De Vlaamse Mercator telescoop op het Canarische eiland La Palma.
Péter I. Pápics

COVID-19 pandemie: Astronomen KU Leuven bedienen telescoop op La Palma vanop 3.000 km afstand

Overal ter wereld liggen de meeste astronomische observatoria en telescopen momenteel stil door de COVID-19 pandemie. Dat is een lelijke streep door de rekening voor de astronomen, aangezien 'telescooptijd' - tijd die men krijgt om met een telescoop waarnemingen te doen - zelfs onder normale omstandigheden al zeer beperkt is en er een felle concurrentiestrijd over uitgevochten wordt. Onderzoekers van het Instituut voor Sterrenkunde van de KU Leuven hebben daar echter een mouw aan gepast: ze hebben een afstandbedieningssysteem opgezet voor de Vlaamse Mercatortelescoop op La Palma, zodat ze hun waarnemingen en onderzoek kunnen voortzetten vanop een afstand van 3.000 kilometer. 

De Mercatortelescoop is een 1,2 meter telescoop in het Roque de los Muchachos Observatorium op het Canarische eiland La Palma. De telescoop staat op een hoogte van 2.396 meter en ligt zo'n 3.000 kilometer van Leuven. 

De Mercator wordt bediend door medewerkers van het Instituut voor Sterrenkunde van de KU Leuven, die de geavanceerde metingen van de telescoop gebruiken om meer te weten te komen over het leven van sterren. 

Normaal gezien reizen de astronomen naar La Palma om daar gedurende 10 nachten waarnemingen te verrichten met de telescoop, en zij krijgen overdag hulp van een plaatselijke technische ploeg. Door de corona-maatregelen werden de waarnemingen met de Mercatortelescoop echter in maart stilgelegd.  

Het Roque de los Muchachos observatorium op La Palma. De Mercator telescoop is het zilveren bolletje dat in het midden net boven de rotsen uitsteekt, tussen de hoge Dutch Open Telescope, die het verst naar achteren staat, en de eveneens hoge Swedish Solar Telescope.
Frank Vincentz/Wikimedia Commons/CC BY-SA 3.0

Nieuw besturingssysteem

Gelukkig had een ploeg van het Instituut voor Sterrenkunde onlangs een volledig nieuw besturingssysteem voor de telescoop ontworpen en geïnstalleerd. 

De volledige bediening van de telescoop wordt sindsdien uitgevoerd door het Mercator Telescope Control System, van het openen en sluiten van de koepel, over het richten en calibreren van de telescoop en het volgen van hemelse objecten, tot het uitlezen van de detector. 

En dus besloot het Instituut voor Sterrenkunde zich aan te passen aan de nieuwe omstandigheden en een waarnemingsstation op afstand op te zetten in zijn gebouwen in Leuven. Daar staan de astronomen via het internet rechtstreeks in verbinding met de Mercatortelescoop en kunnen ze de telescoop bedienen alsof ze op La Palma waren. 

"Ik had een observatierun gepland in de tweede helft van maart die afgelast moest worden, en ik was dus erg blij te horen dat ik die waarnemingen nog kon uitvoeren in Leuven", zei doctor Ana Escorza van het Instituut voor Sterrenkunde. "Het is natuurlijk niet hetzelfde als op het eiland aanwezig zijn, maar ik vind het zeer opwindend een telescoopkoepel te openen die 3.000 kilometer ver ligt, vooral als je weet dat de meeste observatoria ter wereld jammer genoeg gesloten zijn."

"Het vreemdste aan het bedienen van de Mercatortelescoop vanuit Leuven is het feit dat in deze tijd van het jaar de zon in België opkomt zo'n twee uur voor de nacht eindigt in La Palma. Ik heb dus de laatste twee uur van mijn waarnemingen uitgevoerd met de Belgische zon op mijn gezicht, wat onmiskenbaar erg ongewoon is voor een astronoom", zo zei Escorza.

Uiteraard zijn er ook een aantal nadelen aan het feit dat de astronomen niet ter plaatse zijn: technische en mechanische problemen kunnen niet altijd snel aangepakt worden, problemen met de internetverbinding kunnen de werking ernstig verstoren en de weersomstandigheden in het oog houden is veel uitdagender als je 3.000 kilometer ver bent. Maar wat de onderzoekers misschien nog het meest betreuren, zo zeggen ze, is dat ze nu de schoonheid moeten missen van een nachtelijk hemel vol met sterren,  zonder enige lichtvervuiling.  

Dit artikel is gebaseerd op een persbericht van het Instituut voor Sterrenkunde van de KU Leuven. 

De 'afstandsbediening' voor de Mercator telescoop in het Instituut voor Sterrenkunde in Leuven.
Institute of Astronomy

Meest gelezen