Getty Images

Mysteries in Oost-Vlaanderen: gebruiken inbrekers "dieventekens" of is het fake news?

Gebruiken dieven geheime symbolen en hulpmiddelen om op verkenning te gaan voor een inbraak? Bij 1 op de 3 Oost-Vlaamse politiezones komt er alleszins af en toe een melding over binnen. Welke verhalen zijn waar en welke niet? 

Radio 2 Oost-Vlaanderen ontrafelt de hele zomer lang mysteries uit de provincie. Met de hulp van luisteraars, experts en het internet worden de antwoorden elke dag iets tastbaarder. 

"Twee jaar geleden kregen we plots telefoon uit een wijk in Evergem van enkele bezorgde burgers", vertelt commissaris Yves Tuytschaever van politiezone Evergem-Assenede. "In enkele straten waren daar tandenstokers tussen de voordeuren gestoken." De bewoners alarmeerden de politie want ze vermoedden dat dat het werk was van potentiële inbrekers.

't Waren halve tandenstokers, om zo weinig mogelijk op te vallen

Buurtbewoner Agnes

"Ik merkte de tandenstokers toevallig op", vertelt Dirk De Meulder. "Er zat eentje bovenaan de deur en eentje onderaan. Ik vond dat erg vreemd. Ik ben dan gaan kijken bij mijn dochter, die naast me woont. Ook daar waren er tandenstokers, uiteindelijk bleken ze overal te zitten."

Ook elders tandenstokers

De politie van Evergem-Assenede dacht na de meldingen meteen aan dievenbendes. "De tandenstokers kunnen gebruikt worden als verkenning voor een inbraak. Stokjes die blijven zitten, wijzen op een deur die niet vaak gebruikt wordt en dus op bewoners die niet thuis zijn.  Zo weten inbrekers dat ze ongestoord hun slag kunnen slaan", zegt Tuytschaever. "Het vreemde is dat er geen enkele inbraak gebeurd is toen." Ook in Ronse en politiezone Puyenbroeck doken tandenstokers op, maar waren er geen feiten.  

(beluister de reportage hier of lees eronder verder)

De uitzondering op de regel

Na een rondvraag bij alle Oost-Vlaamse politiezones blijkt dat er enkel in Dendermonde écht een link kan gelegd worden tussen tandenstokers en inbraken. "Er is een woninginbraak gebeurd vorige zomer waarbij een tandenstoker is gevonden die gebruikt zou kunnen zijn om te verkennen. Er waren ook enkele feiten in een appartementsgebouw waarbij tandenstokers zijn opgedoken", vertelt politiewoordvoerster Kathleen Bombeke.

Ook de Nederlandse preventieadviseur én ex-inbreker Evert Janssen benadrukt dat de truc niet helemaal verdwenen is. "Sommige dieven verkennen inderdaad nog altijd met tandenstokers of soms ook met stokjes en takjes." Ook over andere mogelijke hulpmiddelen, zoals elastiekjes, steentjes en plakband komen er meldingen binnen bij politiezones. Bewezen verbanden met recente diefstallen zijn er daar niet. Toch blijft de politie oproepen om vreemde zaken te melden. "Baat het niet, dan schaadt het niet!"

De politie leert soms van dieven, wij gebruiken de truc ook! 

John Pieteraerens, politiecommissaris

Er is niet altijd kwaad opzet in het spel. "We gebruiken de tandenstokertruc ook zelf om domiciliefraude op te sporen", zegt John Pieteraerens van politiezone Brakel - Horebeke - Maarkedal - Zwalm. "We moeten na een verhuis vaststellen of iemand op het nieuwe adres woont. Dat kan een erg tijdrovende activiteit zijn want een bezoek komt onaangekondigd. Soms zijn de mensen net op dat moment niet thuis en moeten we verschillende keren terugkeren. Met een tandenstoker kunnen we tijd besparen. Als die er na een paar dagen nog zit, weten we dat het huis eigenlijk onbewoond is." 

Dieventaal: een geheime code of pure onzin?

De Oost-Vlaamse politiezones krijgen niet enkel meldingen over hulpmiddelen. De meeste oproepen over "dieventekens" gaan over krijttekeningen of symbolen die aan of op het huis zijn aangebracht. Mensen vermoeden dat dieven zo geheime informatie aan elkaar doorspelen. Het zijn verhalen die elke zomer de ronde doen op sociale media, af en toe duiken ze zelfs in kranten op. Bestaat deze dievencode echt of niet?  

(lees verder onder de afbeelding)

Kinderen, wielrenners of technici

Geen enkele politiezone in Oost-Vlaanderen kan een recente inbraak aan een straatteken linken. Vaak blijkt het na onderzoek om onschuldige kindertekeningen of markeringen van jeugdbewegingen te gaan. "Soms zitten lokale sportverenigingen er ook achter", verklaart de politie van Ronse nog.

Wielrenners zijn soms erg creatief in hun keuze voor een symbool 

Frank Glorieux, Cycling Vlaanderen

Frank Glorieux van Cycling Vlaanderen bevestigt: "In het weekend houden we recreatieve tourtochten. In sommige gemeenten mogen we daar symbooltjes voor op de weg zetten, om zo de route aan te duiden." De wielersymbolen zijn er in alle vormen en kleuren. "Sommige mensen zijn daar heel creatief in", lacht Glorieux. "Als je wil checken of het een wielersymbool is, kan je gewoon naar het volgende kruispunt stappen. Daar staat dan normaal gezien opnieuw een symbool. Als dat niet zo is, is er iets anders aan de hand", vertelt Glorieux nog.

(lees verder onder de foto)

Cycling Vlaanderen

We gebruiken simpele tekens om een defecte leiding aan te duiden 

Björn Verdoodt, netbeheerder Fluvius

Er is nog een andere logische verklaring voor symbolen op de weg: ze duiden soms een kapotte leiding aan. "Een medewerker zet soms een cirkel of een kruisje op de weg om aan te brengen waar er een kapotte leiding ligt", vertelt Björn Verdoodt van netbeheerder Fluvius. "Wanneer we merken dat er ergens een probleem is op het elektriciteitsnet, sturen we iemand om de exacte locatie van het defect onder de grond te traceren. Daar komt dan een merkteken zodat de aannemer weet waar hij moet beginnen te graven."

Hardnekkig broodjeaapverhaal

Peter Burger van de universiteit Leiden in Nederland onderzoekt al ruim 15 jaar de zogenaamde dievencode. "Er zijn bijna altijd aanwijsbare verklaringen voor bepaalde tekens op straat. Een algemene geheime dievencode bestaat niet. Het is een hardnekkig gerucht dat elk jaar rond de zomer opnieuw opduikt. Het meest opvallende is dat het officiële instanties zijn, zoals politiediensten, die het verhaal lanceren. Het is een echt broodjeaapverhaal, niet alleen in Vlaanderen en Nederland trouwens, maar zo ongeveer overal in de Westerse wereld." 

(lees verder onder de foto)

Sky News

Sommige agenten blijven geloven dat er een algemene dievencode bestaat

Peter Burger, onderzoeker nepnieuws aan de universiteit Leiden

"Het zijn telkens dezelfde symbolen die opduiken. Ze zijn terug te brengen naar een gebruik van landlopers. Ruim een eeuw geleden gebruikten zij bepaalde tekens om elkaar te informeren. Zo waren er symbolen die aangaven dat je bij een boer eten kon krijgen als je even voor hem werkte, of dat je ergens anders beter weg kon blijven omdat ze er een gevaarlijke hond hadden", legt Burger uit. "De landlopers en hun symbolen zijn intussen uit het straatbeeld verdwenen. De lijsten met die tekens bestaan wel nog. Ze zijn ontelbare keren overgeschreven, gekopieerd en een eigen leven gaan leiden. Er wordt regelmatig voor de symbolen gewaarschuwd, ook door de politie."

(lees verder onder de tweet van Peter Burger over Nederlands fake news)

"Ook media zijn schuldig"

"Het begint met een valse waarschuwing van de politie. Het zijn de media die dergelijke oproepen dan uitvergroten. Ze houden de mythe zo in stand. Mensen beginnen op een andere manier te kijken en merken allerlei streepjes of symbolen op die ze eerder niet zagen. Zo gaat de bal aan het rollen. Achteraf blijkt altijd dat het om onschuldige merktekens gaat. Als de storm is gaan liggen, word ik opgebeld. Dan moet ik nog eens uitleggen dat het onzin is. Zonder succes, want de volgende zomer is het weer van dat. Het is een gerucht dat gewoon niet uit te roeien valt", zucht Burger nog. 

"Moderne inbreker slaat toe via internet"

Het aantal woninginbraken daalt al een tijdje en de coronacrisis zorgt de voorbije maanden voor een echte keldering.  Mensen werken meer van thuis. De sociale controle is groter en op veel plekken is er ook meer politie op straat. "Dit zou wel eens het einde kunnen betekenen van de klassieke woninginbraak", denkt preventieadviseur en ex-crimineel Evert Janssen. De Federale Gerechtelijke Politie bevestigt dat het actieterrein van dieven duidelijk aan het verschuiven is naar cybercriminaliteit. Inbreken doen dieven nu almaar vaker via internet of ze lichten mensen op met digitale smoesjes. 

Het risico om gepakt te worden is kleiner online

Patrick Willocx, hoofdcommissaris Federale Gerechtelijke Politie Oost-Vlaanderen

"Er zijn twee soorten cyberdiefstallen: half digitale en volledig digitale. Bij half digitale moeten de dieven nog ter plaatse komen om toe te slaan. Een klassiek voorbeeld is een autoverkoop die betaald wordt met een valse app door de koper. Hij toont zijn verrichting op de smartphone en zo lijkt het alsof alles in orde is. Later blijkt dan dat er helemaal niets betaald is", vertelt Patrick Willocx van de Federale Gerechtelijke Politie Oost-Vlaanderen. Hij benadrukt dat het belangrijk is om altijd te dubbelchecken in je eigen app.  "Ook autodiefstallen met sleutels die vanop afstand gekopieerd zijn, zijn in opmars."  

Valse mails, sms'jes en telefoonnummers

Het gros van de cyberdiefstallen gebeurt helemaal digitaal. "We hebben het dan over phishing, waarbij dieven bankgegevens proberen te achterhalen, of over ransomware, daarbij blokkeren ze vanop afstand je computer en vragen losgeld." Bij phishing werken dieven normaal gezien met mails of sms'jes waarin een link staat naar een valse site. Daar vragen ze dan naar je gegevens. De sites zijn vaak erg professioneel nagemaakt, je kan het bijna niet merken. Gebruik enkel je vertrouwde website, klik nooit op een link." 

Dieven kunnen je nu zelfs opbellen met het telefoonnummer van je bank

Patrick Willocx, hoofdcommissaris Federale Gerechtelijke Politie Oost-Vlaanderen

"Dieven worden almaar inventiever. Ze slagen er nu zelfs in om het telefoonnummer waarmee ze bellen te camoufleren en een andere nummer te laten verschijnen, bijvoorbeeld dat van je bank. Mensen zijn zich van geen kwaad bewust en spelen persoonlijke gegevens door. Het is belangrijk om te onthouden dat een bank dat nooit doet per telefoon. Trap er niet in!" Mensen die toch slachtoffer worden kunnen de schade proberen te beperken door zo snel mogelijk de bank in te lichten en cardstop te bellen. 

Het eindrapport

De klassieke inbreker slaat meestal toe zonder grote voorbereidingen. Er zijn wel heel af en toe nog meldingen van inbrekers die trucjes gebruiken op verkenning en die vallen niet helemaal te weerleggen. De politiezones blijven daarom oproepen om vreemde zaken te melden. Wat niet klopt is dat er een soort geheime dievencode zou bestaan waarbij er krijtsymbolen op de straat, stoep of gevel worden gezet. Het is een hardnekkige vorm van fake news die met de regelmaat van de klok opduikt.

Het aantal woninginbraken is de voorbije maanden fors gedaald, mede door de coronacrisis, dieven lijken de overstap te maken naar de cybercriminaliteit. Dat betekent echter niet dat de klassieke inbraak voorgoed zal verdwijnen. "Zolang mensen zo op een snelle manier aan geld kunnen komen, zal het fenomeen blijven bestaan", besluit Willocx.  U bent dus gewaarschuwd.  

Meest gelezen