(c) vakantieweb.be

Reddingsstrook op onze wegen verplicht vanaf 1 oktober 2020, maar wat moeten bestuurders vanaf dan doen?

Dat de reddingsstrook er binnenkort aankomt, weten we al sinds 11 juni. Nu is er ook een exacte datum: 1 oktober 2020. Vanaf dan zullen automobilisten bij file altijd een reddingsstrook voor de hulpdiensten moeten vormen op alle wegen met twee rijstroken of meer per rijrichting. Dat vernam VRT NWS van de Federale Overheidsdienst Mobiliteit (FOD Mobiliteit). Maar hoe werkt een reddingsstrook precies? We geven antwoorden op de vele praktische vragen. 

Vandaag is het zo dat als je de sirene van een ambulance hoort, je op de weg direct een doorgang moet vrijmaken. Maar hoe je dat precies moet doen, daar is in de wegcode geen duidelijke regel voor. En dus doet iedereen maar wat. Versnellen, stoppen, of willekeurig naar links of rechts uitwijken. Weggebruikers die niet goed weten wat te doen, raken soms in paniek en blokkeren dan ongewild de doorgang voor de ambulance of een politieauto. 

Wat is dat nu, een reddingsstrook?

In de toekomst zal je zodra je in een file belandt altijd en op voorhand een vrije ruimte of reddingsstrook voor de hulpdiensten moeten openlaten. Voertuigen op de linkerrijstrook moeten uiterst links gaan staan en al de rest zoveel mogelijk naar rechts. Dat is dus fundamenteel anders dan wat je vandaag moet doen: de vrije ruimte in de file moet er steeds zijn, voor het geval de hulpdiensten ze nodig zouden hebben. De praktijk in sommige andere Europese landen, waar de reddingsstrook al langer bestaat, toont aan dat hulpdiensten zo soms sneller op de plek van een ongeval aankomen en dus levens kunnen redden.

Sta je in de file op een snelweg met twee rijstroken, dan laat je de ruimte tussen de linker- en de rechterrijstrook. Bij drie rijstroken is dat tussen de linker- en de middenrijstrook. Dit filmpje van ADAC, de Duitse evenknie van VAB en Touring, toont hoe een reddingsstrook werkt.

Het principe van de reddingsstrook is dus duidelijk maar toch rijzen er nog praktische vragen. 

Geldt de reddingsstrook alleen op autosnelwegen of ook op andere wegen?

De reddingsstrook geldt voor alle wegen in België die minstens twee (doorgaande) rijstroken per rijrichting hebben. Dus niet op de gewestwegen met slechts één rijstrook die ter hoogte van kruispunten uitwaaieren in de vorm van uitvoegstroken naar links en rechts. Daar geldt het principe zoals dat vandaag al werkt: hoor je sirenes van hulpdiensten, ga dan in de mate van het mogelijke opzij om brandweer, politie en ambulances door te laten.

De regel voor de reddingsstrook is verplicht zowel binnen als buiten de bebouwde kom. In de stad kan dat misschien voor problemen zorgen. De rijstroken zijn er doorgaans een stuk smaller dan op de snelweg en naast de weg staan vaak auto’s geparkeerd of ligt er een fietspad. In Zwitserland – waar de reddingsstrook ook bestaat - staat de wegcode toe dat de automobilisten in stedelijk gebied zelfs even uitwijken tot op de stoeprand en daar tot stilstand komen om voldoende ruimte te creëren.

Wanneer moet je een reddingsstrook maken? Alleen in een stilstaande file of ook wanneer er traag verkeer is?

Wie regelmatig met de auto op de snelweg rijdt, weet dat er verschillende soorten files zijn. Er is stilstaand tot sterk vertraagd verkeer aan een bekend knelpunt, bij wegenwerken of na een ongeval. Veel structurele files op de snelwegen zijn echter zogenoemde accordeonfiles (filegolven) waarin je nu eens stilstaat en dan weer even goed kan doorrijden. In welk geval moet je dan een reddingsstrook vormen?

