(c) Copyright 2018, dpa (www.dpa.de). Alle Rechte vorbehalten

Technologiereuzen moeten zeggen hoe ze ons gedrag bepalen en zo dwingen we dat af

Vandaag verschijnt een rapport met aanbevelingen voor de Europese Commissie. Dat zet uiteen hoe onlineplatformen verplicht kunnen worden om aan bepaalde transparantie-eisen te voldoen. Jef Ausloos is hoofdauteur van het rapport en bepleit waarom zo'n kader nodig is. "Transparantie is van cruciaal belang om donkere kantjes in kaart te brengen, zodat we collectief kunnen bepalen waar en hoe we de groeiende macht van onlineplatformen moeten inperken."

opinie
Jef Ausloos
Jef Ausloos is onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam en verbonden aan de KU Leuven. Zijn boek "The right to erasure in EU data protection law" verscheen recent bij Oxford University.

Het behoeft geen betoog meer: de technologiereuzen uit Silicon Valley hebben een enorme impact op onze maatschappij. Zeker tijdens deze coronacrisis zijn we des te meer afhankelijk van allerlei online platformen om ons werk te doen, te studeren, les te volgen, de verspreiding van het virus in kaart te brengen, en ga zo maar door. Daarbij wordt ons gedrag niet alleen geobserveerd, maar ook actief gestuurd door de online platformen.

Denk aan dating-apps als Tinder die een zogenoemde hotness-factor aan gebruikers toekennen om ze enkel aan mensen "in the same league" te kunnen koppelen. Of entertainmentdiensten als Netflix die films aanbevelen op basis van de etniciteit van de kijker. Locatie-apps zoals Waze die gebruikers als proefkonijnen zien om allerlei verschillende routes uit te testen, zonder dat die per se de snelste zijn. Of de koning der sociale manipulatie, Facebook, die reeds sinds 2010 met kleine aanpassingen in zijn newsfeedalgoritme, aantoonbare impact had op stemgedrag en emoties van gebruikers.

Recent bleek nog dat de newsfeedalgoritmes van onder andere Instagram en TikTok, posts van schaars geklede mensen prioritiseren.

Belga

Eerste stap: grondig in kaart brengen

De eerste stap in het aanpakken van de problematische praktijken van onlineplatformen is om ze grondig in kaart te brengen. Op dit moment is dat nog steeds bijna onmogelijk. Immers, er bestaan geen duidelijke regels om deze bedrijven te dwingen meer inzage te bieden in de algoritmes die zij ontwerpen en hoe die de samenleving beïnvloeden.

In vrijwel alle andere sectoren en industrieën is er een uitvoerig wetgevend kader dat bepaalde transparantieplichten oplegt om externe controle mogelijk te maken en de relevante spelers verplicht verantwoording af te leggen. Denk bijvoorbeeld aan de auto- en voedselindustrie, met duidelijke labels voor consumenten en verdere onderzoeksbevoegdheden voor autoriteiten.

Het lijkt dan toch ook vanzelfsprekend dat we veiligheids- en transparantievereisten stellen aan de bedrijven die bepalen welke route we nemen met de auto, welke mensen we daten, welk nieuws we lezen?

Hetzelfde geldt in de financiële sector. Of denk aan allerlei rapporteringsverplichtingen voor vervuilende industrieën, om pollutie in kaart te gaan brengen en aan te pakken.

We staan er ook niet meer bij stil dat de productie van consumptiegoederen, zoals speelgoed, tevens aan strikte veiligheids- en transparantievereisten moet voldoen. Het lijkt dan toch ook vanzelfsprekend dat we gelijkaardige eisen stellen aan de bedrijven die bepalen welke route we nemen met de auto, welke mensen we daten, welk nieuws we lezen?

Onlineplatformen dwingen tot inzage

Momenteel moeten we al te vaak terugvallen op gemotiveerde individuen om enig inzicht te krijgen in wat er zoal allemaal achter de schermen van de onlineplatformen schuilgaat. Zonder klokkenluiders en grondige onderzoeksjournalistiek was het hele Cambridge Analytica-schandaal, waarbij Facebook medeplichtig bleek aan allerlei schimmige politieke manipulatiepraktijken, nooit wereldnieuws geworden. Ook het nieuws dat allerlei mensen in opdracht van Google meeluisteren naar Google Voice Assistant-opnames, waarvan velen onbedoeld werden opgenomen, had nooit bekend geraakt zonder klokkenluiders.

Het spreekt voor zich dat we niet enkel op dergelijke vormen van transparantie moeten afgaan om enige verantwoordingsplicht van de online platformen af te dwingen.

In een rapport dat vandaag is gepubliceerd, doe ik met collega’s concrete aanbevelingen aan de Europese Commissie over de vormgeving van dergelijke verplichtingen. De Commissie is momenteel bezig met het ontwerpen van ambitieuze onlinedienstenwetgeving (de zogenaamde Digital Services Act). Het is van cruciaal belang dat daarin ook plaatsgemaakt wordt voor een duidelijk kader dat onlineplatformen ertoe dwingt inzage te bieden in hoe zij bijvoorbeeld hun aanbevelingsalgoritmes vormgeven en wat voor impact deze hebben op hun gebruikers. Dit moet het mogelijk maken voor journalisten, onderzoekers en het bredere publiek om beter inzicht te krijgen in de invloed van dergelijke platformen.

Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Cruciaal belang

Net als bij milieuvervuilende sectoren is niet meteen duidelijk wat de bredere gevolgen zijn van bepaalde diensten en producten. Meer inzicht in de impact van bijvoorbeeld vliegen, autorijden en vleesproductie doet ons inzien dat we bepaalde maatregelen moeten treffen om de CO2-uitstoot terug te brengen, ook al kan dat confronterend zijn.

Hetzelfde is nodig voor al die onlinediensten die we zo gretig gebruiken. Die zijn enorm nuttig en kunnen ons dagelijkse leven, werk en onderwijs verrijken, maar ze hebben ook allerlei negatieve gevolgen die momenteel onder de radar blijven. Transparantie is van cruciaal belang om al die donkere kantjes in kaart te brengen, zodat we collectief kunnen bepalen waar en hoe we de groeiende macht van online platformen moeten inperken.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen