Video player inladen...

Experten drongen in januari al aan op aankoop van mondmaskers, maar vonden geen gehoor

Midden januari al stuurden experten noodsignalen uit om dringend een voorraad mondmaskers voor ziekenhuizen en woonzorgcentra aan te leggen, mocht het coronavirus ons land bereiken. Dat zeggen ze zelf in de VRT NWS-documentaire “In de greep van het virus”. Maar zowel infectiologe Erika Vlieghe als viroloog Marc Van Ranst geeft aan dat die smeekbeden geen gehoor vonden. Het duurde nog tot bijna half maart voor er iets gebeurde. “Op zijn minst een gemiste kans”, benadrukt Vlieghe. 

De documentaire "In de greep van het virus" kunt u om 20.48 uur op Eén bekijken.

Begin dit jaar weten wetenschappers dat er een nieuw virus is ontdekt in China. Dat hebben ze eind december 2019 vernomen via een gespecialiseerde berichtendienst. Ze weten ook dat de strategische stock van mondmaskers er niet meer is in België.

Die voorraad was in 2009 aangelegd, toen de Mexicaanse griep dreigde. Marc Van Ranst was toen aangesteld als griepcommissaris en was een groot voorstander van zo'n reserve. Maar de maskers hadden hun vervaldatum overschreden. Daarom was die stock vernietigd.

Ergens halverwege januari trekken de wetenschappers aan de alarmbel. “De vraag om maskers te bestellen, te zoeken, te laten maken, wat dan ook, ik ben die beginnen te stellen", zegt infectiologe Erika Vlieghe. "Ik en Marc Van Ranst en ook andere mensen deden dat, vanaf eind januari. Dat werd gewoon van tafel geveegd.“

Bekijk hier een fragment uit het interview met Erika Vlieghe (en lees voort onder de video):

Video player inladen...

Van Ranst bevestigt: “We stuurden niet alleen berichten, ook op vergaderingen is dat meermaals gezegd: dit is het moment om die mondmaskers te bestellen. Als je het nu niet doet, ga je nooit meer de kans krijgen om dat via gereputeerde firma’s te doen. Dan ben je veroordeeld tot het circuit van de herverkopers (vaak malafide firma’s die minderwaardige producten aanbieden red.)."

De wetenschappers vinden geen gehoor. Hoe hard ze het ook proberen, bij het ministerie, bij de premier, bij alle mogelijke instanties die een invloed zouden kunnen hebben. Volgens Van Ranst hebben alle mogelijke zorgverleners en wetenschappers hun netwerk aangesproken.

Hij begrijpt dat het op dat moment geen gemakkelijke periode is, met ontslagnemende ministers, kabinetten die niet op volle getalsterkte werken. "De omgevingsfactoren waren niet optimaal om grote beslissingen over grote budgetten te gaan nemen, dat neem ik nog aan", zegt Van Ranst, "maar het had wel moeten gebeuren."

Bekijk hier een fragment uit het interview met Marc Van Ranst (en lees voort onder de video):

Video player inladen...

“Men was daar op dat moment niet echt ontvankelijk voor," vervolgt Van Ranst. "Men zei: "Dat kost veel geld, we gaan toch niet doen zoals in 2009, een stock aankopen, die maar voor een heel klein deel gebruikt is, en de rest staat maar te vergaan. We gaan proberen te werken met een roterende stock". Dat is trouwens een bijzonder goed idee, maar dan moet je het wel doen.”

“Aanvankelijk werd dat beschouwd als "de markt zal dat wel oplossen, dat is nu niet aan de orde of dat gaat nu niet"," verduidelijkt Vlieghe.  “Ik denk dat men te lang heeft willen blijven tellen op de vrije markt," zegt Van Ranst daar nog over. "Maar dat werkt in vredestijd en niet in oorlogstijd. En men heeft er geen rekening mee gehouden dat de grote producenten van mondmaskers in China zaten, waar de crisis begonnen is.”

Men zei: "Dat kost veel geld. We gaan toch niet doen zoals in 2009: een stock aankopen, die maar voor een heel klein deel gebruikt is, en de rest staat maar te vergaan."

Viroloog Marc Van Ranst

In de documentaire zegt federaal minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) over de trage reactie in januari en de weken erna: “Dat is niet waar. Binnen de FOD Volksgezondheid waren er een aantal mensen daar ook mee bezig. Maar het ging niet vooruit, dat is waar.” 

“Er waren in ziekenhuizen bestellingen beloofd en contracten getekend, maar die zijn nooit geleverd," vervolgt De Block. "De stock is vernietigd omdat hij vervallen was. Frankrijk had nog een vergelijkbare stock, maar die was niet bruikbaar. Ten tweede hadden die maskers ons misschien een paar dagen kunnen helpen, misschien een week, maar zeker niet langer. Het probleem zou zich dan nog gesteld hebben. Ik denk niet dat er nog één iemand twijfelt dat er een strategische stock moet zijn. We zijn nu trouwens aan het beleveren, mocht er een tweede golf zijn.”

Van Ranst beaamt dat laatste met een knipoog: “Die strategische stock voor de volgende jaren, die gaat er zijn, daar kunnen we heel zeker van zijn. Ik denk dat niemand dit zal vergeten, daar zitten we nu wel goed. Maar dat was zeker een van de lessen die we hieruit zullen trekken.”

De volledige documentaire "In de greep van het virus" kunt u vanavond om 20.48 uur op Eén bekijken.

Meest gelezen