Is de politie vrij van racisme? Zeker niet, maar heerst een cultuur van racisme in het korps? Evenmin

Ordediensten en politiemensen in het bijzonder zijn wereldwijd kop van Jut na de gewelddadige dood van George Floyd onder de knie van een agent tijdens zijn arrestatie. Hoe kijken de flikken bij ons naar wat in de VS, maar ook in België gebeurt? Deze Vlaamse agent geeft (anoniem) zijn mening.

opinie
Anonieme agent
De auteur is een blanke agent die al 6 jaar als inspecteur op de interventiedienst van een middelgrote politiezone in Vlaanderen werkt. Zijn naam is bekend bij onze redactie.

Het was afschuwelijk om George Floyd te zien sterven onder de knie van een politieman. Een agent die net zoals ik eenzelfde eergevoel zou moeten hebben om de samenleving te mogen beschermen en dienen. Aan de overkant van de grote plas was het een zoveelste incident dat -begrijpelijk - voor de zwarte gemeenschap de druppel was.

De VS heeft een lelijke reputatie opgebouwd. Elk jaar sterven zowat duizend Amerikanen tijdens een politie-interventie. Dat is veel. Erg veel. Maar laten we niet vergeten in welke omstandigheden de politie daar moet werken. Elke lidstaat laat op één of andere manier toe dat hun burgers een vuurwapen bij zich mogen dragen, bijvoorbeeld via zogenoemde concealed carry of verborgen dracht. In België bestaat een vergelijkbare toelating om een wapen te dragen al jaren niet meer.

Dit betekent dat in de VS elke burger met wie je in contact komt mogelijk een vuurwapen bij zich heeft en ook weinig moeite moet doen om dat wapen te bekomen. Ik kan me niet voorstellen mijn job in zulke omstandigheden te moeten uitoefenen. Eén verkeerde inschatting kan erg kwalijke gevolgen hebben.

Het is aannemelijk dat er sneller doden vallen wanneer meer vuurwapens voorhanden zijn bij de bevolking. Dat neemt niet weg dat zwarten in de VS vaker het slachtoffer zijn van politiegeweld dan blanken.

De video van de gewelddadige arrestatie en dood van Floyd is misselijkmakend en raakte het sentiment van de bevolking, ook bij ons. Het onrecht dat eruit blijkt, wakkerde frustraties in snel tempo aan en gaf uiteindelijk aanleiding tot wereldwijde protesten. Die leverden op hun beurt nog meer onthutsende video’s op. Een betoger die een Mexicaanse agent in brand steekt of ordediensten die ongewapende manifestanten ranselen.

Bekijk hier het eerste verslag uit "Het Journaal" (26 mei 2020) over de dood van George Floyd (en lees voort onder de video):

Video player inladen...

We vellen echter snel een oordeel bij het zien van enkele seconden beeldmateriaal. (Sociale) media zijn zo vluchtig en verdwijnen snel met een veegbeweging van ons smartphonescherm. Dit geeft enkel het beeld van een "momentum" en mist iedere vorm van context.

Loodgieters

Bestaat dan geen racisme bij de politie? Zeker niet. Heerst er een cultuur van racisme in het korps? Mijns inziens evenmin. Hoewel ik collega’s ken met uitgesproken meningen over bepaalde groepen, heb ik zelden situaties meegemaakt waarbij die meningen hun gedrag bepaalden tegenover burgers tijdens interventies. Als puntje bij paaltje komt, handelen zij zoals van hen mag worden verwacht.

Dit neemt niet weg dat tussen de 35.000 politiemensen in België wel degelijk mensen rondlopen die handelen vanuit racistische overtuigingen, die discrimineren of buitensporig geweld gebruiken. Dikke pech dus als je als kleurling - eigenlijk als om het even welke burger - met zo iemand te maken krijgt. Het is sowieso moeilijk aan te tonen dat die politieman of -vrouw racistisch heeft gehandeld als er geen onafhankelijke getuigen of harde bewijzen zijn. Ik begrijp hoe frustrerend dit moet zijn als kleurling.

Het is evenzeer frustrerend om als integere politieman of -vrouw te worden afgerekend op fouten van collega’s. Geen enkel beroep is hiervoor meer vatbaar dan het onze. Niemand zal álle loodgieters als onbekwaam bestempelen omdat die ene loodgieter het probleem van haar of zijn verwarmingsketel niet kon oplossen.

Etniciteit registreren

In tegenstelling tot sommige collega’s, die het ervaren als andermaal ter verantwoording geroepen worden, ben ik zelf het voorstel genegen van professor Sofie De Kimpe. Zij oppert om de etniciteit van burgers te registreren tijdens identiteitscontroles.

Het zou het ideale middel zijn om de perceptie van bepaalde bevolkingsgroepen te bestrijden, maar ook om aan te tonen dat racisme bij politie niet zo wijdverspreid is als algemeen aangenomen. We zouden die registratie van etniciteit zelfs kunnen doortrekken in ons volledig politionele systeem. Statistieken zoals in de VS waarbij een demografische aftoetsing van criminele feiten wordt gemaakt, zijn in ons land, voor zover ik weet, onbestaande.

Het zou het ideale middel zijn om de perceptie van bepaalde bevolkingsgroepen te bestrijden, maar ook om aan te tonen dat racisme bij politie niet zo wijdverspreid is als algemeen aangenomen. 

Enerzijds zouden zulke statistieken vooringenomenheid kunnen veranderen, zowel bij burgers als bij politiemensen. We zouden kunnen komen tot conclusies dat bijvoorbeeld zwarten niet méér diefstallen met geweld plegen dan blanken. Of dat mensen van Marokkaanse afkomst minder druggerelateerde feiten plegen dan sommigen denken.

Het zou anderzijds ook een goeie basis kunnen zijn om beleid te bepalen. Stelt men vast dat er hogere criminaliteitscijfers zijn bij een bepaalde bevolkingsgroep, dan kan men het beleid voor die specifieke groep bijsturen. Ik denk dan aan preventiecampagnes, sensibiliseringscampagnes of doorgezette integratietrajecten. Dat heeft niks met discriminatie te maken.

Wij zitten even goed soms in de hoek waar de klappen vallen.

Ook agenten kampen de laatste maanden met meer frustraties. Wij zitten even goed soms in de hoek waar de klappen vallen. Je herinnert je misschien nog het filmpje van de agenten in Anderlecht die geslagen en geschopt werden door omstanders tijdens de arrestatie van een man die met een mes zwaaide. Het gevoel leeft dat plegers van dergelijke feiten er vaak met verwaarloosbare straffen vanaf komen.

Bekijk hier beelden van het incident in Anderlecht die politievakbond VSOA eind vorige maand online plaatste (en lees voort onder de video):

Video player inladen...

Veel politiemensen die "de baan doen" worden tijdens hun carrière geconfronteerd met arbeidsonbekwaamheid ten gevolge van geweld. Ook ik had de eer tijdens een interventie op een laffe wijze gewond te geraken aan het gezicht met als gevolg een blijvend litteken. De verdachte werd gearresteerd en mocht na verhoor enkele uren later al beschikken. Tot een veroordeling of schadevergoeding kwam het nooit.

"Je m'en fous"-mentaliteit

Bij veel politiemensen heerst het gevoel dat zowel hun bestuurlijke overheden (burgemeesters) als gerechtelijke overheden (het parket) hen in de steek laten. Sterker nog, deze overheden zijn soms de eersten om de politie onterecht publiekelijk te veroordelen, ook wanneer agenten hun werk perfect volgens de wet hebben uitgevoerd.

Zo ontstaat een "je m’en fous"-mentaliteit bij een steeds grotere groep gefrustreerde politiemensen, zeker in politiezones die onderbemand zijn en met weinig middelen hun werk moeten doen. Zoals in iedere sector functioneert een gefrustreerde werknemer niet naar behoren en kan dit mee aan de basis liggen van ongepast gedrag of zelfs buitensporig geweld tegenover de burger. Is het een excuus? Nee. Is het een menselijke reactie? Volgens mij wel.

Het is hoog tijd voor verandering. Niet alleen voor de zwarte gemeenschap, maar voor de hele samenleving.

Het is hoog tijd voor verandering. Niet alleen voor de zwarte gemeenschap, maar voor de hele samenleving. Dat mensen met goede burgerzin, die het beste met elkaar voor hebben, ongeacht hun kleur, afkomst of het uniform dat men draagt, eindelijk worden gesteund of zelfs beloond.

En dat de mensen die hieraan verzaken, die in elk protest een kans zien om te plunderen of van iedere gelegenheid gebruikmaken om hun monopolie op geweld te misbruiken, eindelijk volwaardig terecht worden gewezen.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen