Mysteries in Oost-Vlaanderen: waar is de verdwenen goudstaaf van de vliegtuigtuigcrash in Zele (1958)?

In 1958 is er een vliegtuig neergestort in een rapenveld in Zele. De 3 inzittenden overleefden de crash, maar de lading lag verspreid over het veld: duizenden fonoplaten, bontjassen én 240 kilogram goud. Eén goudstaaf is nooit teruggevonden. Waar is die naartoe? Zijn er getuigen? En zijn er mensen die nog werkende fonoplaten in hun bezit hebben? Radio 2 Oost-Vlaanderen zoekt het uit. 

Radio 2 Oost-Vlaanderen ontrafelt de hele zomer lang mysteries uit de provincie. Met de hulp van luisteraars, experts en het internet worden raadselachtige gebeurtenissen elke dag iets tastbaarder.  

Aubrey Vernon, Walter Trattinick en Frankwart Reifenstein vliegen op 17 oktober over de velden van Zele met een Vickers Viking-verkeersvliegtuig. Aan boord zijn er duizenden fonoplaten, bontjassen en 240 kilogram goud. Wanneer de motor plots in brand schiet, zit er niets anders op dan een noodlanding te maken in het rapenveld van een Zeelse boer. De drie inzittenden overleven de crash, maar één goudstaaf raakt verloren ... 

(Beluister hieronder de reconstructie van het ongeval.)

Hit in Zele

De platen die vervoerd werden door het vliegtuig waren op weg naar Düsseldorf, in Duitsland, voor hun wereldpremière. Door de crash verliep de lancering anders dan gepland en kreeg niet Düsseldorf, maar Zele de primeur. Wie daar vooral de vruchten van heeft geplukt, was Bobby Darin. Dat is een Amerikaanse artiest die tot dan toe nog niet bekend was in Zele en omstreken. Doordat buurtbewoners massaal op de crash zijn afgekomen en daar platen van Bobby Darin hebben meegenomen, werd de man een echte held in het dorp. Zijn nieuwe single “Splish Splash” draaide weken aan een stuk in elk café en in iedere woonkamer. 

(Beluister hieronder het nummer "Splish Splash" van Bobby Darin.)

Een werkende plaat

Bobby Darin was niet de enige artiest wiens platen aan boord van het vliegtuig zaten. Ook de Amerikaanse rock-‘n-rollzanger Robin Luke had net een single uitgebracht die verdeeld zou worden in Düsseldorf. Gaby De Meuleneir uit Zele heeft tot op de dag van vandaag nog steeds zijn hit “Susie Darlin” in haar platenkast staan. “Ik luister nog regelmatig naar de plaat”, vertelt ze. “Het roept vele herinneringen op. Niet alleen aan de vliegtuigcrash, maar ook aan mijn uitgaansleven. In die tijd speelde de plaat op elke jukebox in elk café. Als ik het lied hoor, moet ik me altijd inhouden om niet mee te zingen”, lacht ze. 

In de plaats van naar huis te fietsen, zijn mijn zus en ik naar het rapenveld gaan kijken

Maria De Meuleneir, ooggetuige

Gaby vond de plaat samen met haar zus Maria op de plaats van de crash. “Ik zat in het eerste middelbaar en rond de middag hoorden wij een abnormaal geluid in de lucht”, herinnert Maria zich nog. “Het was een vliegtuig dat een noodlanding probeerde te maken. In plaats van naar huis te fietsen, zijn mijn zus en ik dan naar het rapenveld gaan kijken.”

Thuis hebben we alle platen getest om te controleren welke nog werkten

Maria De Meuleneir, ooggetuige

"De fonoplaten waren verspreid over het veld. Er lagen zelfs platen in de grachten”, vult Gaby aan. “De hele buurt had zich in een mum van tijd verzameld op het terrein.”

“We hebben veel platen opgeraapt”, lacht Maria. “Toen we thuis kwamen, hebben we ze dan allemaal getest om te controleren welke nog werkten. Helaas waren de meeste vervormd of gesmolten door de hitte van de crash. Een paar werkten wel. Mijn zus Gaby heeft de hare bijgehouden, maar ik heb de mijne jammer genoeg weggegooid.” 

