Wat leerkrachten leren na de lockdown: "Kloof tussen sterkere en kwetsbare leerlingen is gigantisch"

Preteaching, instructiefilmpjes, chats, online lessen: je moet al een kolossale kniesoor zijn om niet te zien hoe het verzamelde Vlaamse leerkrachtenkorps zich heeft dubbel geplooid tijdens de moeilijke coronamaanden. Maar hoe kijken zij daarop terug? Denken ze dat hun leerlingen genoeg bijgeleerd hebben? En zal deze periode het Vlaamse onderwijs veranderen? 10 leerkrachten getuigen.

Les 1: Preteaching is maar goed voor heel even

Corona of niet, geen enkele school heeft zijn leerlingen de voorbije maanden losgelaten. Elke leerkracht die wij bevroegen, vertelde in geuren en kleuren over de instructievideo's die ze maakten, de taken en opdrachten die ze voorbereidden en opvolgden en de live lessen die ze online gaven.

Leerlingen gaven zelf ook aan dat dat preteachen niet zo’n grote opgave was en ze zagen er ook de voordelen van in, merkt Carolien De Schrijver, die lesgeeft in het vijfde en zesde leerjaar van basisschool De Klimpaal in Molenbeek. "Wanneer je een filmpje kunt terugspoelen en de instructie nog eens kunt krijgen en online oefeningen opnieuw kunt maken tot je het begrepen hebt, is dat wel een voordeel."

Blijvend motiveren zonder perspectief is niet gemakkelijk, niet voor leerlingen, niet voor leerkrachten
Sofie D'hondt, Sint Jozef Geel

De meeste leerkrachten zijn dan ook best onder de indruk wat de kinderen, in vaak complexe omstandigheden gepresteerd hebben in de voorbije maanden. Maar er zijn ook twijfels. "De opdrachten die ze moesten maken, waren eigenlijk wel goed opgelost", vertelt Lut Van de Cauter, leerkracht wiskunde in de 3de graad ASO van het Maria Assumptalyceum in Laken.

"Maar op school zijn we dan teruggekomen op deze leerstof. En zelfs bij de sterkere leerlingen moest ik vaststellen dat ze de leerstof wel tot zich genomen hadden – dus ze wisten waarover het ging - maar of ze het verwerkt hadden? Dat lag nog wel wat moeilijker."

Kristof Van Campenhout, leerkracht wiskunde in Don Bosco Haacht, treedt haar bij. "Hoe je het ook draait of keert en hoe hard je ook je best doet: preteaching was een goede tussenoplossing, maar is niet hetzelfde als echt voor een klas staan. Als je echt kunt lesgeven, sta je tussen de leerlingen, kan je cursussen vastpakken, over de schouders meekijken. Dat is een enorme kracht die nu voor een groot stuk weggevallen is."

(Lees verder onder de video)

Hoe zijn de leerlingen de periode van preteaching doorgekomen? Dit zeggen hun leerkrachten: 

Video player inladen...

"De laatste weken verliepen moeizamer", merkt Sofie D'hondt, leerkracht organische chemie, Sint Jozef Geel. "Zeker voor die leerlingen die niet meer de kans kregen om terug naar school te komen. Blijvend motiveren zonder perspectief is niet gemakkelijk, niet voor leerlingen, niet voor leerkrachten."

Ook Marjolijn De Boeck ziet dat. Zij is leerkracht informatica aan de middenschool Mira in Hamme. "Wij kiezen als leerkracht voor een job in het onderwijs omdat we graag met jongeren in contact staan, omdat we graag willen bijleren, omdat het leuk is voor een klas te staan. Dat is heel fysiek. Nu is onze job wat veranderd in een bureaujob: het is heel veel computer, van ’s morgens tot ’s avonds, je praat ook steeds tegen een scherm. Ik denk dat dat bij de meeste mensen begint te wegen."

Les 2: Iedereen mee? Niet zo simpel achter een schermpje

"Ik denk dat het heel naïef zou zijn om te denken dat je iedereen voor 100 procent meekrijgt, zeker in een vak als wiskunde", oppert Kristof Van Campenhout. Daarvoor spelen nu eenmaal verschillende factoren mee, zegt hij. 

"Zo zijn er leerlingen die nood hebben aan een schoolstructuur. Als die wegvalt, merk je dat leerlingen het moeilijker hebben en minder beginnen te presteren. Ook aanleg is belangrijk: sommige leerlingen kunnen die leerstof perfect op hun eentje verwerken, terwijl anderen heel intensief begeleid moeten worden. Het helpt natuurlijk ook als ouders onderlegd zijn in een bepaald vak: als leerlingen thuis terechtkunnen met vragen, zal dat het leerrendement waarschijnlijk ook ten goede komen."

