AFP or licensors

Uitgesteld door corona: Frankrijk kiest eindelijk nieuwe stadsbesturen, komen grote steden in groene handen?

Vandaag mogen de Fransen naar de stembus voor de tweede ronde van de gemeenteraadsverkiezingen. Vreemde verkiezingen, want wegens corona vallen ze volle drie maanden na de eerste ronde. In verschillende grote steden wordt het spannend, zoals in Lille (Rijsel), Lyon Toulouse of zelfs Parijs. Spoelt er een groene golf over de steden? Komen de kiezers opdagen of blijven ze weg? Eén ding staat nu al vast, de partij van president Macron blijft nagenoeg onzichtbaar. 

Met enige overdrijving kan je zeggen dat twee verkiezingen in Frankrijk ertoe doen: de eerste ronde van de presidentsverkiezingen en... de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Daarop is het nog bijna twee jaar wachten.

Maar toch leveren de gemeenteraadsverkiezingen middenin de ambstermijn van president Macron een paar merkwaardige tendenzen op. De corona-epidemie, de sociale onrust en de politieke instabiliteit in Frankrijk maken deze verkiezingen ook extra onvoorspelbaar. Waar mag u naar uitkijken? (lees verder onder de foto) 

AFP or licensors

De meest vreemde verkiezingen ooit?

Normaal volgt de tweede ronde van verkiezingen meteen na de eerste. Maar deze keer is het alsof het tweede deel van het concert of de voetbalwedstrijd niet na een kwartiertje plaatsvindt, maar een paar dagen later. Waardoor het meteen ook een ander concert of wedstrijd wordt. Dat geldt zeker voor deze gemeenteraadsverkiezingen, tussen de twee rondes zitten namelijk meer dan drie maanden.

De eerste, omstreden ronde dateert van 15 maart. Toen, aan het begin van de coronacrisis, gingen de verkiezingen toch door, weliswaar met handgel en afstandsregels. Dat lokte veel kritiek uit. Waren de verkiezingen belangrijker dan de gezondheid van de kiezers? Een groot deel van het publiek bleef in elk geval thuis. De opkomst was met 45 procent historisch laag, meer dan de helft van de kiezers nam het risico niet. Komen ze deze keer wel komen opdagen? Is er in die drie maanden iets wezenlijks veranderd, of nemen de kiezers de draad gewoon weer op? Niemand die het weet, de onvoorspelbaarheid wordt er alleen maar groter door. 

De grote steden: bestaan de traditionele partijen nog?

De drie vrouwen voor Parijs: links Buzyn (LREM), dan Rachida Dati (LR) en rechts huidig PS- burgemeester Hidalgo .

De twee grote partijen van weleer spelen al een tijdje een tweederangsrol. De  socialistische PS en de centrumrechtse republikeinen (de LR van ex-president Sarkozy) hebben het land een halve eeuw lang bestuurd, maar ze zitten nu hopeloos in het defensief. De extremen zijn zowel rechts (RN van Le Pen) als links (LFI) sterker geworden, terwijl het midden werd gekaapt door een zekere Emmanuel Macron, die met zijn nieuwe partij LREM uit het niets kwam. Voor de grote twee die decennialang de politieke macht onder elkaar hadden verdeeld blijven alleen kruimels over.

Die twee klassieke grootheden hopen nu op hun lokale verankering om te overleven. Bij de socialistische PS kunnen vooral de vrouwen de meubels redden. Ze hebben goede hoop dat de huidige burgemeesters van Rennes en Nantes (Nathalie Appéré en Johanna Rolland), van Rijsel (Martine Aubry) en van Parijs (Anne Hidalgo) aan de macht blijven.

In Parijs zijn de kansen van huidig PS-burgemeester Hidalgo nog gestegen nu ze tussen de twee rondes tot een akkoord kwam met de ecologisten. Haar tegenstanders zijn twee gewezen ministers,  Agnes Buzyn (Macron, LREM) en Rachida Dati (LR). Alleen die laatste lijkt een bedreiging te vormen voor de socialistische burgemeester, al hinkt ook zij in de peilingen zo'n tien procent achterop. Eén ding staat vast, de volgende burgemeester van Parijs wordt opnieuw een vrouw. 

Als Anne Hidalgo het zoals verwacht haalt, wil ze nog verder gaan met de vergroening van Parijs. Nu al rijden er opvallend veel fietsers door de hoofdstad. Soms lijkt het Amsterdam wel, kijk naar de tweet van de Place de la Bastille in hartje Parijs van de week, en tel de auto's in beeld... 

De conservatieve LR staat er nauwelijks beter voor. De partij zal flink moeten strijden om symboolsteden in handen te houden. In het zuiden wordt het een dubbeltje op zijn kant. In Marseille is na 25 jaar een eind gekomen aan het tijdperk van burgemeester Gaudin. Ook Bordeaux is al een eeuwigheid in handen van centrumrechts. Maar ook daar hield boegbeeld Alain Juppé er intussen mee op. Hun opvolgers, met minder ronkende namen, hebben het moeilijk om de kiezer te overtuigen. En ook in Toulouse wordt het nipt voor de huidige centrumrechtse  burgemeester. Alleen in Nice kan centrumrechts op beide oren slapen. 

Heeft president Macron eigenlijk wel een partij?

En hoe staat het met La République en Marche, de partij van president Macron? Niet zo goed, en dat is zacht uitgedrukt. De partij blijft het zwakke punt van de president. Macron heeft zijn macht uitgebouwd rond zijn persoon, en heeft er snel-snel een partij bij moeten bedenken. Dat merk je nog altijd. LREM leeft niet, en is op veel plekken lokaal niet of nauwelijks ingebed. De partij mikt op tienduizend zitjes in alle gemeenteraden samen. Dat lijkt veel, maar het is zelfs geen twee procent van alle zetels in Franse gemeenteraden. Een bewijs, zegt historicus Jean Garrigues van de universiteit van Orléans, dat de partij op lokaal vlak nauwelijks bestaat.  

De partij van de president is nieuw en heeft geen lokale verankering 

Jean Garrigues, universiteit van Orléans

In het beste geval zal de partij van president Macron een paar steden veroveren. Zo is eerste minister Edouard Philippe goed op weg om verkozen te worden in Le Havre. Verzameld links hoopt daar af te rekenen met "de rechterhand van president Macron", maar dat is tegen beter weten in.

Voor premier Philippe kan het burgemeesterschap van de Normandische stad straks overigens een elegante uitweg bieden. Want het staat zo goed als vast dat de Franse regering na de verkiezingen wordt herschikt. Het valt niet uit te sluiten dat ook de premier wordt vervangen. Hij kan dan burgemeester worden in Le Havre, een post die hij in het verleden al eerder bekleedde, toen nog als lid van centrumrechts.

Eerste minister Edouard Philippe, straks gewoon weer burgemeester in Le Havre in Normandië?
(c) Copyright 2017, dpa (www.dpa.de). Alle Rechte vorbehalten

Ook in Straatsburg komt er mogelijk een burgemeester van LREM-signatuur. Dat dankzij een alliantie met de centrumrechtse LR, tegen de ecologische kandidaat in. Bijna nergens is er trouwens een coalitie gevormd tussen de ecologisten en de partij van Macron. Ondanks - of net door - de groene ambities van de president zijn die twee elkaar zo'n beetje als vijanden gaan bekijken.

Het valt op dat de partij van Macron ondanks haar oorspronkelijke positionering (niet links & niet rechts) veel meer allianties aangaat met de rechtse LR dan met de progressieve partijen. Tussen LR en LREM zijn er maar twee letters verschil, al dan niet toevallig de EM van Emmanuel Macron. "Tussen die twee partijen het verschil maken is niet altijd eenvoudig" schreef de krant Le Parisien al. Maar als de president erop gerekend had dat zijn partij lokaal voet aan de grond zou krijgen en centrumrechts inhalen, dan bewijzen deze gemeenteraadsverkiezingen toch het tegendeel.  

Kleuren de Franse steden groener dan ooit?

Her en der wordt al een "groene golf" in de grote steden voorspeld. In veel steden hebben de ecologisten van EELV in elk geval opvallend goede uitgangsposities behaald, vaak zelfs de eerste plaats. Dat was verrassend ook het geval in Lyon en Marseille, na Parijs de grootste steden in Frankrijk.

Maar dat wil natuurlijk nog helemaal niet zeggen dat ze in de tweede ronde ook een meerderheid achter zich krijgen. Toch zitten de Franse groenen in een goede periode, vorig jaar al boekten ze tijdens de Europese verkiezingen een sterk resultaat, ze waren de derde partij van het land met ruim dertien procent. En nu zou het dus kunnen dat veel grote steden, en niet de minste, een groene burgemeester krijgen.

In Alpenstad Grenoble is dat nu al het geval. Maar ook in Lyon, Toulouse, Metz en Besançon is de kans reëel. Zelfs in Marseille, Straatsburg, Lille (Rijsel) en Bordeaux maken groene kandidaten een kans. Vaak heeft groen een alliantie gesloten met de linkse partijen. In andere steden kunnen ze deel uitmaken van het nieuwe stadsbestuur zonder zelf de burgemeester te leveren, zoals bijvoorbeeld in Parijs. Kortom, het is niet ondenkbaar dat enkele van de grootste steden in Frankrijk - met uitzondering van Nice - een groene tint krijgen. Veel zal afhangen van wie er straks gaat stemmen, en of de coronacrisis een invloed zal hebben op het kiesgedrag.

Stadhuis Lyon, krijgt de stad voor het eerst een groene burgemeester? (foto Lucas Gallone, Unsplash)

En wat met uiterst-rechts, toch lang een belangrijk thema in de Franse gemeenteraadsverkiezingen? De kans lijkt groot dat de RN van Marine Le Pen de Zuidfranse stad Perpignan in handen krijgt. De kandidaat-burgemeester daar is Louis Alliot. Dat is de ex van Marine Le Pen en al langer een zwaargewicht in het partijbestuur.

In Béziers in dezelfde regio is in de eerste ronde al een burgmeester herkozen met steun van RN. Uiterst-rechts haalde het in die eerste ronde met overschot in een vijftal gemeenten waar ze al sinds de vorige verkiezingen in 2014 de plak zwaaien. De inwoners lijken dus niet ontevreden over hun bestuur. Denk aan Hénin-Beaumont (de uitvalsbasis van Marine Le Pen in het noorden) of aan Fréjus (de badplaats aan de Azurenkust). Daar komen na de tweede ronde nog wat gemeenten bij. Maar voor Marine Le Pen en de haren zijn deze coronaverkiezingen geen groot succes. Ook daar zijn alle ogen gericht op de presidentsverkiezingen van mei 2022. 

Bekijk hieronder het verslag uit “Het Journaal”: 

Video player inladen...

Meest gelezen