Radio 2

Mysteries in Oost-Vlaanderen: wie is de meest geportretteerde man van Eeklo?

Een bijzonder schilderij brengt Radio 2 Oost-Vlaanderen op het spoor van een mysterieuze figuur over wie in het Meetjesland en Gent allerlei verhalen de ronde doen. Wie is de man? Hoe komt het dat hij op zoveel schilderijen en tekeningen staat? En wat is er met hem gebeurd? 

Radio 2 Oost-Vlaanderen ontrafelt de hele zomer lang mysteries uit de provincie. Met de hulp van luisteraars, experts en het internet worden de antwoorden elke dag iets tastbaarder. 

De zoektocht naar de mysterieuze man begint bij Tommy uit Eeklo. Hij neemt contact op met Radio 2 Oost-Vlaanderen omdat hij wil weten wie er op een schilderij staat dat hij in de garage van zijn vader gevonden heeft. Er staan 3 mensen op afgebeeld. Maar wie goed kijkt, ziet dat de 2 mannen op het schilderij eigenlijk één en dezelfde persoon zijn. 

(beluister de zoektocht hieronder of lees verder onder het schilderij)

Chris Valcke
Radio 2

Na een oproep op de radio, op sociale media en na een rondvraag in Eeklo blijkt de man op het schilderij geen onbekende. "Ik heb hem gekend, hij liep hier langs de straat. Ik weet niet hoe hij heet, maar we noemden hem Catweazle", getuigt een oudere man op de markt. "Hij was bekender onder zijn bijnaam dan onder zijn echte naam", bevestigt ook een vrouw die net boodschappen heeft gedaan. Ook op Facebook laten luisteraars weten dat deze man "Catweazle" is en dat hij heel erg vaak geschilderd is. 

Genoemd naar populair kinderprogramma

Een eenvoudige zoekopdracht op internet met de term "Catweazle" levert al snel erg veel beelden op. Het zijn geen foto's van de man waar wij meer over willen weten, wel stills uit een Brits televisiefeuilleton uit de jaren '70 met de naam "Catweazle". De gelijkenis tussen het hoofpersonage in de reeks en de mysterieuze man uit Eeklo is inderdaad treffend. 

(lees verder onder de foto uit de tv-reeks)

"Ik heb de man als kind in Eeklo zien ronddolen en net op dat moment speelde ook de reeks op de televisie. We zagen meteen parallellen. Beide mannen waren een beetje vreemd en mensenschuw maar ze deden niemand kwaad. En, ze leken natuurlijk ook enorm op elkaar. Ze hadden allebei een erg fijn, lang baardje en een heel warrig kapsel", laat een luisteraar weten.  Het Britse tv-feuilleton ging overigens over een tovenaar uit de middeleeuwen die per ongeluk in de toekomst terecht kwam en helemaal niets begreep van de moderne wereld. 

"Elke familie heeft hier ergens wel een Catweazle in huis"

De "Catweazle" uit Eeklo is niet alleen een vage herinnering bij de oudere inwoners van de stad. Hij blijkt ook op meerdere schilderijen en tekeningen te staan. Een verklaring daarvoor moeten we, volgens enkele luisteraars, in de kunstacademie zoeken. Ex-docente Hilde Barbier bevestigt dat de man er kind aan huis was. 

Catweazle is honderden, misschien wel duizenden keren geschilderd en getekend 

ex-docente Hilde Barbier

"Ik ken de man al sinds ik zelf kind was en naar de academie ging. Hij stond er model voor verschillende leerkrachten. Zij waren altijd op zoek naar sprekende koppen om te kunnen schilderen en tekenen. "Catweazle" was de geknipte persoon. Later als docent heb ik hem ook veel in de klas gehaald. En, ook al die generaties leerlingen hebben portretten van hem gemaakt. Hoeveel? Dat weet ik niet precies", vertelt Barbier. 'Het moeten er ontelbaar veel zijn. Ik heb nu nog altijd zelf een beeldje in huis van zijn sprekende kop. Ik denk dat er weinig families zijn in Eeklo die niet ergens een "Catweazle" hangen of liggen hebben", lacht Barbier.  

