Depolitiseer de politiek

Minister van Staat Mark Eyskens ziet weinig heil in het voorstel van minister-president Jan Jambon om sommige federale ministerposten te ontdubbelen in een Vlaams en een Franstalig kabinet. Hij pleit voor een interfederale raad van niet-politieke deskundigen om de Belgische instellingen weer vlot te trekken. 

opinie
Mark Eyskens
Minister van Staat, CD&V

De gewesten in de federale regering?

Minister-president Jan Jambon stelt voor om in de federale regering twee ministers van volksgezondheid op te nemen, een voor de Vlamingen en een voor de Franstaligen. Origineel idee? Eigenlijk niet!

Reeds in de jaren 70 tijdens de regeringen van Leo Tindemans bestond een systeem van voorlopige gewestvorming waarbij Vlaamse en Franstalige ministers met regionale bevoegdheden waren opgenomen in de nationale regering. Zij vormden respectievelijk het ministerieel comité voor Vlaamse aangelegenheden en dat voor Franstalige aangelegenheden. Ik heb dit nog persoonlijk meegemaakt. En dat werkte zeer goed, ook omdat de bevoegde ministers van de twee taalgemeenschappen elkaar ook zeer geregeld ontmoetten in de nationale regering en in het Nationaal Parlement.

Want in die tijd bestonden er nog geen Gewestparlementen. In het Nationaal Parlement vormden de Vlamingen en Franstaligen voor hun respectieve gewestelijke aangelegenheden aparte parlementaire bijeenkomsten, Voor de Vlamingen onder het hoofding: de “Vlaamse Raad” en daarin werden de aangelegenheden behandeld die de Vlamingen aanbelangden.

Zou het kunnen dat de Vlaamse minister-president naar dit systeem wil terugkeren? Alvast werkte het niet slecht en in elk geval beter dan het huidige warrige lasagne-federalisme, dat al gedeeltelijk confederaal is bij gebrek aan een hiërarchie van de normen, een duidelijke regeling van de belangenconflicten, de afwezigheid van een federale kieskring en het niet langer bestaan van nationale politieke partijen. 

(lees verder onder de foto)

ISOPIX

De limieten van het huidige institutionele imbroglio

De discussie door het voorstel van de Vlaamse minister-president aangezwengeld illustreert alvast de disfuncties van het huidige institutionele imbroglio van de Belgische confederale federatie of federale confederatie.

Bij het opnieuw opnemen van ministeriële gewestcomité’s  in de federale regering zou men tot een gigantische besparingsoperatie kunnen overgaan, al was het maar omdat een half dozijn gewest- en gemeenschapsregeringen en parlementen zouden kunnen worden afgeschaft. Uiteraard is het terugschroeven van vijf staatshervormingen een buitenaardse veronderstelling.

Nationalisten houden  evenwel de omgekeerde redenering en betogen dat steeds meer bevoegdheden - lees alle bevoegdheden, behalve defensie en buitenlandse zaken - aan de gewesten moeten worden toegekend, met als gevolg dat de federale administratie, het federale parlement en de federale regering kunnen worden beperkt tot een zeer beperkt aantal personen, met eveneens gunstige gevolgen voor de schatkist.

Confederalisme vereist Belgisch unitarisme ten aanzien van Europa

Er is nochtans een evidentie die zo verhelderend is dat ze ook oogverblindend is. Hoe meer bevoegdheden worden overgeheveld naar de gewesten, die dan echte deelstaten worden, hoe meer er nood is om in een zeer groot aantal beleidsvragen te komen tot een unitair Belgisch standpunt. Men kan bevoegdheden uitsplitsen maar het gevoerde beleid van de drie gewesten moet worden samengebundeld tot één Belgisch beleid.

Paradoxaal genoeg vereist confederalisme meer Belgisch unitarisme. Dat is ook gebleken tijdens de bestrijding van de coronacrisis. Bovendien heeft het uitwerken van Belgische beleidspunten alles te maken met het feit dat België lid is van de Europese Unie. De Europese Unie kent geen deelstaten maar enkel staten, die internationaal erkend zijn. De Europese Unie beoordeelt de Belgische begroting, de Belgische openbare schuld, het Belgisch klimaatbeleid, het Belgisch migratiebeleid, enzovoort.

Paradoxaal genoeg vereist confederalisme meer Belgisch unitarisme

Vandaag de dag zijn 70% van de beslissingen genomen door de Belgische regering en onze deelstaatregeringen het gevolg van Europese richtlijnen, regels en wetten, opgelegd door de Europese Commissie en/of gestemd door het Europees Parlement. De Europese Unie gaat gelukkig steeds meer de weg op van een Europese federatie.

