Lichtende nachtwolken boven West-Vlaanderen, gisterennacht.
Ward Bruggeman

"Lichtende nachtwolken": kijk de komende nachten naar het noorden voor een enig schouwspel

Wie in deze periode na zonsondergang of voor zonsopgang naar de noordelijke hemel kijkt, heeft kans daar een enig schouwspel te zien: wolken met een ribbel- of vezelachtige structuur die opgelicht worden door een zilverachtige glans, en die soms lijken te dansen. Het gaat om lichtende nachtwolken, zeer hoge wolken die verlicht worden door de zon onder de horizon. 

Gewone wolken worden geklasseerd in drie categorieën, lage, middelhoge en hoge wolken, en in onze streken komen die voor vanop de grond tot een hoogte van zo'n 12 kilometer.  Daarnaast zijn er echter ook nog wolken die op een veel grotere hoogte voorkomen, tussen 75 en 85 kilometer van het oppervlak, de lichtende nachtwolken. 

Onder normale omstandigheden zijn die wolken niet te zien. Wanneer de zon echter rond het begin van de astronomische zomer, rond 21 juni, niet te ver onder de horizon duikt, zijn de lichtende nachtwolken soms wel zichtbaar omdat ze dan de enige wolken zijn die nog licht opvangen, dankzij het feit dat ze zich zo hoog in de hemel bevinden. 

Draadachtige lichtende nachtwolken boven Enschede in Nederland.
Ruudgreven/Wikimedia Commons/CC BY-SA 3.0 unported

IJsdeeltjes

De nachtwolken ontstaan dankzij de aanwezigheid van condensatiekernen, en in de hoge luchtlagen zijn dat voornamelijk stof dat door vulkanen hoog in de atmosfeer is geblazen, en micrometeorieten, kleine stofdeeltjes die uit de ruimte in de atmosfeer zijn terechtgekomen. Weerman Frank De Boosere zegt dan ook op zijn website dat we voor een deel naar 'buitenaardse wolken' kijken. 

Op die stofdeeltjes condenseert waterdamp en die vriest vast, zodat de lichtende nachtwolken dus uit erg kleine ijsdeeltjes bestaan. In die hoge luchtlagen kan het immers erg koud zijn: tussen 90 en 145 graden onder nul. Het fenomeen komt het meest voor rond het begin van de astronomische zomer, tussen pakweg 15 juni en 15 juli, omdat het in de hoge luchtlagen dan het koudst is en de hoeveelheid waterdamp er dan het grootst is.  

De wolken worden van onderuit door de zon belicht en de ijsdeeltjes weerkaatsen het licht. Dat geeft de lichtende nachtwolken een zilverachtige glans en een witte, geel-oranje of blauwwitte kleur. 

De wolken hebben een ribbel- of vezelachtige structuur: ze zien eruit als schubben of draden. Opvallend is dat ze tamelijk snel van vorm veranderen. Dat komt doordat er op de hoogte waar de wolken voorkomen stevige luchtstromingen staan. In horizontale richting stroomt de lucht er gemiddeld met snelheden van zo'n 150 km/u en er komen pieken voor van 500 tot wel 700 km/u. In combinatie met sterk stijgende of dalende luchtstromingen maakt dat dat de wolken niet lang hun vorm behouden maar constant veranderen. 

Lichtende nachtwolken boven Dadizele, verleden jaar in de nacht van 21 op 22 juni.
Ward Bruggeman/Wikimedia Commons/CC BY-SA 4.0

Meer dan vroeger

Wie naar de noordelijke nachtlucht gaat kijken tussen half juni en half juli, loopt wel kans om van een kale reis terug te komen en geen lichtende nachtwolken te zien. Het fenomeen is immers zeldzaam en onvoorspelbaar. Sommige zomers worden er geen lichtende nachtwolken gezien, soms worden ze in een maand verschillende keren gezien. Verleden jaar en ook dit jaar zijn er wel al gezien. 

De kans om lichtende nachtwolken te zien, is wel groter geworden dan zo'n 50 jaar geleden. Ze lijken de laatste tijd immers meer voor te komen. Volgens Frank De Boosere is dat het gevolg van de klimaatverandering. Daardoor is er meer waterdamp aanwezig in de hogere luchtlagen en door de opwarming van de aarde is het daar nu kouder dan vroeger zo zegt hij. 

Lichtende nachtwolken boven het Saimaa-meer in Finland. In meer noordelijke gebieden zoals Scandinavië is het fenomeen beter te zien dan in onze streken.
Mika Yrjölä/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0

Meest gelezen