Europese Commissie Leefmilieu wil scheepvaart doen betalen voor vervuiling

Wie denkt aan sectoren met een hoge klimaatimpact, kijkt doorgaans meteen omhoog, naar de vliegtuigen in de lucht. Terecht. Maar ook de scheepvaart, nochtans goed voor 2,5 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, blijft tot nu toe amper gereguleerd. De Commissie Leefmilieu van het Europees Parlement wil daar alvast voor de Europese vloot verandering in brengen. 

De Commissie Leefmilieu van het Europees Parlement stemde vandaag met 62 tegen 3 (en 13 onthoudingen) voor strengere regulering van de scheepvaartsector. De doelen zijn ambitieus. Het voorstel voorziet een traject van minstens 40% CO2-reductie tegen 2030. Bovendien moeten schepen met een brutogewicht van 5.000 ton en meer opgenomen worden in het Europese emissiehandelssysteem (ETS). Daardoor zou de sector voor het eerst moeten betalen voor de vervuiling die hij veroorzaakt. 

Dat zal investeringen vergen in nieuwe infrastructuur en technologieën. Minstens een deel van het geld daarvoor moet volgens het voorstel komen van een nog op te richten “Oceaanfonds” dat gespijsd wordt met inkomsten uit het ETS-systeem. 

Free ride

Aanvankelijk was het enkel de bedoeling om de rapportering van de Europese scheepvaartemissies in lijn te brengen met die van de International Maritime Organization (IMO), het scheepvaartagentschap van de VN. Maar onder impuls van de Europese Green Deal verscherpten de ambities.

“Vandaag sturen we een sterk signaal uit”, zegt Jutta Paulus (Europese Groene Partij). Zij jaagde als rapporteur in het dossier de ambities mee aan. “CO2-uitstoot monitoren en rapporteren is belangrijk, maar statistieken sparen geen gram broeikasgassen uit. Daarom (...) eisen we strengere maatregelen om de uitstoot van de zeevaart terug te dringen.”

Dat was nodig, zegt Faig Abbasov. Hij volgt al vier jaar lang het dossier op voor de European Federation for Transport and Environment (T&E), een koepelvereniging van groene ngo’s. “Eigenlijk dicht dit voorstel enkel een gat. Van zowat alles wat je kan bedenken, wordt vandaag de uitstoot gereguleerd, behalve van de zeevaart. Al die tijd hebben ze genoten van een free ride zonder een cent te betalen. En dat terwijl de uitstoot van de Europese vloot hoger is dan die van heel België.”

Doorgaans gaat het parlement verder in milieurichtlijnen dan wat de deelstaten zelf willen

Die vergelijking maakt T&E op basis van een rapport van de Europese Commissie. Daarin werd de uitstoot van de totale Europese zeevloot in 2018 geschat op 138 megaton CO2. Ons land klokte in dat jaar af op 118 megaton CO2-equivalenten (waarbij CO2 als maatstaf gebruikt wordt om de totale uitstoot van alle broeikasgassen samen te berekenen). Bovendien dreigt de uitstoot van de scheepvaart zonder regulering enkel te zullen stijgen. Volgens een schatting die het IMO in 2014 maakte, zou die tegen 2050 zelfs met 250 procent kunnen stijgen.

Gelijk speelveld

Wilfried Lemmens, directeur van de Koninklijke Belgische Redersvereniging, ziet geen heil in strikte Europese maatregelen. Volgens hem moeten die door een internationale instantie uitgevaardigd worden, zoals de IMO. “Je hebt een gelijk speelveld nodig, anders dreigen onze rederijen uit de markt geprezen te worden door de Chinese collega’s, die nu al zeer concurrentieel zijn.” 

Maar heeft het IMO niet de reputatie nogal te slabakken op klimaatvlak? “Het klopt dat het een tandje zou mogen bijsteken. Maar je moet de dynamiek begrijpen die speelt bij zulke internationale organisaties. Sommige landen, waaronder veel ex-kolonies, vinden dat ze moeten kunnen vervuilen tot hun welvaart ons niveau bereikt heeft. Bovendien zeggen ze: jullie moeten ons niet opnieuw komen zeggen wat we moeten doen.”

Zit de sector dan in een patstelling die ambitieuze klimaatdoelstellingen onmogelijk maakt? “Ja en nee. Kijk, het is duidelijk dat er gewoon iets moet gebeuren voor het milieu. Zo kan het niet verder. Bovendien zijn er ook geweldige business opportunities voor onze sector. Belgische reders investeren nu al jaarlijks miljoenen in nieuwe technologieën en brandstoffen om een voorsprong op te bouwen. Momenteel kunnen ze die investeringen nog niet doorrekenen in hun prijzen, maar je ziet dat de publieke opinie daar stilaan aan het kantelen is.”   

Interessante onderhandelingen

Hoe dan ook: de weg is nog lang voor de vandaag gestemde maatregelen ook op de Europese wateren zullen worden toegepast.

Eerst moet het Europees Parlement op 14 september stemmen over het voorstel van de Commissie Leefmilieu. Daarna is het aan de Europese ministerraad (met de bevoegde ministers van alle Europese lidstaten) om het eens te worden over een gedeeld standpunt. Pas daarna kunnen de Europese ministerrraad en het Parlement onderhandelen over de uitvoering van het voorstel. 

Die onderhandelingen worden nog interessant om volgen. Doorgaans gaat het parlement immers verder in milieurichtlijnen dan wat de deelstaten zelf willen. “Het worden moeilijke onderhandelingen”, verwacht ook Abbasov (T&E). “Maar de tijd waarin de sector zich kon verschuilen achter de organisaties op een hoger niveau, zoals de VN, is voorbij. Europa moet zijn verantwoordelijkheid nemen.”

Meest gelezen