Video player inladen...

Burundezen trekken naar de stembus, voor het eerst in 15 jaar zonder president Nkurunziza

Corona of niet, vandaag trekken de Burundezen naar de stembus. Voor hen is het een belangrijke dag. Voor het eerst in 15 jaar en na drie ambtstermijnen komt president Pierre Nkurunziza niet meer op. Maar dat maakt de spanning er niet minder om. Net omdat beleidskandidaat Ndayishimye niet zeker is van zijn overwinning tegen uitdager Rwasa, zou ook deze stembusgang kunnen uitmonden op nieuw geweld. 

Corona is een taboe in Burundi. God zal ons wel behoeden, is het officiële dogma.  Op de verkiezingsmeetings van de zeven presidentskandidaten was er dan ook van sociale afstand geen sprake. Voor het eerst kiezen de Burundezen een opvolger voor Pierre Nkurunziza. "Dat is de grote inzet van deze verkiezingen", zegt Burundi-kenner Stef Vandeginste van de Universiteit Antwerpen. "Een wissel aan de top van de macht is nog nooit voorgekomen in de geschiedenis van Burundi. Het is een unieke kans die zich voordoet."

Nkurunziza heeft al drie ambtstermijnen achter de rug en liet na zijn laatste omstreden en zeer gewelddadige verkiezing in 2015 in een referendum de grondwet veranderen om nog aan de macht te kunnen blijven tot in 2034. Maar onder druk van het leger en enkele topfiguren van zijn partij CNDD/FDD zag hij daar uiteindelijk van af. 

President Nkurunziza voert hier op de foto campagne voor zijn kandidaat, de vroegere legerbevelhebber en ook een voormalige Hutu-rebel Evariste Ndayishimye. Die heeft zich uitgesproken voor iets meer opening en verdraagzaamheid in het politieke landschap, maar hij blijft een kandidaat van de oude garde.  Nkurunziza zelf heeft zich intussen al laten benoemen tot "opperste gids van het patriottisme" en zal zeker nog zijn rol spelen achter de schermen. 

Maar de kandidaat van de regeringspartij kan nog niet op beide oren slapen. Zijn belangrijkste uitdager, Agathon Rwasa is een geduchte kandidaat die ook sterk uit de campagne is gekomen. Rwasa was de leider van het FNL,  de gewapende tak van de Hutu-beweging Palipehutu.

Hij verbleef jarenlang in het maquis, tot hij zich in 2009 aansloot bij het vredesproces en stilaan een politieke rol op zich nam, vooral als eeuwige rivaal van Pierre Nkurunziza, die hij hoopte te verslaan in 2015. Maar die verkiezingen voor de omstreden derde ambtstermijn van Nkurunziza liepen uit op een rampscenario, met felle protesten, harde repressie en zelfs een staatsgreep. De oppositie boycotte uiteindelijk de verkiezingen die in juli Nkurunziza opnieuw aan de macht brachten. (lees voort onder foto) 

Bloedbad van 2015 (nog) niet herhaald

Velen kijken vandaag met argusogen naar deze verkiezingen, omdat de gebeurtenissen van 2015 nog in het geheugen zijn gegrift. Er vielen toen vele honderden doden en sindsdien zijn meer dan 300.000 Burundezen het land uit gevlucht. Op het eerste gezicht lijkt deze campagne meer speelruimte te hebben gelaten voor andere kandidaten.

"In vergelijking met 2015 is alles relatief rustiger verlopen. Er zijn drie doden gevallen en enkele tientallen gewonden. Maar je kan niet spreken van eerlijke en vrije verkiezingen, wel van een context van intimidatie", zegt professor Stef Vandeginste. "Oppositiekandidaten en hun aanhangers zijn opgepakt. Er zijn geen internationale journalisten en verkiezingswaarnemers toegelaten en de onafhankelijke pers is geïntimideerd. 

Het is een context van intimidatie en zeker geen context van vrije en eerlijke verkiezingen.
Stef Vandeginste, hoofddocent IOB, Universiteit Antwerpen

Risico op geweld na de uitslag

Stef Vandeginste vreest vooral problemen nadat begin volgende week de uitslag wordt bekendgemaakt. De kiescommissie is sterk gedomineerd door de regeringspartij en wordt gewantrouwd door de oppositie.

"Het risico op geweld is groot omdat de grootste oppositiepartij denkt dat ze kan winnen en dat het zittende regime schrik heeft dat dat klopt.  De oppositie heeft geen vertrouwen in de kiescommissie en het Grondwettelijk Hof dat kiesgeschillen moet behandelen. De kans bestaat dus dat als de oppositie verliest, alles op straat wordt uitgevochten. "

Waar staat Burundi na de sancties?

Toen Pierre Nkurunziza in 2005 aan de macht kwam, was Burundi, zeker na ruim 12 jaar burgeroorlog met 300.000 doden, een straatarm land. Meer dan 60 procent van de bevolking leefde onder de armoedegrens. Vandaag is driekwart van de bevolking arm. 'Dat heeft te maken met de combinatie van de internationale sancties en de zelf opgelegde isolatie van Burundi", zegt professor Vandeginste.  Begin 2015 leek alles nog koek en ei, bij een bezoekvan de ministers Reynders en De Croo. (zie onder)

Maar Burundi is fel aangepakt na het geweld en de repressie tijdens dat verkiezingsjaar 2015. België en de Europese Unie hebben toen sancties afgekondigd. België stopte met zijn bilaterale ontwikkelingshulp, maar bleef de bevolking steunen via NGO's en VN-organisaties. Ook het Internationaal Strafhof opende een onderzoek. 

De sancties hadden tot doel om een nationale dialoog en meer politieke ademruimte op gang te brengen. Maar dat is mislukt, zegt Vandeginste. Van zijn kant is Burundi zich als een paria beginnen te gedragen. "Sinds 2015 heeft de regering de indruk dat ze het slachtoffer zijn van een internationaal complot onder leiding van de Rwandese president Kagame, van België, de Europese Unie en anderen die zouden uit zijn op een 'regime change'.

Er zijn inderdaad aanvallen geweest van rebellen vanuit buurland Congo met steun van Rwanda. Die rebellenbewegingen missen voorlopig slagkracht. Maar de vrees bestaat dat als zich een gevaarlijke spiraal van geweld zou ontwikkelen als de uitslag betwist wordt, dat er dan regionale spelers op dat conflict zouden willen enten om met geweld ook de verkiezingsuitslag te betwisten."

Bekijk hier de journaalreportage over de verkiezingen in Burundi:

Video player inladen...