Is sociaal pact ACV haalbaar? Van "recept van de jaren 80" tot "een uitzonderlijk sterke speech"

In zijn - digitale - speech voor Rerum Novarum pleitte Marc Leemans, de voorzitter van het christelijke vakverbond ACV, voor een belasting op grote vermogens en een uitbreiding van SWT, het vroegere brugpensioen. Zijn recepten lokken heel wat reacties uit, maar is het plan haalbaar? En hebben we nood aan zo'n sociaal pact, zoals Leemans het zelf noemt?

Voor wie de speech van Leemans gemist heeft; in een 7 minuten durende video doet Leemans zijn "sociaal pact" uit de doeken. Het is het recept van het ACV om uit de huidige crisis te raken. De speerpunten: een vermogensbelasting voor mensen met een vermogen hoger dan 1 miljoen euro en een uitbreiding van SWT, het vroegere brugpensioen. Daarvan zouden 55-plussers gebruik kunnen maken die door de coronacrisis uit de boot vallen.

Bekijk hier de Rerum Novarum-speech van ACV-voorzitter Marc Leemans:

Hoogleraar en armoede-expert Bea Cantillon zag "een uitzonderlijk sterke speech". Ze hamert erop om niet te focussen op een specifieke maatregel die Leemans noemt, maar te luisteren naar de algemene boodschap die hij brengt.

"Al voor de coronacrisis waren er veel onopgeloste vraagstukken: de pensioenen, het klimaat. Deze crisis hakt zo diep in op de economie, dat dit een keerpunt zal zijn. Deze crisis zal zorgen voor een nieuwe start en dát hoor ik in deze speech."

Sociaal pact

"De genoemde maatregelen zijn niet de kracht van deze speech. De kracht ligt in de oproep tot een sociaal pact. De werkloosheid gaat straks sterk toenemen. Deze crisis wijst uit dat ons sociaal vangnet onvoldoende sterk is. De armoede neemt toe, meer mensen schuiven aan bij de voedselbedelingen. Dat kan toch niet voor een welvaartstaat als de onze? We moeten iets doen of grote delen van de bevolking gaan in opstand komen."

De overheid geeft heel wat premies aan noodlijdende bedrijven, een factuur die snel oploopt en die ook zal moeten worden terugbetaald. "Een rechtvaardige verdeling van de lasten zal een absolute noodzaak zijn, anders is er geen draagvlak", zegt Cantillon daarover.

De belasting op kapitaal die Leemans noemt, is daarbij zeker een optie. "Verdere lasten op arbeid zou het slechtst mogelijke idee zijn. Er is geen andere uitweg dan een vermogensbelasting op de een of ander manier."

Het lijkt wel of de vermogensbelasting elk probleem moet oplossen waar geld voor nodig is

Arbeidsmarkteconoom Stijn Baert

Arbeidsmarkteconoom Stijn Baert is het daar niet mee eens. "Het lijkt wel of de vermogensbelasting elk probleem moet oplossen waar geld voor nodig is. Het lijkt wel geld dat je meerdere keren kan uitgeven."

Baert herinnert eraan dat de belasting op vermogen in ons land niet zo laag is. "Belastingen op arbeid liggen in ons land hoog, maar die op vermogen ook. Kapitaal is ook mobiel. Je riskeert dat dat naar andere landen verhuist. Ondernemen moet ook voldoende aantrekkelijk blijven, er moet winst gemaakt kunnen worden. Waar je wel op kan inzetten, is vermogenswinstbelasting" (red.: een belasting op het rendement op een spaarboekje of aandelen).

Arbeidsherverdeling

Bea Cantillon is het niet met alles eens in het plan van het ACV, met name over de herverdeling van arbeid, met andere woorden: oudere werknemers vang je op met bijvoorbeeld SWT, het vroegere brugpensioen, om zo jongeren meer kansen te geven op de arbeidsmarkt. "Dat is een model van het verleden, we moeten verder nadenken", zegt Cantillon daarover.

Professor arbeidsmarkt Sarah Vansteenkiste, die net als Stijn Baert deel uitmaakt van de relancewerkgroep op Vlaams niveau, kan dat beamen. "Het verleden leert ons dat die herverdeling niet de juiste keuze was. In de jaren 80 lieten we massaal 55-plussers uittreden, om zogezegd plaats te maken voor jongeren. Het duurde tot begin 2000 vooraleer we die categorie weer aan het werk kregen."

"In de jaren 60 en 70 dacht men ook dat vrouwen het werk van de mannen zouden afpakken. Zo werkt het niet. Je kunt meer 55-plussers aan het werk krijgen én meer jongeren aan een job helpen. Wel moet het werk voor kwetsbare groepen haalbaar en werkbaar zijn." 

In de jaren 60 en 70 dacht men ook dat vrouwen het werk van de mannen zouden afpakken

Professor arbeidsmarkt Sarah Vansteenkiste

Ook Stijn Baert vindt het idee van een uitbreiding van SWT maar niks. "Dat is meer een recept voor 1980. Het gaat uit van het idee dat er een vast aantal jobs is en dat je dat verdeelt. Maar de arbeidsmarkt is veel dynamischer."

"Werk creëert werk. Mensen die werken, gaan meer verdienen en ze betalen meer belastingen. Werk brengt een positieve spiraal op gang. Hier hoor ik het omgekeerde. Het gaat in tegen het geloof in langer werken. Hoe moet een 55-plusser daarin geloven, als de overheid er zelf niet in zou geloven?"

Op één punt is Baert het wel min of meer eens met het betoog van Leemans: de arbeidsmarkt in twee snelheden. Leemans herinnert aan de kwetsbaarheid van de flexi-jobs (red.: wie minstens 4/5e werkt, mag daarnaast onbelast bijverdienen in bepaalde sectoren).

"Daar heeft hij wel een punt ja. Die arbeidsmarkt in twee snelheden werkt, maar die groep met tijdelijke contracten wordt nu makkelijk weggeduwd." Baert is tegen de uitbreiding van het systeem. De 4/5-voorwaarde moet blijven, zegt hij, en hij wil niet dat het uitgebreid wordt naar andere sectoren. 

Europa

Armoede-expert Bea Cantillon ziet één hiaat in de speech van Marc Leemans: Europa. "Wat is de rol van Europa? Want dit gaan we niet alleen kunnen doen. Er is een sociaal pact nodig op Europees niveau. Dit kan een keerpunt zijn voor Europa."

"De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft een bocht genomen ten opzichte van de crisis van 2008. (red.: Merkel maakte eergisteren een noodplan bekend samen met de Franse president Emmanuel Macron, waaruit veel solidariteit bleek voor de zwaarst getroffen landen).

"Wat voordien moest gebeuren, wordt door de hoogdringendheid van deze coronacrisis noodzakelijk gemaakt. Tenzij we kiezen voor een volledige destabilisering van het systeem, want als de Europese hulp er niet komt, is dat de desintegratie van Europa", besluit Cantillon.