(lees verder onder de foto)

Radio 2

"Catweazle kwam niet op uitnodiging model staan, hij kende zelf de weg. Hij stapte de academie binnen en ging ergens in een klaslokaal zitten. Hij was een deel van de academie en genoot er zichtbaar van om model te staan. Zo kwam hij ook onder de mensen. En, iedereen stak hem ook wat eten of wat centen toe. We gingen soms met de hoed rond in de klas." 

Landloper of Spaanse edelman?

Barbier kent ook de echte naam van "Catweazle": Herman Chaves Daguilar. "Hij had een ronkende, zuiderse naam en dat zorgde voor allerlei speculaties over zijn herkomst. Sommige mensen beweerden dat hij een Spaanse edelman was. Zelf vertelde hij er nooit iets over", zegt Barbier nog. Het kan verklaren waarom "Catweazle" twee keer op ons schilderij opduikt: een keer als straatfiguur en een keer als aristocraat. 

Herman was zeker niet arm en betaalde altijd netjes. Soms gaf hij zelf een rondje. 

ex-cafébazin Rosette Pieters

"Chaves Daguilar was zeker geen zwerver", benadrukt Rosette Pieters. Zij had vroeger een café in het centrum van Eeklo. "Hij kwam elke dag en dronk zijn pintjes aan de toog. Hij betaalde altijd netjes de rekening en soms trakteerde hij de anderen. Geld was geen probleem. Hij was ook een enorme muziekfan. Hij vroeg me altijd om muntjes in de jukebox te steken. Het ene na het andere. Ik mocht de liedjes kiezen en hij betaalde", vertelt Pieters met een glimlach om haar lippen. "Andere stamgasten vertelden wel dat hij van adel was en door zijn familie verstoten werd. Ik heb hem dat nooit gevraagd. Een goede cafébazin luistert vooral en stelt weinig vragen", lacht Pieters. 

"Het was een eigenzinnige kluizenaar"

Navraag bij schepen Marc Windey (Open VLD), die trouwens zelf ook een "Catweazle"-schilderij blijkt te hebben, geeft meer duidelijkheid. "Chaves Daguilar leefde eerst niet op straat. Hij heeft op verschillende adressen in Eeklo gewoond, soms ook in huurhuizen. Ik ben zelf ook nog in zijn laatste woning hier geweest. We hebben die toen leeg moeten halen. Dat waren geen fijne leefomstandigheden, maar de man had wel een dak boven het hoofd. Hij koos er zelf voor om zo te leven." Ook ex-burgemeester Koen Loete (CD&V) kent Chaves Daguilar nog: "Na zijn periode in Eeklo is hij naar Gent getrokken. Hij hing daar vooral rond in de buurt van het station Gent-Dampoort en kwam nog af en toe met de bus of trein terug naar hier." Over zijn afkomst weten beide heren weinig. 

(lees verder onder het protret van Chaves Daguilar door Jacques Sonck)

Jacques Sonck

"Voor ons was het gewoon nonkel Herman"

Om meer duidelijkheid te krijgen over de afkomst van Herman Chaves Daguilar gaan we op zoek naar familieleden. Klopt het dat de man van rijke komaf is en in onmin is geraakt met zijn familie?

"Herman was de jongste van een familie met 6 kinderen", vertelt Maria Chaves Daguilar uit Adegem bij Maldegem. Zij is het nichtje van "Catweazle". "Herman groeide op in Sint-Laureins op de gezinshoeve en bleef daar ook bij zijn ouders wonen tot die overleden zijn. Hij is dan zelf naar Eeklo getrokken en is er een huisje gaan huren.  Voor mij was het gewoon mijn nonkel. Rijk was hij zeker niet."

Nonkel Herman was te trots voor hulp 

Maria Chaves Daguilar

 Een echte breuk is er, volgens Maria, nooit geweest tussen Herman en de rest van de familie: "Nonkel Herman koos er zelf voor om een zwervend bestaan te leven. Hij deed niemand kwaad. Hij was wel trots. Toen mijn vader hem wilde helpen, wees hij dat resoluut af en werd hij wel boos. Dat is de enige keer dat ik hem zijn stem heb horen verheffen. Hij wilde zijn plan trekken en leven op zijn manier. We namen daar uiteindelijk allemaal vrede mee. Het was een goede ziel." Maria Chaves Daguilar weet niet waar de geruchten vandaan komen dat nonkel Herman uit een adellijke familie kwam. "Bij mijn weten ben ik een zeer gewone vrouw van eenvoudige komaf", lacht ze. "De exotische familienaam spreekt misschien tot de verbeelding maar ik weet eerlijk gezegd niet waar die vandaan komt. Ik hoorde wel eens verhalen over Spaanse ridder maar daar weet ik verder niets over." 