Belgische confederalisten beseffen uiteraard deze contradictie: een spagaat tussen meer splitsing van bevoegdheden naar de Belgische deelstaten toe enerzijds en de noodzaak anderzijds van meer Belgische eensgezindheid rond de tafel van de Europese ministerraden, waar enkel Belgische ministers aan de besluitvorming kunnen deelnemen.

Het is deze toestand die confederalisten  en nationalisten ertoe brengt zich eurosceptisch en zelfs anti-Europees op te stellen. De Europese integratie maakt de confederale droom onuitvoerbaar. 

Het separatistisch alternatief

Het enige alternatief voor het confederalisme is dan ook het separatisme, waarbij Vlaanderen zichzelf uitroept tot een onafhankelijke, soevereine staat. Het is niet helemaal ondenkbaar dat na de volgende parlementsverkiezingen in het Vlaams parlement separatistische partijen elkaar overspelig zullen opvrijen om tot een meerderheid te komen in het Vlaams parlement zodat deze meerderheid de Vlaamse onafhankelijkheid zal kunnen uitroepen.

De Republiek Vlaanderen zal uit de Europese Unie donderen

Men heeft natuurlijk niet de moed om de nefaste gevolgen hiervan aan de Vlaamse openbare opinie uit te leggen. Het is niet omdat Vlaanderen onafhankelijk wordt dat België meteen van de politieke kaart verdwijnt. Integendeel. Brussel - tevens hoofdstad van Europa - en Wallonië zullen fusioneren en het staatsrechtelijk statuut van de soevereine staat België gewoon voortzetten, internationaal erkend en uiteraard lid van de Europese Unie. Terwijl de nieuwe staat Republiek Vlaanderen uit de Europese Unie zal donderen en tevens uit de Monetaire Unie met alle catastrofale gevolgen vandien voor het bedrijfsleven en de economische activiteiten in de nieuwe Vlaamse Staat en voor zijn financiële kredietwaardigheid.

Bovendien verliezen de Vlamingen elke institutionele aanwezigheid in Brussel, vandaag een van de belangrijkste diplomatieke hoofdsteden in de wereld met een enorme politieke, economische, financiële en culturele aantrekkingskracht en invloed. Geografisch gezien zal Brussel ook aansluiten bij Wallonië omdat via georganiseerde referenda zal blijken dat de faciliteitengemeenten ten zuiden van Brussel met tenminste 70% Franstalige inwoners,  kiezen voor een aanhechting bij Brussel en daardoor bij België.  De Vlaamse republiek kan natuurlijk onderhandelingen aanvatten met de Europese Unie met het oog op haar opname in de EU als lidstaat. Deze beslissing moet echter worden genomen door de Europese Raad bij eenparigheid, wat wil zeggen dat elke zittende lidstaat beschikt over een vetorecht.

Het is dus perfect denkbaar dat de Belgische minister rond de tafel niet akkoord zal gaat met de intrede in de unie van een afgescheiden autonome Vlaamse staat. Nog andere landen, die met gelijkaardige secessionistische bewegingen te kampen hebben, dreigen dezelfde negatieve houding aan te nemen, onder meer Spanje. 

Samenwerkingsfederalisme

Hopelijk blijft bovenstaand schema pure politieke fictie. Inmiddels dient in België een echt en hecht samenwerkingsfederalisme te worden uitgebouwd. Zoals de besluitvorming tijdens de coronacrisis grondig werd voorbereid door de virologen, verdient het aanbeveling dit ook te doen voor de modernisering van de Belgische staatsstructuur. Het is zeer gewenst hiervoor een beroep te doen op experten, grondwetspecialisten, socio-economen, vertegenwoordigers van het middenveld en misschien ook een aantal gewone burgers met veel gezond verstand. Het verdient aanbeveling een interfederale Raad op te richten die institutionele hervormingsvoorstellen uitwerkt met de bedoeling die, eens goedgekeurd, over te maken aan de bevoegde federale en gewestelijke instanties. De politiek aanvaarde hervormingen kunnen dan grondwettelijk worden verankerd na de verkiezingen van 2024.

Tot op zekere hoogte is de depolitisering van de politiek de enige methode om de geloofwaardigheid van de politiek te herstellen.

Depolitisering van de politiek moet de geloofwaardigheid herstellen

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen