Video player inladen...

Op welk moment begonnen de corona-experten zich voor het eerst echt ongerust te maken?

Amper een half jaar geleden verschenen de eerste berichten over een mysterieuze longziekte uit China. Sindsdien heeft het coronavirus zich over de hele wereld verspreid en ons leven veranderd. In de VRT NWS-documentaire "In de greep van het virus", die vanavond wordt uitgezonden, blikken zeven hoofdrolspelers uit de coronacrisis terug op een bijzonder ingrijpende periode. Zagen zij deze crisis aankomen en vanaf wanneer begonnen zij zich ongerust te maken? 

In de VRT NWS-documentaire "In de greep van het virus" blikken we terug op de coronacrisis van de afgelopen maanden, naar de meest beklijvende beelden en gebeurtenissen, samen met 7 hoofdrolspelers:  Erika Vlieghe, Marc Van Ranst, Maggie De Block, Steven Van Gucht, Geert Meyfroidt, Margot Cloet en Jan Jambon. De documentaire is om 20.45 uur te bekijken op Eén, vrtnws.be, en VRT NU.

We zijn eind december. Terwijl ons land zich opmaakt om het begin van een gelukkig en gezond 2020 te vieren, sijpelen langzaamaan de eerste berichten binnen van een mysterieuze longziekte uit China. Ook bij Erika Vlieghe, Steven Van Gucht en Marc Van Ranst, intussen Vlaanderens bekendste infectiologe en virologen. Maar op dat moment is er nog geen enkele reden tot ongerustheid.

"In de stad Wuhan waren mensen in het ziekenhuis terechtgekomen met een raar soort longontsteking", vertelt Steven Van Gucht, die zich de eerste berichten nog goed herinnert. "Ik was meteen zeer geïnteresseerd en ben dat beginnen op te volgen. Maar op dat moment was ik helemaal nog niet ongerust." 

We hebben heel lang gemakshalve gedacht: Azië is toch wel ver

Erika Vlieghe, infectiologe

Ook Marc Van Ranst is niet meteen gealarmeerd. "Het is eigenlijk pas wanneer het woordje 'coronavirus' valt, dat iedereen de oren is beginnen te spitsen. Dan denk je meteen aan dat andere coronavirus, SARS en denk je: 'Dit wordt weer heisa'."

"We hebben heel lang gemakshalve gedacht: Azië is toch wel ver", vult Erika Vlieghe aan. "We hebben inderdaad nog al bedreigingen gehad van coronavirussen, maar die hebben nooit zo’n ravage aangericht in Europa."

"Langs de ene kant zag je hoe snel het virus zich verspreidde over heel China, en hoe moeilijk dat het was om dat allemaal onder controle te houden. Langs de andere kant zagen we dat de eerste besmettingen in andere landen niet meteen tot een enorme epidemie leken te leiden. Dat deed ons geloven dat het misschien toch niet zo’n vaart zou lopen."

Bekijk hier een fragment uit de documentaire "In de greep van het virus" (lees voort onder de video): 

Video player inladen...

Krokusvakantie in Noord-Italië doet de alarmbellen afgaan

Steven Van Gucht wordt voor de eerste keer ongerust als hij eind januari in de media ziet hoe er in Wuhan in sneltempo twee noodziekenhuizen worden gebouwd. "Er waren op dat moment in China enkele duizenden gevallen. Maar naar Chinese normen, en als je dat vergelijkt met de griepcijfers, is dat eigenlijk maar een klein aantal. Als je dan die reactie van de Chinezen zag... Dat was het moment waarop ik echt dacht: 'Wat is daar aan de hand? Dit is precies wel heel ernstig'."

"En dan volgde die complete lockdown, dat was nog meer verbazingwekkend. Dat hadden we eigenlijk nog nooit gezien. Zeker niet op zo’n schaal. Ik vond de reactie van de Chinezen eigenlijk indrukwekkender dan de cijfers. Ze hadden nog maar enkele honderden gevallen toen ze toch al vrij drastisch zijn beginnen in te grijpen", zegt Van Gucht.

Op 2 februari landt het vliegtuig in Melsbroek met 12 landgenoten aan boord die terugkeren uit Wuhan. Eén van hen is Philip Soubry. De man die enkele dagen later als eerste Belg ooit positief test op het nieuwe coronavirus. Maar het is pas midden februari, in de krokusvakantie, dat de eerste echte verontrustende signalen komen. Vanuit Noord-Italië.

In de krokusvakantie heb ik dit bewust een pandemie genoemd, om ervoor te zorgen dat de bezorgdheid wat omhoog ging
Marc Van Ranst, viroloog KU Leuven

"Toen we de sterftecijfers in Italië zo snel zagen oplopen, werd ik pas écht ongerust", zegt Steven Van Gucht. "Tussen de 5 en de 10 procent van de gevallen overleed. Dat was veel meer dan in China. Dat was het moment dat ik dacht: ‘We moeten aan de alarmbel beginnen te trekken'. Maar op dat moment waren mensen al min of meer vertrokken naar de skigebieden. Op dat moment lag het ook nog heel moeilijk om mensen thuis te houden, die internationale context was er nog niet naar."

Ook Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) geeft toe dat hij onderschat heeft hoe groot het besmettingsgevaar was tijdens de skivakanties. "Hadden we op voorhand geweten dat er zo veel vakantiegangers het virus zouden meebrengen naar ons land, dan zouden we het anders aangepakt hebben. Dan zouden we wel getest hebben en mensen in quarantaine geplaatst hebben. Maar achteraf is het natuurlijk altijd gemakkelijk", reageert Jambon.

Het is ook die krokusvakantie dat Marc Van Ranst de situatie voor het eerst een "pandemie" noemt, een wereldwijde epidemie. De Wereldgezondheidsorganisatie spreekt pas enkele weken later officieel van een pandemie. Van Ranst wilde naar eigen zeggen heel bewust het coronavirus zo veel mogelijk in het nieuws krijgen tijdens de krokusvakantie. Bekijk hieronder waarom.

(lees voort onder de video)

Video player inladen...

Intussen wordt almaar duidelijker hoe ernstig de situatie in de Italiaanse ziekenhuizen is. "Ik kreeg van goede vrienden uit Italië zeer verontrustende berichten", vertelt Geert Meyfroidt, professor intensieve zorg aan het UZ Leuven. "Dat hun gezondheidssysteem aan het instorten was. Dat is het moment waarop ik heel bang werd. Ik kreeg het gevoel dat het ook bij ons een gigantische klap zou worden."

"We hebben het geluk gehad dat we verwittigd waren door de situatie in Italië en dat we een dikke twee weken voorsprong hadden op de Italianen. Zij wisten oprecht niet wat hen overkwam en hebben te lang geaarzeld om maatregelen te nemen”, zegt Meyfroidt.

Ik kreeg van goede vrienden uit Italië zeer verontrustende berichten

Geert Meyfroidt, specialist intensieve zorg (UZ Leuven)

“De getroffen regio’s uit Italië hebben eigenlijk een goede gezondheidszorg”, vertelt minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD). “Maar toen kwamen die beelden binnen van de overvolle ziekenhuizen daar, en de paniek die er was. Toen wisten we dat we niet alleen de ziekenhuizen moesten voorbereiden, maar dat er ook maatregelen zouden moeten komen om de verspreiding van het virus te vertragen. De fameuze lockdown-maatregelen waren geboren.”

Lockdown kon niet uitblijven

De eerste drastische maatregelen komen er op 12 maart. Alle evenementen worden geannuleerd, lessen worden opgeschort en de horeca moet de deuren sluiten. Vanaf 18 maart gaan ook nog eens alle niet-essentiële winkels dicht en moeten we met z'n allen zo veel mogelijk in ons kot blijven. Drastische beslissingen die op dat moment heel noodzakelijk waren, zeggen de virologen.

"We voelden dat er een tsunami op ons aan het afkomen was, zoals een hond een storm kan voelen aankomen", herinnert Steven Van Gucht zich nog goed. "We zagen ook de cijfers toenemen, kregen signalen vanuit het veld dat ze de situatie almaar minder de baas konden. Ook internationaal steeg de nervositeit. Het aantal ernstige infecties begon ook toe te nemen. Dan voel je: we moeten nú ingrijpen. Elke dag dat we wachten, kan een dag te laat zijn."

Steven Van Gucht herinnert zich nog alle details van de dag waarop de eerste drastische maatregelen zijn genomen:

Video player inladen...

Bij elke aankondiging van nieuwe, strengere maatregelen ontstond drukte. Net wat de experten wilden vermijden. Zo waren er heel wat mensen die op vrijdagavond 13 maart nog een laatste keer op café wilden met vrienden. 

Geert Meyfroidt nam het de feestvierders erg kwalijk, en uitte zijn boosheid toen fel aan VRT NWS: "Wie naar lockdown-feestjes gaat, moet in de spiegel kijken als onze ziekenhuizen overbelast zouden raken."

Een uitspraak waar hij geen spijt van heeft, maar die wel harder overkwam dan hij heeft bedoeld, zegt hij vandaag:

Video player inladen...

De volledige documentaire "In de greep van het virus", over hoe ons land de coronacrisis heeft beleefd, wordt vanavond uitgezonden op Eén om 20.45 uur. 

Bekijk hieronder de trailer:

Video player inladen...

Meest gelezen