Gelekt rapport legt grootschalige corruptie en misbruik bloot in noodhulpsector in Congo

Miljoenen euro's die voor noodlijdende mensen in crisissituaties als ebola en conflict waren bedoeld, zijn in de handen van tussenpersonen terechtgekomen. De vaststellingen zijn niet nieuw en niet verbazingwekkend, wel de omvang ervan, schrijft vakblad The New Humanitarian, dat een ontwerprapport van de Verenigde Naties in handen kreeg.

Een intern onderzoek van de internationale hulporganisatie Mercy Corps bracht de bal aan het rollen. Eind 2018 onderzocht de organisatie corruptie in eigen rangen bij zijn noodhulpprogramma's in het oosten van Congo.

Op enkele maanden tijd waren de organisatie en haar partners 639.000 dollar kwijt, zo bleek uit gesprekken met stafleden, zakenlui, ambtenaren en mensen die hulp kregen.  Over een langere termijn van twee jaar zou het gaan om 2 miljoen dollar.

Mercy Corps werkt in uiteenlopende programma's, het legt drinkwaterputten aan, verdeelt zaaigoed en cash en helpt in de ebolabestrijding.  Uit het onderzoek bleek dat 19 stafleden steekpenningen hadden gekregen, maar dat er ook een hele systematiek achter zat. 

Plaatselijke leiders bijvoorbeeld, overdreven de cijfers van de hulpbehoevenden, of vulden lijsten aan, zodat geldhulp niet bij de juiste mensen terechtkwam. Alles moest snel gaan, en dat ging ten koste van de controlemechanismes om fraude op te sporen. 

Fraudeurs binnen de organisaties

Nadat de fraude bij Mercy Corps was ontdekt, gaf een antifraudedienst van VN-organisaties en NGO's in Congo de opdracht voor een doorlichting.

De Britse overheidsdienst voor ontwikkelingssamenwerking sponsorde de onderzoekers, die samen zeker 400 mensen ondervroegen. Het rapport is nog niet gepubliceerd, maar The New Humanitarian heeft het ontwerp naar eigen zeggen al verspreid onder hulpverleners. 

Daarin staat, volgens The New Humanitarian, dat fraudeurs zich in de organisaties hebben ingebed en onvoorstelbaar vindingrijk zijn in hun corrupte activiteiten die een invloed hebben op heel de hulpverlening, van het aanwerven van personeel, over de aankoop van materiaal tot de levering van hulp.

Steekpenningen en zwarte lijsten

Een bekende manier van corruptie is de zogenoemde "opération retour", die niet eens illegaal is in Congo. Dat heeft president Tshisekedi onlangs zelf gezegd

Hoe werkt dit? Een leverancier van bijvoorbeeld zaaigoed of keukenpotten moet 10 procent smeergeld betalen op een levering als voorwaarde om het contract binnen te halen.  De corrupte medewerker gaat met het geld aan de haal. Omgekeerd komen leveranciers op zwarte lijsten te staan als ze niet willen meedoen aan de praktijk. 

Seks voor jobs

De onderzoekers stelden ook vast dat jobaanbiedingen in ruil voor seks ook een wijdverspreide activiteit is. Sommige vrouwen verhandelen hun lichaam voor een plaatsje op de lijst van hulpbehoevenden.

In theorie moeten NGO's en VN-organisaties een nultolerantiebeleid voeren op dat vlak, maar volgens ondervraagde medewerkers worden misdrijven nauwelijks bestraft. 

Ten slotte is er ook sprake van plaatselijke leiders of krijgsheren die bijvoorbeeld het aantal vluchtelingen in hun gebied opkloppen, om meer hulp te krijgen.  Andersom moeten echte ontheemden soms smeergeld betalen om hulp te krijgen. 

Wederzijds wantrouwen

De situatie heeft geleid tot wederzijds wantrouwen tussen hulporganisaties en de plaatselijke gemeenschappen in Congo, stelt het ontwerprapport.

De hulporganisaties zijn sinds de revolutie in 1996 niet weggeweest uit de regio. Er zijn al vele honderden miljoenen euro's aan noodhulp naartoe gegaan. Maar veel vooruitgang heeft het de plaatselijke bevolking niet opgeleverd, tenzij dan dat die in het hele corruptiecircus is gaan meespelen. 

Volgens The New Humanitarian bewijst het rapport ook dat de antifraudemechanismen van de grote humanitaire organisaties niet waterdicht zijn. Organisaties praten naar verluidt ook te weinig in het openbaar over corruptiegevallen.  Dat geldt niet alleen voor Congo trouwens, maar voor heel veel andere landen waar noodhulp wordt geboden en die zelf een slecht functionerende overheid hebben. 

Meest gelezen