Ik denk dat het heel naïef zou zijn om te denken dat je iedereen voor 100 procent meekrijgt

Kristof Van Campenhout, Don Bosco Haacht

Ook Kevin Houwen, leerkracht elektriciteit aan het Technisch Atheneum Ieper zag enkele kinderen afhaken. "Dat waren leerlingen die heel moeilijk te bereiken waren tijdens deze periode. Dat is natuurlijk heel jammer. Het is aan ons als school en leerkrachten om dit in een groter plaatje te zien. Die leerlingen moeten we niet direct veroordelen, maar wel een extra kans geven tijdens de grote vakantie om die extra taken te maken. Zo kunnen we ervoor zorgen dat ze geen grotere leerachterstand opbouwen ten opzichte van de rest van de klas."

Joke Vanacker, leerkracht Engels, Nederlands en godsdienst op Don Bosco Haacht, denkt dat de kloof tussen theoretisch sterkere en kwetsbare leerlingen na de lockdown "gigantisch groot" is. "Kinderen die toch een duwtje in de rug nodig hebben, hebben wij zoveel mogelijk proberen op te vangen met live lessen. Maar dat is echt niet hetzelfde."

Les 3: Onderwijs is echt wel meer dan leerstof alleen

Wat in die context ook telkens terugkomt: het gebrek aan sociaal contact dat leerlingen en leerkrachten hebben ervaren. Want op een school gebeurt heel wat meer dan leerstof in kinderhoofdjes pompen. 

"Onderwijs is een breder verhaal", benadrukt Carolien De Schrijver. "Dat gaat niet enkel over de leerplannen, maar ook over het welbevinden van kinderen, over échte verhalen en échte ervaringen. En dat was tijdens de lockdown niet altijd gemakkelijk, dus daarop zetten we nu heel erg in, naast het herhalen van een aantal belangrijke dingen."

Dat merken ze zelfs tot in de kleuterschool. "Wat tijdens de lockdown minder in aan bod is gekomen, is de actieve taal en het sociale aspect", weet juf Els Marchand van kleuterschool Duizendvoet in Lokeren. "Dat is voor mij nu echt een aandachtspunt. Ik zal observeren hoe ver de kinderen op dat vlak staan en differentiëren waar mogelijk."

(Lees verder onder de video)

Heeft de preteaching voor leerachterstand gezorgd? Bekijk hier hoe de leerkrachten dat inschatten:

Video player inladen...

Ook Joke Vanacker van Don Bosco Haacht vreest dat het welbevinden van de leerlingen ook na de zomervakantie een groot werkpunt wordt. "Er is een behoorlijke groep van leerlingen die minder sociaal vaardig zijn, die het moeilijker hebben om sociale contacten te leggen. We merken dat die leerlingen ook nu op de speelplaats wat uit de boot vallen, dat die vaak apart staan. Dat vind ik behoorlijk schrijnend om te zien. Die groepssfeer zal volgend jaar ook een belangrijk werkpunt zijn. Dat zal volgens mij een minstens even grote uitdaging zijn als de leerplandoelstellingen die moeten worden bereikt."

Sofie D'Hondt vindt dat elke leerling beter het recht had gekregen nog een aantal contacturen te krijgen. "Om af te sluiten, om perspectief te hebben, omwille van het sociale contact. Ik heb een goed gevoel bij de klassen die terug op school zijn geweest, niet bij de klassen die niet meer naar school mochten."

Les 4: De echte lakmoesproef zal voor het najaar zijn

Rita Vinck, leerkracht in vierde leerjaar aan de Lettertuin in Droeshout, heeft er een goed oog in: de leerstof voor dit jaar zal gezien zijn. "Maar ik heb al een afspraak met mijn collega van het vijfde leerjaar, die normaal gezien altijd met een herhaling van het vierde leerjaar start. Nu zal dat misschien een beetje meer en langer herhaald moeten worden."

"Wij kunnen in september niet op de klassieke manier starten", denkt wiskundeleerkracht Lut Van de Cauter. "Wij gaan sowieso overleggen met onze vakcollega's om te bepalen hoe ver onze leerlingen staan. Het zal beter zijn om eerst even een aantal zaken wat op te frissen en wat extra uitleg te geven en pas dan een evaluatiemoment in te lassen. Zo kunnen we bepalen welke leerplandoelstellingen we opnieuw moeten aanreiken: waar gaan we extra aandacht aan moeten geven om met de nieuwe leerstof te kunnen starten?"

Normaal gezien ben je in het begin van het schooljaar echt bezig met het vormen van je klasgroep. Maar nu zullen we van in het begin al een tandje moeten bijsteken

Eveline Van Hoofstat, De Link Edegem

Eveline Van Hoofstat is het daarmee eens. Zij geeft les in het vijfde leerjaar in De Link, Edegem. “Dit schooljaar zal niet normaal eindigen en het volgende schooljaar zal er ook helemaal anders uitzien. Normaal gezien ben je in het begin van het schooljaar echt bezig met het vormen van je klasgroep. Je laat de leerlingen kennis maken met elkaar en met de leerkracht. Maar nu zullen we van in het begin al een tandje moeten bijsteken.”

"Ik voorspel dat het eerste trimester van volgend schooljaar zeer zwaar zal worden voor iedereen, omdat we met een serieus verschil zullen zitten in de kennis van de leerstof", denkt Joke Vanacker. "Dus het eerste trimester zal heel belangrijk zijn om iedereen weer ongeveer op hetzelfde niveau te krijgen."

Ook Kristof Van Campenhout denkt dat de "schade" van de coronamaanden pas volgend schooljaar aan het licht zal komen. "Dan is het een taak van de scholen en van de leerkrachten om dat op te vangen. Als ik zie hoeveel kwaliteit en professionaliteit er op mijn school aanwezig is, mag ik hopen dat die schade eigenlijk wel zal meevallen."

Op de middenschool Mira in Hamme zijn ze klaar om in september leerlingen te helpen bijbenen. "Wij hebben Excels met leerplandoelstellingen per vak en per leerling. Die worden nu ingevuld. Elke leerling krijgt zo een overzicht mee, zodat we daarmee volgend jaar weer kunnen starten. Aan de hand van die Excellijsten kunnen wij zien welke leerstof moet worden herhaald of nog moeten worden aangeboden."

(Lees verder onder de video)

Welke impact heeft deze periode gehad op de leerkrachten en het onderwijs? Dit zeggen ze daar zelf over:

Video player inladen...

Les 5: Wat we hiervan hebben opgestoken, is een blijver

Hoewel je alle leerkrachten hoort snakken naar het contact met hun leerlingen, naar het lesgeven en de dynamiek van hun school en klas, willen ze zeker het kind niet met het badwater weggooien. "Ik denk dat de kinderen wel wat nieuwe ervaringen hebben opgedaan en een aantal bredere vaardigheden hebben kunnen oefenen. Ik denk dan maar aan het plannen en organiseren van hun werk, ook hun ICT-vaardigheden", zegt Carolien De Schrijver. 

Meer nog: ook de leerkrachten hebben heel wat opgestoken, meent Kevin Houwen. "Velen van ons dachten dat ze digitaal goed bezig waren, maar nu zien we dat we veel verder staan dan ooit met onze digitale kennis. Ik vind daarom persoonlijk dat we de kennis en de vaardigheden die we nu hebben opgedaan, moeten gebruiken in de toekomst. Zodat dat niet voor niks is geweest."

Zelfs als er volgend schooljaar geen veiligheidsmaatregelen meer zullen zijn, zal dat niet meer te vergelijken zijn met een schooljaar van vóór 13 maart 2020

Lut Van De Cauter, Maria Assumptialyceum Laken

Dat hoopt Eveline Van Hoofstat ook. “De computer en internet als hulpmiddel om je leerprocessen te bevorderen, om differentiatie uit te bouwen, om kinderen te ondersteunen, dat is eigenlijk wel heel dankbaar. Je kunt daar zoveel manier van lesgeven aan koppelen, dat het dat wel heel fijn maakt. Zo gaan de kinderen die lessen ook op een heel andere manier volgen en opnemen.”

En ook Marjolijn De Boeck bevestigt de troeven van digitaal leren: "Ik denk dat wat we nu gedaan hebben een uitbreiding was van ons systeem. Excellijsten om leerdoelen op te volgen per leerling, instructievideo’s op YouTube: die dingen gaan we volgend jaar van bij het begin gebruiken. Is er bijvoorbeeld een leerkracht afwezig, kan je zo'n instructievideo als vervangles aanbieden."

"Ik denk dat wij ook meer zullen inzetten op ICT", knikt Lut Van De Cauter. "Wat we nu gebruikt hebben, zullen we volgend jaar zeker opnieuw toepassen. Dus zelfs als er volgend schooljaar geen veiligheidsmaatregelen meer zullen zijn, zal dat niet meer te vergelijken zijn met een schooljaar van vóór 13 maart 2020."

Meest gelezen