De Duitse regel – waar de reddingsstrook verplicht is – zegt dat je bij sterk vertraagd verkeer al op tijd opzij moet gaan want eens de file stil staat, is het vrijwel onmogelijk om nog naar links of naar rechts uit te wijken. Het lijkt erop dat je de reddingsstrook moet vormen zodra de snelheid zakt tot bijvoorbeeld 10 of 20 kilometer/uur, zeer traag of stapvoets dus.

Het lijkt er op dat je de reddingsstrook moet vormen zodra de snelheid zakt tot bijvoorbeeld 10 of 20 kilometer/uur, zeer traag of stapvoets dus

De wet die op 11 juni ll. door het parlement is goedgekeurd, brengt in elk geval geen helderheid. Die heeft het alleen over “filevorming”. Thomas De Spiegelaere van de FOD Mobiliteit denkt dat het vooral zal afhangen van het gezond verstand van de weggebruiker. Hij vergelijkt het met de regel rond ritsen. Bij vlot verkeer is ritsen niet nodig, bij vertraagd verkeer wel, maar er bestaan veel tussenvormen. Bestuurders van auto’s, bestelwagens en vrachtwagens zullen op elkaar moeten leren inspelen en zich op die manier de praktijk eigen leren maken. Daar gaat natuurlijk tijd over.

Joris Vandenbroucke (Sp.a), indiener van het wetsvoorstel, benadrukt nog eens dat je de reddingsstrook preventief moet vormen zodra het verkeer bijna stilvalt, dus niet alleen wanneer er achter jou sirenes hoorbaar zijn. Tony Verhelle van autogids.be leest het wetsvoorstel eveneens op deze manier.

Wanneer moet je op de Gentse stadsring of de ring rond Leuven een reddingsstrook vormen?

Op andere wegen met minstens twee rijstroken hebben files doorgaans een andere oorzaak. Meestal gaat het om wachtrijen aan kruispunten en in sommige gevallen na een ongeval of door wegwerkzaamheden. Maar ook dan wordt het even wennen en gissen. Wat als er op de expresweg van Antwerpen naar Knokke op een zomerse zondag een stevige file staat aan een kruispunt in Assenede, Kaprijke of Eeklo? Volgens de wet moet je dan een reddingsstrook vormen. Vanaf welk moment moet je op de Gentse stadsring of de ring rond Leuven een reddingsstrook maken? En kan dat wel, met die smallere rijstroken? 

Hoe breed moet een reddingsstrook zijn?

Dat is niet bepaald in het wetsvoorstel. In Tsjechië is de praktijk sinds 2005 verplicht. Er wordt aanbevolen een minimaal drie meter brede strook vrij te houden. Voor brede brandweerwagens zal dat in België wellicht krap zijn.

Wanneer niemand aanstalten maakt om een reddingsstrook te vormen, waarom zou ik dat dan doen?

Dat wordt een leerproces. De Zwitserse wegbeheerder geeft de weggebruikers een interessant advies: “Iemand moet de eerste zijn. Ga opzij zodra het verkeer erg traag gaat, en stel een voorbeeld, veel mensen zullen zeker volgen.”

Mag ik bij file op de pechstrook rijden om de reddingsstrook te vormen?

Wie op de rechterrijstrook in de file belandt, moet volgens de regel van de reddingsstrook zoveel mogelijk rechts houden. Mag je op de snelweg dan ook langzaam rijden of stilstaan op de pechstrook om voldoende ruimte te laten? In de praktijk gebeurt dat vandaag soms al. Zoals in het beeld hieronder op de E314 van enkele weken geleden.

Ook in Duitsland, Oostenrijk, Tsjechië en Hongarije, waar de reddingsstrook al bestaat, gebeurt het. In Oostenrijk raadt de wegbeheerder aan om “eventueel” op de pechstrook te gaan staan voor zover noodzakelijk, zoals het filmpje hieronder laat zien.

In België is het net weer even anders. De rijstroken op onze snelwegen zijn doorgaans breder dan in het buitenland (3.75 meter versus 3.25 tot 3.50 meter). Daarom zou het volgens Thomas De Spiegelaere mogelijk moeten zijn om de reddingsstrook te vormen zonder gebruik van de pechstrook. Al zullen we natuurlijk wel letterlijk moeten opschuiven naar het randje van de volle witte lijn om voldoende plaats te geven. De vraag is natuurlijk: zal die 25 of 50 centimeter extra per rijstrook voldoende zijn om de pechstrook steeds te kunnen vrijwaren?

Mag ik bij file op de busstrook gaan staan om de reddingsstrook te vormen?

Op delen van de E19, de E34 en de E313 naar Antwerpen en op de E411 naar Brussel is de pechstrook vervangen door een busstrook. Busstroken hebben bij ons doorgaans het statuut van een zogenoemde 'bijzondere overrijdbare bedding' en zo’n bedding maakt volgens de wegcode zelfs geen deel uit van de rijbaan. Het antwoord is dus neen. De FOD Mobiliteit verwijst naar artikel 38 van de wegcode. “Elke weggebruiker moet onmiddellijk de doorgang vrijmaken bij het naderen van een prioritair voertuig. Dit betekent dat als er op de reddingsstrook niet genoeg ruimte is voor een prioritair voertuig – denk maar aan een brede vrachtwagen van de brandweer – de hulpdiensten soms toch via de busstrook zullen aanrijden.” Dat lijkt vooral van belang in de stad, waar ook heel wat busstroken liggen.

Mag ik bij file op een gesloten spitsstrook rijden om de reddingsstrook te vormen?

Helaas, ook hier is het antwoord neen. Dat is logisch want een gesloten spitsstrook wordt aangeduid met rode kruisen op de signalisatie boven de weg en die hebben dezelfde betekenis als een rood licht op een kruispunt. Negeer je dat kruis, dan bega je eigenlijk een zware overtreding. Als dat noodzakelijk is, dan zou het verkeerscentrum in Antwerpen de spitsstroken wel open kunnen stellen met een groene pijl. Dan kunnen weggebruikers meer naar rechts opschuiven zodat er voor de hulpdiensten meer plaats ontstaat.

Moet ik een reddingsstrook vormen in een tunnel?

Eigenlijk wel. De rijstroken in snelwegtunnels zijn bij ons doorgaans een fractie breder dan voor en na de tunnel dus in sommige gevallen zal het mogelijk zijn. De meeste tunnels in België hebben geen pechstrook. Je moet dan erg dicht bij de wand gaan stilstaan, eenvoudig wordt het niet. In Duitsland is het in elk geval een verplichting. Daar vraagt de overheid dat de tunnelgebruikers ook minimaal vijf meter afstand houden tot elkaar. Zo kan je bij de passage van de hulpdiensten nog manoeuvreren. 

Wat als er geen pechstrook is?

Op sommige snelwegen is er geen pechstrook, bijvoorbeeld bij een brug die boven de snelweg loopt. Dat is ook het geval op delen van de ring rond Brussel en op de Antwerpse ring waar pechstroken lang geleden in rijstroken veranderd werden. In dat geval geldt de bestaande regel van artikel 38 van de wegcode: maak (tijdelijk) een doorgang vrij wanneer de hulpdiensten naderen.

Mag ik mijn normale plek op de snelweg weer innemen zodra de hulpdiensten over de reddingsstrook zijn voorbijgereden?

Neen. De hulpdiensten rijden soms in fasen aan. Vaak eerst ambulances en brandweer, soms iets later de politie. Bij een zwaar ongeval moeten de takeldiensten en civiele bescherming er nog voorbij, of extra ambulances. Je moet de reddingsstrook dus vrijhouden tot de file is opgelost.

Mogen motorrijders gebruik maken van de reddingsstrook om de file voorbij te rijden?

Jazeker. Motorrijders mogen al ‘filefilteren’ tussen de linker- en middenrijstrook sinds de zogenoemde Wet Schouppe van 2011. De reddingsstrook biedt hen zelfs een extra veilige ruimte, al moeten ze wel artikel 16.2 van de wegcode blijven respecteren: het snelheidsverschil tussen een motorrijder en het andere verkeer mag niet hoger dan 20 kilometer/uur zijn. Het is dus niet de bedoeling dat motorrijders van de vrije ruimte hun persoonlijke snelle rijstrook gaan maken. En natuurlijk moeten ze de reddingsstrook direct ontruimen zodra er hulpdiensten aankomen. 

(c) Thelegalvillage.be

Gaan de hulpdiensten vanaf 1 oktober dan steeds via de reddingsstrook aanrijden of maken ze soms ook nog gebruik van de pechstrook?

Beide blijven mogelijk. Ambulance-, brandweer- en politiediensten zijn steeds lokaal of regionaal georganiseerd en kennen de wegen in hun gebied erg goed. Wanneer ze naar de plek van een ongeval rijden, zullen ze altijd gebruik maken van de snelste maar ook veiligste weg, voor henzelf en voor ons. In de aanloop naar 1 oktober is er nog overleg gepland om daar enige conformiteit in te krijgen. Bij dat overleg zijn onder meer de politie betrokken maar ook de brandweer (via de FOD Binnenlandse Zaken) en de ambulancediensten (via de FOD Volksgezondheid). Die informatie hebben we nog niet.

Zal de politie het respecteren van de reddingsstrook handhaven?

In Duitsland lacht de overheid er niet mee. Wie bij file geen reddingsstrook vormt en door de politie betrapt wordt, krijgt een boete van 200 euro. Daarbovenop komen één maand rijverbod en twee strafpunten op je rijbewijs – in Duitsland bestaat net zoals in Frankrijk een rijbewijs met punten. Bij ons zal het niet direct zo’n vaart lopen. We wachten voorlopig op informatie van de overheid en de politie.

Komt er in de definitieve wet meer informatie over hoe we de reddingsstrook moeten toepassen?

Het wetsvoorstel zoals het door de plenaire Kamer op 11 juni ll. is goedgekeurd legt alleen het principe van de reddingsstrook vast. Op 22 juni werd het door de Koning ondertekend. Nu is de FOD Mobiliteit aan zet om te kijken hoe de reddingsstrook zo efficiënt mogelijk kan worden ingevoerd. Daar zit nog wat overleg en voorbereiding aan vast. In de loop van september volgt dan een publicatie in het Staatsblad zodat de reddingsstrook ook ‘kracht van wet’ krijgt. Als alles goed gaat, lukt dat op 1 oktober. Als er in de tekst meer detail nodig is, dan gebeurt dat doorgaans d.m.v. zogenoemde uitvoeringsbesluiten door de bevoegde minister van mobiliteit Bellot. 

Komt er een informatiecampagne voor de weggebruiker?

Gelukkig wel. Veva Daniëls van het Agentschap Wegen en verkeer (AWV) verzekert ons dat de voorbereidingen al in volle gang zijn. Omdat België een klein transitland midden in Europa is, zijn veel weggebruikers anderstalig. AWV is zich daar goed van bewust. Boodschappen in het Frans, Engels of Duits plaatsen op campagneborden naast de weg of op led-borden boven de snelweg is niet zo makkelijk door de beperkte ruimte. Online kan wel veel gedaan worden zodat ook allerlei pechverhelpingsorganisaties en logistieke koepels in het buitenland het bericht zullen oppikken. Op de foto hieronder zie je een campagne in de Duitse deelstaat Hessen.

© dpa/Frank Rumpenhorst

In welke andere Europese landen is de reddingsstrook nu al verplicht?

In Duitsland, Oostenrijk, Tsjechië en Hongarije is het al een tijd wettelijk verplicht om bij file aan de kant te gaan staan. In Slovenië is het aangeraden. Ook in Zwitserland is dat zo maar in dat land wordt het ook verplicht vanaf 1 januari 2021. Op 1 oktober van dit jaar sluit ons land zich bij dat rijtje aan. 

Meest gelezen