Universitá degli Studi di Roma Tor Vergata

Gezichtsreconstructie schilder Rafaël lost mysterie begraafplaats op

Het graf van de beroemde Italiaanse renaissance-schilder Rafael bevindt zich in het Pantheon in Rome, maar er bestaat al lang twijfel over of hij daar ook wel echt begraven ligt. Italiaanse onderzoekers hebben nu een gezichts­reconstructie uitgevoerd op basis van een afgietsel van een schedel uit de tombe, en daarmee bewezen dat het Pantheon wel degelijk zijn laatste rustplaats is. 

Rafaël (Raffaello Sanzio da Urbino, 1483-1520) was een wonderkind en met Michelangelo en Leonardo da Vinci een van de 'grote drie' uit de Italiaanse renaissance. Ondanks het feit dat hij al op 37-jarige leeftijd overleden is, heeft hij een indrukwekkend oeuvre nagelaten aan fresco's, altaarstukken, portretten en ontwerpen voor kerken, palazzo's en wandtapijten. 

Voor de 500e verjaardag van zijn overlijden zorgt het Italiaanse ministerie van Cultuur ervoor dat er dit jaar elke dag een verse rode roos aan zijn graf in het Pantheon in Rome gelegd wordt.

Maar er zijn al lang twijfels over of 'de goddelijke schilder' ook daadwerkelijk in dat graf ligt. In 1833 is het graf geopend en zijn er opgravingen verricht, en daarbij is er niet één skelet gevonden maar kwamen er verschillende volledige skeletten en een aantal gedeeltelijke te voorschijn. 

Een aantal van die skeletten bleken te behoren aan leerlingen van Rafaël. De anatoom Antonio Trasmodo onderzocht toen een skelet waarvan gedacht werd dat het dat van Rafaël was, maar hij kon met de beperkte middelen uit die tijd niet met zekerheid uitmaken dat het inderdaad om de schilder ging. 

Wel werd er toen een afgietsel in gips gemaakt van de schedel van dat skelet, en het is op basis van dat afgietsel, dat in het museum in zijn geboortehuis in Urbino bewaard wordt, dat experten van de Universitá degli studi di Roma Tor Vergata nu de gezichtsreconstructie hebben uitgevoerd, in samenwerking met de Fondazione Vigamus en de Accademia Raffaello di Urbino. 

Een verse rode roos op het graf van Rafaël (sepulchrum Raphaelis Sanctu Urbinatis) in het Pantheon.
MIBACT (Ministero per i Beni Culturali e Ambientali)

Gezicht op het ogenblik van de dood

Eerst stelden de onderzoekers een 'biologisch profiel' op van Rafaël, om na te gaan of de schedel wel aan hem kon toebehoren. De fysieke kenmerken van de schedel bleken compatibel te zijn met het beeld dat men had van Rafaël en dus kon men overgaan tot de 3D-reconstructie van zijn gezicht. 

Die techniek wordt vaak toegepast om archeologisch of historisch relevante vondsten een gezicht te geven op basis van een schedel, en daarnaast wordt ze ook gebruikt bij forensisch onderzoek. 

De onderzoekers kozen ervoor om de computer niet volledig autonoom te laten lopen maar manueel te besturen omdat dat volgens hen toelaat flexibeler te werken en leidt tot een realistisch resultaat. 

Vervolgens vergeleek men het eindresultaat met de zelfportretten van Rafaël en portretten van hem van anderen. 

"De uiteindelijke resultaten zijn coherent en volledig in overeenstemming met het profiel van de grote inwoner van Urbino zoals dat overgeleverd is in de historische bronnen en blijkt uit zijn kunstwerken", zei professor moleculaire biologie aan Tor Vergata Mattia Falconi. 

"Voor het eerst hebben we een concreet bewijs dat het skelet dat opgegraven is in 1833 in het Pantheon toebehoort aan Rafaël Sanzio", zei professor moleculaire antropologie aan Tor Vergata Olga Rickards. 

Een vermoedelijk zelfportret van Rafaël als tiener uit 1499.
Ashmolean Museum/Public domain

Oogkleur

Volgens professor Rickards opent de reconstructie ook de weg naar verder moleculair onderzoek in de toekomst, waarmee men de identiteit van het skelet zou kunnen bevestigen. 

Daarvoor is dan wel DNA uit het skelet nodig, en een project om zijn lichaam dit jaar opnieuw op te graven, is voorlopig uitgesteld door de COVID-19 pandemie. 

Rickards zei dat men op basis van DNA een aantal fenotypische kenmerken zou kunnen achterhalen, zoals de kleur van de ogen, het haar en de huid, en de aanwezigheid van genetische 'markers' die wijzen op vatbaarheid voor bepaalde ziekten. Aan de hand van ander moleculair onderzoek zou men ook de geografische afkomst kunnen bepalen. 

Als het project om het skelet opnieuw op te graven op een latere datum alsnog zou doorgaan, is het team nieuwsgierig om te zien hoe waarheidsgetrouw Rafaël was in zijn portretten, zei professor Falconi aan het persagentschap AFP.

'Het 3D-model toont dat de ogen en de mond in zijn portretten de zijne zijn, maar hij is vriendelijk geweest voor zichzelf in verband met zijn neus", zo zei Falconi. "We weten dat Rafaël zichzelf vaak jonger afbeeldde dan hij was, en dit model laat ons toe hem te zien zoals hij echt was." 

Het 3D-model is in een levensgrote buste gegoten en die zal geschonken worden aan de Accademia Raffaello di Urbino. De buste zal permanent tentoongesteld worden in het geboortehuis van Rafaël in Urbino. 

De studie van het team is voorgelegd voor publicatie aan Nature. Dit artikel is gebaseerd op een persbericht van de Universitá degli studi di Roma Tor Vergata en AFP.

De buste die te zien zal zijn in het Museo Casa Natale di Raffaello, het geboortehuis van Rafaël in Urbino.
Universitá degli studi di Roma Tor Vergata

Meest gelezen