"Cold shock", spierkramp en verraderlijke stromingen: de verborgen gevaren van zwemmen in openlucht

Het wordt vandaag (voorlopig) een laatste keer 30 graden en meer. Dan kan de verleiding groot zijn om in openlucht een frisse duik te nemen. Toch is dat niet zonder gevaar. In België verdrinken ongeveer honderd mensen per jaar omdat ze de soms onzichtbare gevaren in zee, in rivieren en zelfs in kleinere meertjes niet kennen. Welke zijn de risico's van zwemmen in openlucht? En hoe kan het wél veilig?

1. "Cold shock" en spierkramp

De grootste oorzaak van verdrinking is een "cold shock". Dat kan eigenlijk overal voorkomen: in volle zee, rivieren, maar ook in een piepklein meertje. Het water kan bovenaan warm aanvoelen, maar daaronder zit vaak veel kouder water. 

Het plotse koude water veroorzaakt dan een "shock effect" en daardoor ga je ongecontroleerd inademen. Als je dan vervolgens onder water bent, kun je veel water binnenkrijgen.

Je lichaam kan door de koude ook in een kramp schieten, waardoor het onmogelijk wordt om te bewegen. Het kan drie tot vijf minuten duren vooraleer je spieren zich terug  ontspannen, maar dan kan het dus al te laat zijn. Het beste is dus altijd geleidelijk aan in koud water gaan.

2. Verraderlijke stromingen

Aan zee kun je meegenomen worden door verraderlijke stromingen. Die gevaarlijke stroming bevindt zich vooral rond de golfbrekers. Het water dat via de golven naar het strand vloeit, stroomt langs de golfbreker terug de zee in, soms zelfs aan 15 kilometer per uur.

Stel dat je in zo'n stroom terechtkomt, zwem dan niet tegen de stroom terug, want dan loop je het risico om vermoeid te raken en helemaal niet meer aan land te kunnen komen. Het beste wat je kunt doen, is je laten meevoeren met de stroom, tot die afneemt, om vervolgens daarnaast terug naar land te zwemmen.

Ook rivieren, kanalen en soms zelfs meren kunnen verraderlijk zijn. Daar heersen soms sterke onderstromen door de wind of door voorbijvarende boten. In de zomer is die onderstroom ook sterker door de lage waterstand en is het risico op felle stroming groter. 

3. Gevaarlijke voorwerpen onder water

Spring nooit van een brug in een kanaal of rivier. Door het troebele water is de diepte niet in te schatten en zo kun je gewond geraken door gevaarlijke voorwerpen die op de bodem liggen zoals een fiets of een betonnen voorwerp.

4. Hoe kan het wél veilig?

Eerst en vooral: zwem alleen in bewaakte zones en zorg ervoor dat je nooit alleen gaat zwemmen!

Om te weten waar de veilige zwemplekken zich bevinden, raadpleeg dan deze handige overzichtskaart met erkende zwemvijvers en recreatiedomeinen. Dit kaartje is ontworpen door de Vlaamse overheid. Naast het feit dat deze plekken voorzien zijn van redders of toezichthouders, is de zwemwaterkwaliteit er ook erg goed.

5. Hoe zit het in het buitenland?

Bij ons is zwemmen dus overal verboden, tenzij het expliciet toegelaten is. In Zwitserland en Scandinavië geldt eigenlijk het omgekeerde beleid. Het is overal toegestaan om te zwemmen tenzij er specifiek vermeld staat van niet.

Volgens Paul Steinbrück, oprichter van vzw POOL IS COOL, gaan we in België op een totaal andere manier om met risico’s. "In Zwitserland en Scandinavië worden mensen van jongsaf aan goed geïnformeerd over de risico’s van zwemmen in de buitenlucht, en kennen ze dan ook beter de gevaren. Dat maakt dat het beleid ook soepeler kan zijn en je daar wél kunt zwemmen in meren en rivieren", aldus Steinbrück.

Hoe zat het ook alweer met de verschillende vlaggen?

De kustreddingsdienst gebruikt verschillende borden, vlaggen en boeien om aan te geven waar je mag zwemmen en of het veilig is om te zwemmen. Hier nog eens even alles op een rij:

Veilig om te zwemmen

De bewaakte zone wordt afgebakend met gele boeien, een bord en/of de IKWV-vlag. Tevens hangt de groene vlag uit.

Gevaarlijk om te zwemmen

De redders hangen de gele vlag uit als het niet bepaald veilig is om te zwemmen. Zwemmen is dan niet verboden, maar je mag wel geen opblaasbare voorwerpen mee in zee nemen.

Verboden om te zwemmen

Je mag niet buiten de bewaakte zones zwemmen, zoveel is duidelijk. Maar als in die zones een rode vlag of een windzak wappert, dan mag je daar ook niet zwemmen. De onbewaakte zones worden dan weer aangegeven met een verbodsbord.

Meest gelezen