(Beluister hieronder het nummer "Susie Darlin" van Robin Luke)

Waar is het goud?

Niet alleen de vliegtuigcrash en de verschillende hitsingles waren in oktober 1958 groot nieuws in de wijk Kamershoek, bij Zele. Ook de verdwenen goudstaaf haalde de pers. Volgens luisteraar Rachel Buerms waren vele Zelenaars op zoek naar het goud. "Ik was 9 jaar toen het gebeurde", zegt Rachel Buerms. "Het vliegtuig was neergestort om de hoek en mijn moeder was een van de eersten die erbij waren. Ik zat op dat moment op school."

"Ik herinner me vooral dat het wrak nog een tijdje op de akker is blijven staan", gaat Rachel verder. "Samen met kinderen uit de buurt hebben we er dagenlang op gespeeld. Ik herinner me nog dat een van mijn buurjongens altijd de piloot speelde. Hij ging dan in de lederen stoel zitten terwijl wij op de vleugels speelden."

In de nacht hoorden we de goudzoekers voorbij ons huis lopen, maar niemand heeft iets gevonden

Rachel Buerms, buurtwoonster

Rachel Buerms herinnert zich ook nog de commotie over de verdwenen goudstaaf in het dorp. "Er waren heel veel mensen die op zoek gingen naar het goud. In de nacht hoorden we de goudzoekers voorbij ons huis lopen. Mijn vader heeft ook nog gezocht. Na een tijdje kwam de boodschap dat de verloren goudstaaf gevonden zou zijn, maar er werd gezegd dat dat maar een uitvlucht was zodat iedereen zou stoppen met zoeken", lacht ze.

Mijn grootvader heeft de eerste goudstaaf in zijn handen gehad

Wim Van den Berghe, kleinzoon van een brandweerman

En dan contacteert Wim Van den Berghe ons. Hij weet niet waar de verdwenen goudstaaf naartoe is, maar hij kent wel iemand die goud in zijn handen heeft gehad. "Mijn grootvader was in 1958 brandweerman en was als een van de eersten bij het ongeval", vertelt Wim. "Hij heeft toen de eerste goudstaaf in zijn handen gehad. Die heeft hij wel moeten overhandigen aan de brandweercommandant. Ik heb ook gehoord dat alle brandweermannen die mee hebben gezocht naar het goud, een paar kousen en een das hebben gekregen van de verzekeringsmaatschappij omdat ze toch een aantal staven gevonden hadden.”

De ontknoping...

De brandweer mocht dan al heel wat goudstaven verzameld hebben na de crash, één goudstaaf bleef zoek. Er is destijds veel gespeculeerd over het goud, en ook nu heeft iedereen zo zijn eigen herinnering aan de gebeurtenis. Zussen Gaby en Maria De Meuleneir zijn wel zeker van hun stuk: ze weten wie het goud gevonden heeft. “We hebben de persoon die de goudstaaf gevonden heeft zelfs heel goed gekend”, geeft Maria prijs. “De eerlijke vinder was onze buurman die een akker had waar het vliegtuig gecrasht was.”

Tijdens het ploegen heeft onze buurman de laatste goudstaaf gevonden, hij is meteen naar huis gegaan met het goud

Maria De Meuleneir, ooggetuige

“Toen onze buurman hoorde dat er een goudstaaf verdwenen was bij de crash, heeft hij samen met een andere buurman zijn akker omgeploegd”, gaat Maria verder. “Tijdens het ploegen hebben zij de laatste goudstaaf gevonden. Hij is meteen gestopt met ploegen en is naar huis gegaan met de goudstaaf. Ze hebben aan iedereen in de wijk laten zien wat ze gevonden hadden. Zelfs onze grootvader heeft het goud van dichtbij mogen aanschouwen. Daarna heeft onze buurman het gemeentehuis verwittigd en heeft hij een beloning gekregen.”

“Onze buurman was echt euforisch”, vult Gaby nog aan. “Het nieuws verspreidde zich op heel korte tijd. Ik heb hier zelfs horen waaien dat een van de landbouwers van het vindersloon juwelen heeft gekocht voor zijn vrouw.”

De rechten van een schattenjager

De landbouwer die de goudstaaf gevonden heeft, moest het goud afgeven aan de politie. Maar wat zijn nu eigenlijk de rechten van een schattenjager? We vroegen het aan Joke Baeck van de faculteit rechtsgeleerdheid van de Universiteit van Gent. "Er bestaat een specifieke wettelijke regeling over het vinden van schatten", legt ze uit. "Als je een schat vindt op jouw eigendom, dan word jij daar eigenaar van. Maar als je een schat vindt op het eigendom van iemand anders, dan moet je de opbrengst delen."

Maar het is niet zo simpel als het lijkt. Zo zijn er ook wettelijke regels over de definitie van een schat: "Een schat is een zaak die verborgen is, toevallig is ontdekt en waarop niemand zijn eigendomsrecht kan bewijzen", gaat Joke Baeck verder. "Daar kan natuurlijk altijd discussie over bestaan. Een aantal jaren geleden was er bijvoorbeeld in Gent een man die een voormalig kantoorgebouw van Dexiabank had gekocht. Op een gegeven moment heeft hij daar een kluis met 300.000 euro gevonden. Die man heeft contact opgenomen met de politie en de bank, maar Dexia kon niet bewijzen dat het geld van hen was. De bank kon het geld dus niet claimen. Hoe het precies is afgelopen, weet ik niet. Maar de regels zijn soms complex."

De boer die de laatste goudstaaf vond op zijn akker, mocht die dus wel degelijk niet bijhouden. "Het is geen schat maar een verloren voorwerp, als iemand een armbandje kwijtraakt in je huis, wil dat ook niet zeggen dat je het mag houden."

Eerder onderzoek

We weten nu wat er gebeurd is met de vermiste goudstaaf, wat de rechten van een schattenjager zijn en welke fonoplaten er aan boord van het vliegtuig waren. Toch is onze zoektocht nog niet gedaan. Via de zussen Gaby en Maria komen we in contact met Hubert Roels. Hij heeft samen met zijn dochter Ellen en zijn neef Wannes twee jaar geleden uitgebreid onderzoek gedaan naar de crash. “We hoorden voor het eerst over de crash op een familiebarbecue in 2018”, vertelt Hubert Roels. “Toen mijn vader erover begon, waren we meteen geïntrigeerd door het verhaal. Daarna zijn we - net als Radio 2 - ook op zoek gegaan naar de goudstaaf." 

Hubert sprak met enkele kennissen van zijn vader in Zele, terwijl Ellen en Wannes het internet afschuimden. “We hebben tientallen krantenartikels gevonden”, vertelt Ellen. “Het incident was internationaal nieuws.” In zijn zoektocht kwam ook Hubert terecht bij Gaby en Maria, en zo kwam hij - nog jaren voor ons - ook de ware toedracht achter de verdwenen goudstaaf te weten. "Maar we ontdekten nog meer...", zegt Hubert.

(Lees verder onder het krantenartikel.)

Het Laatste Nieuws

Behalve getuigenissen en krantenartikels zijn Hubert, Ellen en Wannes nog veel meer te weten gekomen. “We zijn indertijd ook naar het rapenveld getrokken waar de crash gebeurd is”, gaat Ellen verder. “We gingen erheen met een metaaldetector en zo hebben we 60 jaar na de crash nog tientallen platen gevonden. We vonden zelfs restanten van het vliegtuig.”

Er liggen nog steeds duizenden stukjes van de fonoplaten

Hubert & Ellen Roels, schattenjagers

In en rond het bewuste rapenveld in Kamershoek, bij Zele, zijn tot op de dag van vandaag nog steeds restanten van de crash te vinden. “Er liggen nog duizenden stukjes van de fonoplaten”, vertellen Hubert en Ellen. We trekken samen naar het veld, en inderdaad: het ligt er vol. Je moet niet eens ver kijken om de zwarte stukjes plaat te vinden. Wie nog een leuke daguitstap in eigen land zoekt, moet zeker eens naar de velden in Kamershoek trekken. Zorg er wel voor dat je op de paden blijft en je het veld van de boer niet beschadigt!

(Beluister hieronder de reportage aan het rapenveld.) 

GVA

Meest gelezen