Video player inladen...

"Juneteenth" en Tulsa: waarom datum en plek die Trump koos voor heropstart kiescampagne zo gevoelig liggen in VS

Na dagen van kritiek heeft de Amerikaanse president Donald Trump bakzeil gehaald inzake de heropstart van zijn kiescampagna na de coronacrisis. Zowel de datum (19 juni) als de plaats (Tulsa in Oklahoma) van zijn bijeenkomst leek opvallend provocerend en dat te midden van de huidige protestbetoging tegen racisme en politiegeweld. Waarom ligt dit zo gevoelig in de VS?

Trump heeft dus zijn meeting van gisteren naar vandaag verschoven, maar de plaats van afspraak, het stadje Tulsa in de staat Oklahoma, blijft behouden. Het lijkt een kleine toegeving, maar dat is het niet. Blijkbaar ging de datum ook voor veel aanhangers van de president een stap te ver. Zowel de datum als de plaats was symbolisch erg beladen.

"Juneteenth", einddatum van de slavernij in de VS

19 juni of "Juneteenth" is een dag die alle zwarten in de VS kennen en zoals veel van wat er vandaag in dat land gebeurt, heeft dat alles te maken met de verscheurende Burgeroorlog tussen Noord en Zuid (1861-1865). 

Op 19 juni 1865 werd in Texas als laatste staat van de zuidelijke Confederatie de "Emancipation Proclamation" afgekondigd. Daarmee werd de slavernij in de laatste zuidelijke staat officieel onwettig verklaard en waren de zwarten er vrij.

Het decreet van toenmalig president Abraham Lincoln was sinds januari 1863 van kracht en was in feite niet helemaal wettelijk: slavernij was immers een bevoegdheid van de deelstaten en niet van de federale regering. Daarom haalde Lincoln een trucje uit: het decreet was enkel van toepassing op de afgescheurde zuidelijke staten, waar de lokale overheid volgens hem in opstand was en dus onwettig was. De slavernij werd dus niet afgeschaft in de vier slavenstaten die bij de VS waren gebleven: Missouri, Kentucky, Maryland en Delaware. 

Slavernij of verplichte tewerkstelling zijn verboden in de VS, tenzij als straf voor een misdaad na veroordeling
13e amendement van de VS-grondwet, 1865

De proclamatie had ook nog twee andere gevolgen: het leidde tot een toestroom van vrijwilligers voor het leger in de zuidelijke Confederatie en mogelijk tot een verlenging van de oorlog. Anderzijds leidde het decreet ertoe dat de Europese mogendheden na veel aarzelen weigerden om de Confederatie diplomatiek te erkennen. In Europa en de kolonies was de slavernij al decennia eerder afgeschaft.

Het volledige einde van de slavernij in de VS kwam er op 6 december 1865 na de oorlog, toen het 13e amendement op de grondwet in werking trad. Dat verbood slavernij in heel de Verenigde Staten. De ironie wil dus dat de slavernij langer bleef bestaan in die vier eerder genoemde noordelijke staten dan in het zuiden, zij het kort. (Lees verder onder de foto).

Een zwarte man in een uniform van de Unie uit de Burgeroorlog voor de tombe van president Lincoln.

Bloedbad Tulsa: zwaarste racistische geweld in de VS

Dat "Juneteenth" niet het einde van de raciale spanningen in de VS betekende, is al lang duidelijk. Op 31 mei en 1 juni 1921 vond in de stad Tulsa in Oklahoma een van de bloedigste rellen tussen blank en zwart plaats. Net zoals elders leefden de zwarten er in een aparte wijk, Greenwood, maar dat was geen sloppenwijk. Er was daar een "Black Wall Street" met begoede zwarte zakenlui, mogelijk tot afgunst van sommige blanken. 

Bekijk hier een bijhorende reportage van onze VS-correspondent Björn Soenens over het bloedbad in Tulsa (en lees voort onder de video):

Video player inladen...

Het incident begon toen een zwarte werd gearresteerd op verdenking van aanranding van een blanke vrouw. Toen de politie weigerde om de verdachte uit te leveren aan een woedende menigte blanken, brak er geweld uit en probeerden zwarten om de arrestant te behoeden voor lynching. (Lees verder onder de foto).

Rookwolken hangen boven "Little Africa" tijdens de rellen in Tulsa op 1 juni 1921. Foto Alvin Krupnick, Library of Congress.

Een lokale krant hitste de gemoederen nog op en had het over een zwarte opstand. De volgende dag, op 1 juni 1921, trokken gewapende blanken schietend de zwarte wijk Greenwood binnen en trokken ze er een spoor van vernieling. Bijna duizend woningen gingen er in de vlammen op. De Nationale Garde kwam tussenbeide en kreeg de situatie onder controle. Ze pakte wel 6.000 zwarten op. Officieel vielen er 36 doden en 800 gewonden, maar uit latere onderzoeken bleek dat het mogelijk tot 300 doden ging, voornamelijk zwarten. Het incident was een van de bloedigste tussen rassen in de VS-geschiedenis. 

Een sfeerbeeld van Tulsa in 1923: de racistische Ku Klux Klan te paard.

Bekijk hier onze correspondent in de VS Björn Soenens over het belang van Juneteenth:

Video player inladen...

Bekijk hier het verslag van "Het Journaal" over de herdenking van Juneteenth: 

Video player inladen...