Het leger in de straten van Los Angeles tijdens de spanningen na de vrijspraak van agenten die Rodney King mishandelden.
AP1992

Trump roept wet uit 1807 in om rellen neer te slaan: wat staat erin en waarvoor werd die eerder gebruikt?

De Amerikaanse president Donald Trump wil een wet uit 1807 inroepen om de protesten tegen het politiegeweld te onderdrukken. Die wet laat een president toe om het leger binnen de eigen grenzen en dus tegen de eigen bevolking in te zetten. Dat is vaak gebeurd bij rassenconflicten, maar was niet altijd tegen de zwarten gericht, soms omgekeerd. Een overzicht.

De "Insurrection Act" werd in 1807 goedgekeurd door het Congres en ondertekend door de Democratische president Thomas Jefferson. Diens hand had eerder al de pen vastgehad bij het schrijven van de "Declaration of Independence" in 1776 - de geboorteakte van de Verenigde Staten zeg maar- en een aantal amendementen of aanvullingen met burgerrechten op de grondwet, "Bill of Rights" in 1791. (Lees verder onder het schilderij).

President Thomas Jefferson gebruikte de wet meteen al om smokkel met Brits-Canada aan banden te leggen.
1800 AP

In alle gevallen van opstand of verhindering van de wetten, is het wettelijk dat de president de militie (het leger) inzet

Insurrection Act 1807

Die wet staat de president toe dat hij het leger inzet op verzoek van de gouverneurs van de staten, bij opstanden tegen de federale regering en wanneer het burgers verhinderd wordt om hun grondwettelijke rechten uit te oefenen door dreiging of door geweld. Die wet paste in de woelige periode van de jonge VS toen gewapende milities het gezag van de overheid nogal eens wilden ondermijnen. President Jefferson riep de wet al meteen in om het handelsembargo tegen de Britten in Canada af te dwingen tegenover smokkelaars. 

In 1871 -dus na de Burgeroorlog die de slavernij had afgeschaft- werd er een opvallende bepaling toegevoegd aan de Insurrection Act: namelijk dat het leger mocht worden ingezet om zwarten te beschermen tegen het geweld van racistische organisaties zoals de Ku Klux Klan. 

Wet vooral ingeroepen bij rassenconflicten

Alhoewel hij er aanvankelijk niet voor bedoeld was, zou de Insurrection Act uit 1807 inderdaad vooral worden ingeroepen bij raciale conflicten in de VS en daaraan is er helaas geen gebrek geweest. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zette president Franklin Roosevelt het leger in om een einde te maken aan rassenrellen in de industriestad Detroit. (Lees verder onder de foto).

Militairen beschermen zwarte scholieren  tegen blanke extremisten in Little Rock in Arkansas in 1957.
1957 AP

Opvallend is dat de Insurrection Act effectief niet enkel gebruikt werd om zwart protest in te dijken, maar ook om zwarten te beschermen. President Dwight Eisenhower riep in 1957 de wet in zodat federale troepen negen zwarte kinderen moesten beschermen toen ze naar een blanke school in Arkansas gingen en dat onder veel gejoel van blanke ouders. Begin de jaren 60 werd die wet door president John Kennedy opnieuw ingeroepen om militair de rassenscheiding op scholen en universiteiten in het toen erg racistische Zuiden ongedaan te maken. Dat was geen overdreven reactie: het was de tijd van "Mississippi Burning" en vaak erg brutaal geweld tegen zwarten die voor hun rechten opkwamen.

Van Martin Luther King tot Rodney King

De jaren 60 waren overigens een decennium van raciale spanningen in de VS met de opkomst van de zwarte burgerrechtenbeweging en het verzet in extremistische blanke kringen. De moord op de legendarische zwarte leider dominee Martin Luther King in 1967 leidde in heel de VS tot wraakacties en geweld tussen zwarten en de politie. President Lyndon Johnson zette toen twee keer het leger in om de orde met geweld te herstellen, onder meer in Detroit, Baltimore en Chicago. (Lees verder onder de foto).

VS-militairen in 1968: niet in Vietnam, wel om de orde te handhaven in de hoofdstad Washington.

Daarna leek het wat stiller te worden op het rassenfront, maar onderhuids bleven de spanningen. Begin 1991 braken in Los Angeles en andere steden opnieuw grootscheepse rellen en plunderingen los nadat videobeelden waren verspreid van de zwarte taxichauffeur Rodney King die door blanke politieagenten gearresteerd en zwaar mishandeld werd. King zou daar levenslang een handicap aan overhouden. De agenten werden eerst door een blanke jury vrijgesproken, maar nadien kregen twee van hen in beroep toch celstraffen. President George Bush Sr. (de vader) riep toen de Insurrection Act in om de rellen te onderdrukken. In 1989 had Bush die wet al eerder ingeroepen om de orde te herstellen op het Maagdeneiland Saint Croix in de Caraïbische Zee na de verwoesting door de orkaan Hugo.

Video player inladen...

Kan Trump dat? Ja

De normale gang van zaken is dat het leger niet zomaar binnen de eigen grenzen kan worden ingezet, maar de wet van 1807 maakt dat in uitzonderlijke omstandigheden mogelijk. President Trump zou dat dus kunnen doen en militairen inzetten tegen de demonstranten. Of die militairen daar enthousiast gaan over zijn, is echter de vraag, maar dat is niet relevant. (Lees verder onder de foto).

Plunderingen in Los Angeles in 1992 tijdens de affaire rond de mishandeling van Rodney King.
1992 AP

Wel kan Trump zich bij zijn conservatieve achterban dan opwerpen als "the president of law and order". Feit is dat niet enkel zwarten op straat komen ,maar ook blanken en andere etnische groepen. Ook zij ondervinden het vaak erg brutale optreden van de politie in de VS, ook al zijn zwarten daarvan vaak het eerste slachtoffer. Enkele jaren geleden werd een jonge blonde Australische vrouw in de VS doodgeschoten door de politiepatrouille die ze zelf gebeld had. Dat leidde toen tot diplomatieke spanningen tussen de VS en Australië. 

Deze golf van protest komt te midden van de corona-epidemie die nu al meer dan 100.000 mensenlevens heeft gekost in de VS. Extremistische blanke groepen zeggen op een bevel van Trump te wachten om de demonstranten "van straat te schieten", wat de situatie enkel nog zou verergeren. Als het leger het protest hardhandig de kop zou indrukken, zoals president Trump eist, zou het bovendien erg moeilijk en weinig geloofwaardig worden voor de VS om kritiek te uiten op de brute repressie van volksprotest in Iran of in Hongkong en dat enkele dagen voor de traditionele herdenking in Hongkong van het bloedbad op het Tiananmen-plein in de Chinese hoofdstad Peking in 1989.

Terzake dook in het archief en maakte onderstaand overzicht over het politiegeweld tegen Afro-Amerikanen in de VS:

Video player inladen...

Meest gelezen