© Clément Philippe - creative.belgaimage.be

Pater Damiaan in het Capitool: "Door juist zijn standbeeld te bekritiseren slaat Amerikaanse politica de bal mis"

Wordt pater Damiaan, verkozen tot Grootste Belg en meer dan 10 jaar geleden heilig verklaard, een nieuw slachtoffer van de moderne beeldenstorm? Zo'n vaart zal het niet lopen, maar een kritische commentaar van het progressieve Amerikaanse parlementslid Alexandria Ocasio-Cortez ontlokte de voorbije dagen wel nogal wat commotie. Ocasio-Cortez voert misschien wel een terechte strijd, klinkt het, "maar door er net Damiaan uit te pikken om haar argumenten kracht bij te zetten, slaat ze de bal helemaal mis."

Het Amerikaanse parlementslid Alexandria Ocasio-Cortez veroorzaakte enkele dagen geleden enige ophef door vraagtekens te zetten bij het standbeeld van pater Damiaan in de beeldengalerij van het Amerikaanse Capitool. Waarover gaat de commotie?

Wie is Alexandria Ocasio-Cortez?

Alexandria Ocasio-Cortez of "AOC", zoals ze gemakshalve vaak wordt genoemd, is het jongste Congreslid ooit in de Verenigde Staten. De 30-jarige Democrate uit New York maakte een blitzcarrière: een paar jaar geleden werkte ze nog in een cocktailbar.    

Ocasio-Cortez, van Porto Ricaanse origine, is een boegbeeld van links. Net als Bernie Sanders noemt ze zichzelf "een socialist Democrat", wat meteen verklaart waarom ze in de VS (maar ook daarbuiten) uitgesproken voor- én tegenstanders heeft. Ze komt op voor gratis hoger onderwijs, een zorgverzekering voor iedereen en een aanpassing van het rechtssysteem. 

Voor de Republikeinen staat de naam Ocasio-Cortez ronduit gelijk aan hogere belastingen én onmogelijke progressieve plannen die alleen maar zullen leiden tot hogere staatsuitgaven. Maar ook binnen haar eigen Democratische Partij krijgt ze van sommigen tegenwind, onder meer door haar kritiek op de invloed van het "grootkapitaal" in het Amerikaanse politieke systeem.

Als millennial is Ocasio-Cortez vanzelfsprekend erg actief op de sociale media. Via Instagram deelde ze enkele dagen geleden kritische bemerkingen over haar werkplek, het Capitool in Washington D.C. Met die commentaren, of althans die over pater Damiaan, oogstte ze op haar beurt een storm van kritiek.

Waarom richt ze haar pijlen op de beeldengalerij in het Capitool?

In het Capitool in Washington D.C. zetelen zowel de Amerikaanse Senaat als het Huis van Afgevaardigden. Er staat een collectie standbeelden van figuren uit de Amerikaanse geschiedenis, die de historische groei van de natie moeten belichamen. Elk van de 50 Amerikaanse staten heeft het recht om twee beelden in het Capitool neer te zetten. De deelstaten zelf kiezen de beelden en kunnen ze ook vervangen.

De beeldengalerij lag eerder deze zomer al onder vuur, in de nasleep van de gewelddadige dood van de zwarte man George Floyd door racistisch politiegeweld.

Vooral de beelden van Jefferson Davis, president van de zuidelijke staten, of Robert E. Lee, opperbevelhebber van de strijdkrachten van de Confederatie, zijn omstreden, omdat zij herinneren aan de slavernij en het racistische verleden van de VS. 

Ocasio-Cortez pikte er echter niet die voor de hand liggende beelden uit om haar punt te maken. En dat punt is: de beeldengalerij in het Capitool bevat "bijna allemaal mannen, allemaal blank en meestal beide", en is dus een toonbeeld van een "patriarchale en wit-suprematistische cultuur". 

Waarom staat pater Damiaan in het Capitool?

In haar Instagram-filmpje richt Ocasio-Cortez de camera op één beeld in het bijzonder: dat van de Belgische missionaris Pater Damiaan. Want ja, ook Damiaan, in de negentiende eeuw in Tremelo geboren als Jozef De Veuster, prijkt in de beeldengalerij van het Capitool. Hij is een van de twee figuren die gekozen zijn door de staat Hawaï, waar Damiaan nog altijd erg geliefd is. De andere is koning Kamehameha I. 

"Zelfs wanneer we mensen uitkiezen om de verhalen te vertellen van gekoloniseerde plaatsen, zijn het de verhalen van de kolonisators en kolonialen die worden verteld", zegt Ocasio-Cortez. "Kijk maar naar het standbeeld van Hawaï. Hier staat niet koningin Liliʻuokalani, de laatste koningin van Hawaï en het enige vrouwelijke staatshoofd ooit op het eiland. Maar pater Damiaan."  

Wordt Damiaan het volgende slachtoffer van de moderne beeldenstorm?

Met haar bemerkingen zette Ocasio-Cortez meteen kwaad bloed. Amerikaanse katholieke media uitten als eerste hun bezorgdheid. Pater Damiaan vertrok in de negentiende eeuw als missionaris naar Hawaï en zette zich in voor leprapatiënten op het eiland Molokai. Hij stierf uiteindelijk zelf aan de ziekte. Damiaan, jaren geleden door de Vlamingen verkozen tot Grootste Belg en in 2009 heilig verklaard, is ook in de VS, toch zeker bij katholieken, niet vergeten.

Ook op de sociale media stak een storm op, waar o.a. kerkjurist Rik Torfs en N-VA-ondervoorzitter Lorin Parys zich in mengden.

Die laatste riep Ocasio-Cortez-Cortez op om haar geschiedenis te leren, en postte een selfie bij het standbeeld van Damiaan in Leuven. "Het blijft staan en we zijn er trots op", voegde hij eraan toe, hoewel Ocasio-Cortez er voor alle duidelijkheid niét voor had gepleit om het standbeeld van Damiaan weg te halen uit het Capitool.

Ze had overigens ook beklemtoond dat ze met haar aanklacht tegen het overwicht van blanke mannen in de eregalerij niemand persoonijk viseerde. Ook Damiaan niet, van wie ze erkende dat hij "veel goeds" heeft gedaan. 

Toch heeft ze een fout gemaakt door er juist Damiaan uit te pikken om haar punt te maken, vinden ze ook in Tremelo. Het punt dat ze wil maken kan terecht zijn, het beeld dat daarvoor heeft gekozen, is hoogst ongelukkig gekozen.

"Dat ze net hém uitkiest om haar pijlen op te richten vind ik erg jammer", zegt voorzitter van de Damiaanactiegroep Sonia Crabbé.

"Omdat ze als politica heel hard vecht voor gelijke rechten, en lonen bijvoorbeeld. Bovendien is het beeld dat in Washington staat, door de Hawaïanen zélf gekozen. Voor hen komt die kritiek op Damiaan als een kaakslag aan. Hij leefde 16 jaar lang met de mensen op Molokai, sprak hun taal, en werd een echte Hawaïaan."

"Mevrouw Ocasio-Cortez slaat de bal volledig mis", zegt ook Bart Massart, voorzitter van het Damiaanmuseum in Tremelo. "Damiaan is uiteraard een kind van zijn tijd. Hij is naar Hawaï getrokken met de bedoeling mensen te kerstenen of te bekeren. Maar eenmaal op Molokai aangekomen, heeft hij een totaal andere houding aangenomen en ervoor gezorgd dat de mensen zich konden ontplooien, een menswaardig bestaan kregen, en tot autonomie kwamen. Hij was dus het tegenovergestelde van een koloniaal." 

Meest gelezen