Smetvrees in coronatijden: "De angst voor corona komt bovenop de andere angsten voor vuil die ik al heb"

Sommige mensen met smetvrees lijden enorm onder de coronacrisis, onder wie Pia Haller (23): “Het is zoals een engeltje en een duiveltje. Ik voel mij meer op mijn gemak omdat er veel gekuist wordt, maar ik ben ook angstiger omdat veel mensen de regels aan hun laars lappen.” Tegelijk roept psychiater Chris Bervoets op tot nuance: “Sommige psychologen verkondigen dat de coronacrisis een zeer negatieve invloed heeft op smetvrees. Het is veel complexer dan dat.”

Gezonde hygiënestandaard of smetvrees?

In medische termen spreken we over een obsessief-compulsieve stoornis (OCS) of over een dwangstoornis. Iemand met een dwangstoornis heeft last van terugkerende dwanggedachten en -handelingen zoals bijvoorbeeld overmatig de handen wassen of meermaals controleren of de deur wel goed op slot is. Maar als je je handen vaak wast, wil dat natuurlijk niet zeggen dat je een dwangstoornis hebt. “Het is moeilijk om een lijn te trekken tussen psychiatrische stoornissen en gezonde hygiëne”, zegt Chris Bervoets, psychiater aan het UPC Leuven en gespecialiseerd in dwangstoornissen. Waar ligt dan precies de grens?

‘‘Bij het stellen van de diagnose is niet alleen het gedrag van belang. Minstens even belangrijk zijn de gevolgen ervan op het dagelijkse leven. Als je dwanghandelingen of smetvrees ervoor zorgen dat je bijvoorbeeld minder buitenkomt of dat jouw relaties met vrienden of familie eronder lijden, dan kan er sprake zijn van een stoornis”, zegt Bervoets. Als je vijf keer na elkaar je handen wast, is dat in psychiatrische zin dus pas een probleem wanneer je daardoor bijvoorbeeld vaak te laat komt. Wanneer die dwanghandelingen invloed hebben op het dagelijkse leven, kan het mogelijk gaan om een stoornis. 

Pia Haller: "Ik voel me meer begrepen"

Pia Haller (23) is niet officieel gediagnosticeerd met een dwangstoornis, maar heeft al jarenlang last van smetvreesachtige gedachten en gedrag. “Ik voel me meer begrepen. Mensen kijken niet meer raar op als ik mijn gsm ontsmet of knoppen indruk met mijn elleboog”, zegt Pia. “Maar tegelijk komt de angst voor corona bovenop de andere angsten voor vuil die ik al heb.” 

Bekijk Pia's getuigenis in de video hieronder (en lees verder onder de video).

Video player inladen...

“Je observeert nu een hele hoop mensen die smetvreesachtig gedrag stellen. Het intuïtieve idee is dan ‘oei, veel mensen gaan smetvrees ontwikkelen’. Maar als we daar nu met een kritische bril naar kijken, kunnen we zeggen dat het niet zo’n eenvoudig verhaal is”, stelt psychiater Bervoets.

Het is belangrijk om het gedrag van mensen in de context van de pandemie te plaatsen. “In de pandemie ervaren veel mensen gezonde dwangsymptomen”, zegt Bervoets. Dat wil niet zeggen dat al die mensen smetvrees of een dwangstoornis hebben. De échte vraag is of het extremere gedrag ook na de pandemie zal aanslepen. “Pas na de pandemie gaan we echt kunnen zien of er een invloed is van de coronacrisis op dwangstoornissen en smetvrees.” 

Voorlopig nog geen reden tot paniek

“Ik heb mij een beetje opgejaagd omdat sommige psychologen verkondigen dat de coronacrisis een zeer negatieve invloed heeft op OCS”, vertelt Bervoets. Die bewering blijkt niet gesteund te zijn door wetenschappelijk onderzoek. “Er zijn op dit moment nog maar weinig onderzoeksresultaten bekend, maar de eerste resultaten wijzen niet op een grote stijging voor iedereen”, zegt Bervoets.

Een Italiaanse studie wijst op een lichte stijging van symptomen bij patiënten met een dwangstoornis. “Vreemd genoeg was de stijging het sterkste bij de groep die voor de pandemie succesvol behandeld was en dus symptoomvrij was.” Mogelijk is er dus vooral risico op herval bij de groep die eerder in hun leven last hadden van smetvrees en niet meer in behandeling zijn. Waarom dat zo is, moet nog onderzocht worden. “Maar het toont wel aan dat het plaatje complex in elkaar zit.”

Bekijk de verdere toelichting van psychiater Bervoets in de video hieronder (en lees verder onder de video).

Video player inladen...

In de praktijk

Bij zijn eigen patiënten merkt Bervoets slechts een beperkte invloed van corona. “Bij het begin van de lockdown hebben we de symptoomlast van onze patiënten gemeten”, vertelt Bervoets. Enkele weken geleden, tijdens de afbouw van de lockdown, werd dezelfde test bij de patiënten afgenomen. “Die resultaten zijn nog niet geanalyseerd, maar onze eerste indruk is dat corona weinig invloed heeft.” Als er toch een invloed is, dan gaat deze alle richtingen uit. “Sommige patiënten zijn duidelijk beter geworden, andere patiënten doen het minder goed.”

Bervoets benadrukt dat het nog veel te vroeg is om nu al conclusies te trekken. Bovendien zeggen de onderzoeken niets over mensen die voor de crisis geen smetvrees hadden. “Welke invloed corona precies heeft en welke groep het meeste risico loopt, moet verder onderzoek uitwijzen.” Maar op dit moment is er dus geen reden tot paniek.

Meest gelezen