Radio 2

"Vader was een bastaardkind"

Een Spaanse edelman was Herman Chaves Daguilar niet. Dat blijkt uit stamboomonderzoek van Paul De Vendt van het archief in Sint-Laureins. Hij ging op vraag van Radio 2 Oost-Vlaanderen 7 generaties terug in de tijd. Hij ontdekte dat de vader van Herman Chaves Daguilar helemaal geen exotische roots heeft. Integendeel, de man had eerst de Vlaamse familienaam De Meester, net als zijn moeder Mathilde (de oma van Herman, nvdr.). Dat was toen gebruikelijk bij ongewenste zwangerschappen waarbij de vader onbekend was. Herman is dus de nakomeling van een zogenaamd bastaardkind. De exotische familienaam kwam later, toen moeder Mathilde trouwde en de nieuwe man het eerste kind, de vader van Herman, adopteerde en zijn naam gaf: Chaves Daguilar. Echt blauw bloed stroomt er vermoedelijk dus niet door Hermans aderen. 

De adoptie-opa heeft misschien wel een link met een adellijk geslacht. Hij was immers een nakomeling van Carolus Chaves d’Aguillar, een Spaanse of Portugese militair die in Brussel een gezin stichtte in de 18e eeuw.  Een officiële adellijke titel had deze Carolus niet. Mogelijk is er wel iets misgelopen met de schrijfwijze van de familienaam en is er wel een link met het geslacht Sanchez de Aguilar, nu nog altijd een deel van de Belgische adel. Het blijft giswerk, zeker zullen we het nooit weten.  

(lees verder onder de ets van Herman Chaves Daguilar door Hilde Barbier)

Hilde Barbier

Voetbalgenen

Er valt ook sportief wat te vertellen over de familie Chaves Daguilar. Ze leverde in de jaren '40 en '50 Oost-Vlaams voetbaltalent. Freddy Chaves Daguilar, een achterneef van Herman, is een van de allerbeste spelers van AA Gent allertijden. Hij scoorde er aan de lopende band (113 keer!) en schopte het zelfs tot Rode Duivel. Hij maakt 8 goals voor de nationale ploeg. Ook zijn broer, Etienne, speelde in de hoogste voetbalklasse. Nu nog duikt de illustere familienaam op in de voetbalwereld. Zo is Stijn Chaves Daguilar, een neef van Herman, voorzitter van een bijzondere Belgische nationale ploeg: de Amp Red Devils. Dat is een voetbalteam met uitsluitend spelers met een amputatie. De discipline is, in ons land, relatief nieuw. In Antwerpen bestaat er intussen ook al een lokale club. 

"Hij was niet rijk, hij leefde van een uitkering"

De hardnekkige mythe dat Herman Chaves Daguilar een rijke Spaanse edelman zou zijn, klopt niet. Waar haalde hij dan zijn geld vandaan? "Dat is simpel", zegt neef Roland Chaves Daguilar uit Aalter. "Mijn nonkel heeft vroeger gewerkt. Hij bracht een regionaal krantje rond, een beetje vergelijkbaar met De Streekkrant nu, hij stak daar ook allerlei reclamebladen bij. Zijn allereerste rondes deed hij met de fiets. 't Was zo een groot succes dat ze hem almaar verder lieten rijden. Uiteindelijk had hij een auto nodig. Ik herinner me nog dat we rond een grote tafel gingen zitten met verschillende familieleden om reclame tussen de krantjes te steken", vertelt neef Roland. 

"Op een bepaald moment was Herman dat leven beu. Hij zag de job niet meer zitten en wilde ontsnappen aan de ratrace. Hij is gestopt met werken om zijn eigen zin te doen. Sindsdien leefde hij van een uitkering, later van een klein pensioen. Het is zijn eigen keuze geweest om zo te leven. Niemand heeft hem daartoe gedwongen, verstoten werd hij niet." 

(lees verder onder het schilderij van Patrick Ysebaert)

Patrick Ysebaert

Waar is Herman Chaves Daguilar nu?

Op sociale media geven enkele luisteraars te kennen dat ze Herman Chaves Daguilar in de late jaren '80 en begin de jaren '90 niet meer alleen in Eeklo zagen. Hij dook toen zo'n beetje overal op: in Sint-Laureins, Maldegem, Waarschoot, Zomergem en almaar vaker ook in Gent. Luisteraars herinneren zich dat "Catweazle" vaak stond te liften. "Hij moest zijn duim maar in de lucht steken of hij was al weg'", vertelt luisteraar Michel. Hij nam ook vaak de bus en de trein en stapte overal af om iets te drinken. "Hij had overal zijn vaste adresjes", vertelt nichtje Maria ook. 

"Hij is jarenlang een vaste klant geweest in het café van mijn ouders in Waarschoot, vlak bij een bushalte. Hij kwam hier koffies drinken. Hij had zijn vaste plek, in de hoek van het café. Hij sprak met niemand maar hij luisterde wel mee en glimlachte als er iets grappigs werd verteld. Hij was altijd erg vriendelijk. Op een bepaald moment was hij verdwenen", vertelt Bart De Smet." 

Vaste klant in het stationsbuffet

"Catweazle" verhuisde definitief naar Gent toen hij geen vaste woonplaats meer had in Eeklo. Volgens schepen Marc Windey verliet hij zijn laatste huis zonder bericht en werd het door de stadsdiensten leeggehaald, enkele luisteraars beweren dat zijn huis afbrandde. Niemand weet hoe het echt gegaan is. Zeker is wel dat Chaves Daguilar naar Gent trok en daar echt op straat ging leven. Hij sliep er in verlaten panden of op bankjes.  

Hij stond 's ochtends vroeg voor de deur te wachten en ging als allerlaatste klant naar huis 

Christiane Maertens, ex-uitbater van het stationsbuffet Gent Dampoort

"Ik denk dat hij ook in Gent naar de kunstacademie ging om er model te staan", zegt Hilde Barbier. "Ik kwam hem nog tegen in de Veldstraat", vertelt Rosette Pieters. "Hij had een vaste stek in bakkerij Bloch, op de hoek daar." Andere luisteraars zagen hem opduiken in deelgemeente Wondelgem. Maar de meeste uren bracht Chaves Daguilar door in het stationsbuffet van het station Gent Dampoort. 

"Hij zat hier elke weekdag, aan de ronde tafel", vertelt Christiane Maertens. Zij was in die periode uitbater van het buffet.  "Hij stond 's ochtends klaar aan de deur nog voor ik er was. Als de deuren openden, stapte hij meteen naar zijn plekje. Op elke lege stoel zette hij dan een plastic zak. Hij wilde geen gezelschap, enkel rust", vertelt ze. "Hij dronk koffie, at een broodje of een koek, bestelde een frisdrank of een zakje chips. Hij zat er de hele dag en praatte amper. Hij keek gewoon rond. Hij betaalde altijd." 

Hij droeg 3 paar kousen om zijn geld in te verstoppen 

Christiane Maertens, ex-uitbater van het stationsbuffet Gent Dampoort

"Herman bewaarde zijn centen in zijn sokken. Af en toe vroeg hij me om het te tellen. Ik ben uiteindelijk nog naar de bank gegaan om er een rekening voor hem te openen. Ik gaf hem ook oude kleren van mijn man. Hij had geld maar naar de winkel ging hij niet", vertelt Maertens. "Hij zat hier op zijn gemak. Ik had er geen last van. Op een dag kwam hij niet meer." 

Dodelijk smak

Herman Chaves Daguilar is gestorven in januari 2006, in de koudste maanden van het jaar. Hij werd 76. Een dodelijk val werd hem fataal, in een ander café waar hij een vast plek had. "Ik zag Herman binnenkomen", zegt Olivier Van de Plas. Hij was in die tijd barman in het Sphinx Café in Gent, aan de Korenmarkt. "Zijn plekje was in de hoek, aan een tafel. Hij bestelde altijd een warme chocomelk en een portie kaas. Het was erg koud die dag en het was erg druk in het café. Ik zag in mijn ooghoek dat hij naar zijn plaats probeerde te raken", vertelt Van de Plas.

