Video player inladen...

Druk op Wit-Russische leider Loekasjenko neemt toe: oppositie vraagt vrijlating opgepakte betogers  

In Wit-Rusland blijven de spanningen oplopen tussen het regime van president Aleksander Loekasjenko en de oppositie. Die laatste heeft een raad opgericht om een machtwissel te coördineren. Loekasjenko wil van geen wijken weten en rekent op leger en ordediensten. Achter de schermen is er veel diplomatiek overleg tussen het Westen en Rusland om een uitweg te vinden uit de crisis.

De aankondiging van oppositieleidster Svetlana Tichanovskaja dat ze een "overgangsraad" wil vormen, was de openingszet vandaag in Wit-Rusland. President Aleksander Loekasjenko reageert erg boos en spreekt over een "poging tot staatsgreep". Hij dreigt met maatregelen tegen iedereen die in die raad gaat zitten. 

Tegelijk blijft Loekasjenko het hard spelen. Zo heeft hij extra troepen naar de grens met de EU- en NAVO-lidstaten Litouwen, Letland en Polen gestuurd en "bewaakt de luchtmacht daar het luchtruim". Loekasjenko heeft ook een aantal militairen gedecoreerd en wil zo blijkbaar de banden met de legertop aanhalen. Tegelijk geeft zijn regering echter toe "dat een klein aantal politiemensen hun posten verlaten hebben uit protest". Dat toont aan dat er ook binnen de ordediensten wat roert. Loekasjenko heeft ook opnieuw via de telefoon een gesprek gehad met de Russische president Vladimir Poetin. Dat gebeurt tegenwoordig dagelijks.

Maandagavond voerden demonstranten actie bij een gevangenis in de hoofdstad Minsk. Persbureau AFP schat dat er 5.000 aanwezigen waren die om het vertrek van president Loekasjenko riepen en om de vrijlating van de opgepakte betogers. Onder hen is Sergej Tichanovski, de echtgenoot van huidig oppositieleidster Svetlana Tichanovskaja.  

Vandaag wordt er ook gestaakt in grote staatsmijnen in Wit-Rusland. Eerder was dat ook al het geval in fabrieken. Dat zijn nochtans de plekken waar Loekasjenko tot voor kort sterk stond. Gisteren werd hij nochtans uitgejouwd toen hij in een tractorenfabriek steun kwam zoeken. Toen sloot hij nieuwe verkiezingen uit. "Je moet me eerst vermoorden", klonk het strijdvaardig, maar hij wil wel de grondwet aanpassen en een deel van zijn macht opgeven. (Lees verder onder de foto).

Video player inladen...

Wit-Rusland strategisch belangrijk voor Rusland

De druk op de positie van Loekasjenko blijft dus bijzonder hoog, waarbij het uitkijken is naar houding van buurland Rusland. Nu is de persoonlijke relatie tussen Poetin en Loekasjenko al lang niet meer zo goed, maar Wit-Rusland blijft strategisch enorm belangrijk voor Rusland omdat het een buffer vormt met Europa. Omgekeerd is dat ook, want Wit-Rusland is economisch erg verbonden met het grotere buurland. 

"Rusland is niet blij met Loekasjenko, maar ze weten in Moskou wat ze aan hem hebben. Als je nu ziet dat de bevolking Loekasjenko niet meer wil, dan is er een probleem", zei correspondent Geert Groot Koerkamp vanochtend op Radio 1. Een militair ingrijpen ziet hij evenwel niet direct gebeuren, want "dat zou leiden tot een catastrofe die wellicht uitmondt in een burgeroorlog". Groot Koerkamp denkt wel dat Rusland achter de schermen op zoek is naar een vervanger voor Loekasjenko die zowel voor Moskou als voor de oppositie aanvaardbaar is.

De diplomatie lijkt aan zet: Armeens scenario?

Vandaag heeft de Russische president Poetin via de telefoon ook overlegd met de Duitse bondskanselier Angela Merkel en met de Franse president Emmanuel Macron. Die hebben beiden aangedrongen op dialoog binnen Wit-Rusland om uit de impasse te geraken. Daarbij zou de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) een bemiddelende rol kunnen spelen en die organisatie is daartoe bereid.

Europa heeft dan wel niet zo heel veel invloed of ambities in Wit-Rusland, het wil ook niet helemaal aan de zijlijn gaan staan, zeker niet nu de ordediensten de voorbije week manifestanten fysiek mishandeld en bedreigd hebben. 

Dat weet ook Poetin, die er bij Merkel en Macron wel op aangedrongen heeft dat hij geen inmenging van buitenuit in Wit-Rusland wil. De oppositie daar is overigens niet zo zeer anti-Russisch, maar wel tegen Loekasjenko. Een oplossing zou dus komen in het vinden van een nieuwe leider die aanvaardbaar is voor veel partijen zonder dat Minsk plots in het pro-Europese kamp zou belanden zoals Oekraïne in 2014.

Een voorbeeld daarvoor zou de omwenteling in de Kaukasische republiek Armenië kunnen zijn. In 2018 is daar een vastgeroest en corrupt regime onder druk vervangen door voormalig journalist en oppositieleider Nikol Pasjinian en dat zonder dat de doorgaans pro-Russische houding van Armenië daar veel onder te lijden gehad heeft. Armenië is dan misschien wel een apart geval omdat het land ingeklemd ligt tussen vijandige staten zoals Turkije en Azerbeidzjan, toch kan het voor Wit-Rusland een voorbeeld zijn. 

Meest gelezen