Video player inladen...

Duizenden moslims bidden in de Hagia Sophia in Istanbul, eerste keer sinds omstreden omvorming tot moskee

Voor het eerst in meer dan 86 jaar hebben Turkse moslims hun vrijdaggebed gehouden in de Hagia Sophia, de voormalige Byzantijnse kathedraal in de stad Istanbul. Onlangs had de Turkse president Tayyip Erdogan een decreet ondertekend waardoor dat gebouw opnieuw werd omgevormd van een neutraal museum tot een islamitische moskee. 

Zoals verwacht is er een grote massa moslims opgedoken om te komen bidden in de Hagia Sophia, het enorme Byzantijnse bouwwerk in de havenstad Istanbul, voorheen Constantinopel. De islamistische AK-partij van president Recep Tayyip Erdogan, maar ook andere islamitische bewegingen hadden er fors voor geijverd. 

Veel aanwezigen komen uit andere delen in Turkije en sommigen hebben overnacht in de buurt van het gebouw om als eersten binnen te geraken. Onder hen is president Erdogan zelf die de ervaring bestempelt als "een jeugddroom die realiteit geworden is". 

Door de drukte in de omgeving is het echter niet mogelijk om voldoende afstand tussen die mensen te houden, zeker niet omdat velen onder hen erg opgewonden zijn. In coronatijden is dat erg gevaarlijk en op één plaats is een politiepost met hekken doorbroken. 

Politieke, eerder dan religieuze beslissing

De omvorming is vooral een politiek project van Erdogan. Die is al sinds 2003 aan de macht, eerst als premier, dan als president. Al die tijd heeft Erdogan beetje bij beetje de seculiere republiek die Mustafa Kemal Atatürk in de jaren 20 had opgericht ondergraven en gepoogd om Turkije te "herislamiseren". (Lees verder onder de foto).

Erdogan en zijn vrouw Emine gingen eerder al een kijkje nemen in de Hagia Sophia.
Turkish Presidency
Video player inladen...

Atatürk had in 1934 de status van de Hagia Sophia gewijzigd van moskee naar een neutraal museum als "geschenk aan de wereld". Die omvorming is onlangs door -een grotendeels door Erdogan benoemd- Hooggerechtshof onwettig verklaard, waardoor Erdogan met een decreet het gebouw opnieuw kon wijzigen naar een moskee. Het is een belangrijke symbolische daad, waarmee Erdogan zijn aanhang wil plezieren. Zijn populariteit is overigens gedaald door "regeringsmoeheid", zijn alsmaar meer autoritair optreden, een economische crisis en dus nu ook een coronacrisis die hevig toeslaat in het land.

Linkse, gematigde en seculiere Turken zijn minder onder de indruk. Zij vrezen voor een verslechtering van de relaties met het buitenland en dan vooral met Europa, de VS en Rusland. Het meest vrezen ze evenwel voor de verdere ondergraving van de seculiere republiek door Erdogan die steeds meer de touwtjes naar zich toetrekt door een hevigere repressie na de mislukte staatsgreep van 2016. 

"Grootste kerk ter wereld"

De Hagia Sophia (Grieks voor "heilige wijsheid") of Aya Sofya (in het Turks) heeft een erg bewogen geschiedenis. Het werd in het jaar 357 ingehuldigd door de Byzantijnse (of Oost-Romeinse) keizer Justinianus en was eeuwenlang de grootste christelijke kerk ter wereld. Met een korte onderbreking tijdens de bezetting door de kruisvaarders (1204-1267) -toen de kerk werd omgevormd tot een katholiek gebedshuis- was de Hagia Sophia ook het brandpunt van het orthodoxe christendom en de plaats waar de Byzantijnse keizers gekroond werden.

Na de verovering door de Turkse Ottomanen in 1453 werd de kerk omgevormd tot een moskee en werden er vier minaretten aan toegevoegd. In 1934 wou Atatürk de nieuwe Turkse republiek naar westers model moderniseren en werd het gebouw een museum. De Hagia Sophia is door de Unesco -de cultuurorganisatie van de Verenigde Naties- uitgeroepen tot erfgoed van de mensheid. De Unesco betreurt de omvorming tot moskee, net als de christelijke wereld met het Westen en Rusland voor een keer op een lijn. 

De "Mezquita-kathedraal" van Cordoba

De voorbije weken verwezen een aantal moslims naar een omgekeerde situatie in de Zuid-Spaanse stad Cordoba met de even indrukwekkende "Mezquita-kathedraal". Die werd in de 8e en 9e eeuw -tijdens de overheersing door de islamitische Ummayyaden-dynastie- gebouwd op een plek waar eerder een Romeinse tempel en een Visigothische kerk hadden gestaan. (Lees verder onder de foto).

De indrukwekkende zuilen met rondbogen in de mezquita-kathedraal van Cordoba.

De Ummayyaden waren in 750 verdreven als kaliefen van het islamitische rijk en hadden hun toevlucht gezocht in Zuid-Spanje. Hun grote moskee in Cordoba was eeuwenlang, na die van Mekka, de grootste in de islamitische wereld en was versierd met een woud van (gerecycleerde) Romeinse zuilen en een uniek interieur. Met dat grandioze project wilden ze hun imago en claim als leider van de islamwereld kracht bijzetten tegenover hun rivalen in Bagdad en Caïro. Na de herovering door het christelijke Castilië in 1236 werd de "mezquita" (Spaans voor moskee) omgevormd tot een katholieke kathedraal en verder uitgebreid tot een mix van Romeinse, islamitische en christelijke stijlen. 

Ook die "mezquita" is door de Unesco uitgeroepen tot werelderfgoed en is na -het eveneens islamitische Alhambra in Granada- een van de meest bezochte toeristische trekpleisters in Spanje. Er zijn pogingen geweest om van het bouwwerk een multi-religieus centrum te maken waar iedereen mag komen bidden, gesteund door moslims, maar ook door seculiere en gematigde Spanjaarden. De katholieke kerk in Spanje ziet dat niet zitten en heeft de voorbije decennia haar greep op de mezquita-kathedraal zelfs versterkt. Enkele jaren geleden heeft de politie groepjes moslims die er wilden bidden, opgepakt. 

Meest gelezen