Ik hoorde een vreselijk klap en wist meteen dat er iets ergs gebeurd was 

Olivier Van de Plas, voormalig barman van het Spinhx Café in Gent

"Hij raakte niet door de massa. Dat heeft hem waarschijnlijk in de war gebracht. Een beetje later hoorde ik plots een vreemd geluid... Ik ging kijken en ik zag Herman languit op de grond liggen aan de voet van een trapje naast de ingang. Hij was naar beneden gevallen. Rond zijn hoofd was er een grote plas bloed. Ik heb de hulpdiensten gebeld. Ik hoorde dat hij onderweg naar het ziekenhuis gereanimeerd is maar later toch nog is gestorven. We waren er allemaal een hele tijd niet goed van. Herman was een vreemde man maar we kenden hem al jaren. Hij deed niemand kwaad." 

Een waardige uitvaart

Herman Chaves Daguilar kreeg geen anonieme begrafenis. Hij bleek op het einde van zijn leven nog enkele bijzondere vriendschappen gesloten te hebben. Het waren die vrienden die ervoor zorgden dat Herman een persoonlijke en waardige uitvaart kreeg op 1 februari 2006 in het crematorium in Lochristi. "Ze zijn me komen uitnodigen maar ik ben hun namen vergeten", vertelt Christiane Maertens van het stationsbuffet. 

Derde keer, goeie keer

Het is pas na vele mails en telefoontjes naar de sociale dienst, het OCMW, de begrafenisondernemer en straathoekwerkers dat er eindelijk een spoor is naar de vrienden van toen. Iemand heeft in 2006 ergens nog een paar telefoonnummers neergekrabbeld. "Ik weet niet of ze nog zullen werken maar je kan het wel proberen", klinkt het. Het 1e nummer blijkt niet meer in gebruik, het 2e nummer is intussen van iemand anders. Pas bij het 3e nummer is het raak. "Hallo, bij Kongs", klinkt het aan de andere kant van de lijn. 

Ben en Wieske

Ben Kongs en Wies Lippens uit Scheldewindeke bij Oosterzele hebben Herman Chaves Daguilar goed gekend op het einde van zijn leven en zijn inderdaad de vrienden die mee de uitvaart regelden. "Mijn man legt al heel zijn leven makkelijk contacten met zonderlinge mensen. Hij is daar zo'n beetje specialist in", lacht Wies. "Bij Herman ging het niet vanzelf", vertelt Ben. "Ik heb hem verschillende keren koffie moeten trakteren voor we een persoonlijk band kregen. Ik ging met hem naar plekken die voor hem bijzonder waren, bijvoorbeeld in Eeklo en Maldegem. Het was een bijzondere man die erg weinig over zichzelf vertelde." Op het einde van zijn leven kreeg Herman niet alleen gezelschap van Wies en Ben. "Hij had nog een andere vriend, Peter. Die man kon Herman als enige overtuigen om iets te doen aan zijn uiterlijk. In het weekend kon Herman er soms ook overnachten. Als hij bij Peter was geweest, had hij zich gewassen en was zijn baard verzorgd."  

Radio 2

Vivaldi en poëzie

"Ik heb de uitvaart voor Herman geregeld", vertelt Ben. "Herman had daar zelf genoeg centen voor opzij staan, ik heb niets moeten betalen." Wies en Ben probeerden er een persoonlijk dienst van te maken en hingen ook doodsberichten op, op plekken waar Chaves Daguilar vaak kwam. "Herman wilde nooit gefotografeerd worden maar ik had wel een pasfoto van hem. Ik heb die gekopieerd met een korte tekst bij om iedereen uit te nodigen." Er kwamen verschillende mensen naar de uitvaart. "Ook een 10-tal familieleden waren er."

De dienst zelf was sober. "Wies heeft de muziek gekozen. Vivaldi", zegt Ben. "Dat was symbolisch. Herman leefde jarenlang in alle verschillende weersomstandigheden op straat. We hebben stukjes van de "De 4 Seizoenen" laten horen", verklaart ze. "Peter heeft ook een persoonlijk gedicht geschreven dat ik op het einde heb voorgelezen", vertelt Ben nog. "Hij kon dat zelf emotioneel niet aan". Ben en Wieske namen zo afscheid van hun bijzondere vriend. "Soms denken we nog aan hem", klinkt het.  "Peter hebben we niet meer teruggezien." 

(beluister hieronder het afscheidsgedicht voor Herman) 

Meest gelezen