AFP or licensors

De Hagia Sophia: twee maten en twee gewichten

De afgelopen dagen is er veel heen en weer geschreven over de status van de Hagia Sophia. Is het nu een kathedraal, een moskee of een museum? De beslissing van de Turkse Raad van State om het gebouw om te vormen tot een moskee ontlokte zelfs paus Franciscus een bedroefde boodschap. Het Turkse regime gebruikt zijn erfgoed om zijn conservatieve achterban te plezieren. Dat doen wel meer landen, maar Turkije krijgt daar veel hardere kritiek voor dan andere landen, vindt politicoloog Enes Koyuncu.

opinie
Enes Koyuncu
Politicoloog VUB

Is het niet meer dan normaal dat in tijden van globalisering natiestaten gaan terugplooien op nationale symboliek? Het is geen onbekend gegeven dat nationale retoriek goed scoort in tijden van crisis. Turkije heeft al veel binnenlandse problemen met de miljoenen Syrische vluchtelingen. Voeg daarbij het Koerdische en het Armeense vraagstuk. Al die kritiek kan het regime makkelijk counteren met historische symboolsuperioriteit. De Hagia Sophia staat voor vele Turken immers symbool voor het veroveren van Constantinopel door Sultan Mehmet II. Een dubbele overwinning dus voor nationalisten en conservatieven, tegelijk een verderzetting van de reeds bestaande etnische en historische breuklijnen.

Niet meer dan goedkope politieke propaganda om de eigen conservatieve achterban te consolideren

Het Ottomaanse Rijk was echter een multi-etnische rijk: Grieken, Slavische volkeren, Armenen, Turken en Arabieren werden onder één centrale noemer bestuurd. Het stond symbool voor de eeuwenlange centrale overheersing van de Osmaanse dynastie over verschillende werelddelen. De omvorming van de Hagia Sophia tot een moskee doet vanuit symbolisch perspectief enerzijds dit gedachtegoed terug floreren. Anderzijds is dit niet meer dan goedkope politieke propaganda om de eigen conservatieve achterban te consolideren.

De geschiedenis leert ons dat elk imperium een groei en een daling kent. Zo ook het Ottomaanse Rijk. De vele oorlogen en verdragen die daarop volgden zorgen nog altijd voor een gevoel van vernedering bij bepaalde bevolkingsgroepen. De Russen beschouwen zich als de behoeder van het Orthodox-Christendom. De natte droom van elke nationalistische Griek bestaat erin om Istanbul terug om te vormen tot Constantinopel. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de grootste kritiek uit beide landen komt.

Het is niet verwonderlijk dat de grootste kritiek uit Rusland en Griekenland komt

De macht van de status

Dat de status van de Hagia Sophia veel emoties heeft losgeweekt spreekt boekdelen. Mogen moslims dan ook vragen opwerpen over de status van de Mezquita-kathedraal/moskee in Cordoba? Het is geen onbekend fenomeen dat de regio Andalusië in Spanje terugplooit op het katholicisme en nationalisme van het Franco-regime. Met een sterke opmars van de extreemrechtse Vox en een burgemeester van de conservatieve Partido Popular in Cordoba is die kans behoorlijk groot..

Vele politicologen en historici leggen de nadruk op verbinding, tolerantie en gemeenschappelijke waarden. De realiteit is dat symboolpolitiek wordt gebruikt om de eigen binnenlandse- en buitenlandse doelstellingen te realiseren. Niet alleen in Turkije, maar ook in Griekenland, Rusland en Spanje. 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen