© Zoonar.com/Michael Osterrieder - creative.belgaimage.be

Onderwijsspecialisten schieten zich in de voet door afstandsonderwijs te laten varen

Leraar Nederlands Piet Creten betreurt dat is beslist om op 1 september leerlingen (in de regel) elke dag van de week naar school te sturen en af te stappen van een dag afstandsonderwijs per week. In deze opinie schetst hij de voordelen die hij ziet in zo'n dag, ook los van de coronacrisis.

opinie
Piet Creten
Piet Creten is leraar Nederlands in het Paridaensinstituut in Leuven. Hij schrijft deze opinie in eigen naam.

Op 1 september verlaat ik ’s morgens mijn bubbel van 5 om in een overvolle trein naar Leuven te sporen en daar tussen +/- 1200 mensen in een veel te klein schoolgebouw tegen elkaar aan te gaan schurken (dat mag je letterlijk nemen; het is op mijn school de enige manier om iemand te kruisen in de gangen). Duimen maar dat niemand moet niezen.

Die school zal niet de levendige plek zijn die ze was. Sociale activiteiten zijn geschrapt, geen culturele of sportieve uitstappen, geen meerdaagse reizen, geen inspirerende gastsprekers of de dagelijkse activiteiten van onze leerlingenraad… En allemaal een hele dag les met mondmasker. Samenwerken of overleg is zo goed als onmogelijk en een lesdag wordt dodelijk vermoeiend. Ga er maar aan staan als leerling. 32 uur per week. Ik zou het niet kunnen.

Terwijl het anders had gekund. Ik begrijp de hoeraberichten van afgelopen vrijdag niet zo goed. Half juni kregen we een duidelijk plan op lange termijn. Dat gaf ons de kans om na te denken over een zinvolle invulling van afstandsonderwijs. In code geel konden we 1 dag per week op een andere manier werken. Een aanzet misschien voor een aanpak die ook na een eventueel vaccin kon blijven bestaan. Wat een momentum!

Alleen al puur praktisch had die ene dag enorme voordelen. In het begin was de communicatie warrig, door de aanbeveling over afstandsonderwijs op woensdag. Daar los je niks mee op. Maar stel dat je elke dag een deel van de leerlingen thuis kan houden met een gerichte vorm van afstandsonderwijs. Eén jaar bij ons op school betekent al gauw 200 leerlingen minder, zodat er lokalen vrijkomen en je iemand in de gang kan passeren zonder te ruiken wat die de avond ervoor heeft gegeten. Wie thuis zit, krijgt ook letterlijk even ademruimte om zonder mondmasker goed werk te leveren.

Maar vooral pedagogisch-didactisch was ik een enorme fan. Vorig schooljaar ging de grote meerderheid van mijn leerlingen goed om met fulltime afstandsonderwijs. Bevragingen en interviews leerden dat velen de autonomie en verantwoordelijkheid een verademing vonden. Leerlingen gaven aan zelfstandiger te zijn en werden door de omstandigheden verplicht om goed te plannen. 

In maart werden we nog verrast, maar intussen is veel ervaring opgebouwd. We kunnen alles beter voorbereiden, strakker opvolgen en begeleiden en dat biedt kansen, zowel voor kwetsbare, als voor geprivilegieerde leerlingen.

Screening en differentiatie

Afstandsonderwijs opent qua differentiatie mogelijkheden die scholen nu door plaats- en personeelsgebrek vaak niet hebben. Je kan gericht enkele vakken kiezen die voor een stuk overschakelen op afstandsonderwijs en beginnen met een goede screening van de onderwijstaal, lees- of schrijfvaardigheid, taalbeheersing in een vreemde taal, basiskennis wiskunde, fysieke mogelijkheden bij L.O., etc.

Leerlingen met een grote achterstand kan je naar school halen om individueel of in kleine groepen te begeleiden. Ook wie uitdaging nodig heeft, haal je een keer naar school om een alternatief traject af te spreken. Nog andere leerlingen kunnen op eigen tempo thuis gericht met bepaalde leerstofonderdelen aan de slag. Bij contactmomenten kan dan meteen de leerstof verder ingeoefend of uitgediept worden.

Ook voor vakken met minder uren per week liggen hier mooie kansen. Zo kan een 1-uursvak enkele weken via afstandsonderwijs aangebracht worden om dan in een tweede deel van een trimester wat meer uren te krijgen om meteen te kunnen inpikken op wat leerlingen verwerkt hebben. Of L.O. kan je een tijdje vervangen door een trainingsschema op maat waarbij leerlingen na een aantal weken bepaalde doelstellingen moeten halen.

Opvolging en zorg

De dag afstandsonderwijs hoeft geen recht te zijn, noch een verplichting voor leerlingen. Een klassenraad of leraar moet leerlingen kunnen uitnodigen of verplichten om toch naar school te komen als het niet vlot en een leerling moet de mogelijkheid hebben om naar school te komen voor begeleiding of om in een rustige omgeving te kunnen werken. 

Een goede opvolging van leerlingen is daarbij essentieel. Online evaluaties tonen meteen wie mee is en wie niet. Als leraar kan je op maat ingrijpen. Je moet leerlingen ook expliciet bevragen. Zijn de opdrachten duidelijk? Begrijpen ze alles? Kost het niet te veel tijd? Lukt het plannen? Beschikken ze over de infrastructuur? Is er thuis een aangename werksfeer? Een klassenraad kan leerlingen naar school halen wanneer ze problemen opmerkt. En omgekeerd moeten ook leerlingen gericht om hulp kunnen vragen.

Leren plannen en organiseren

Plannen en organiseren leren veel leerlingen pas als daar behoefte toe is. Daardoor komen sommige leerlingen pas laat tot de constatatie dat ze daar veel moeite mee hebben. Door in te zetten op leren plannen in een zinvolle context maken we leerlingen zelfstandiger. 

Stap daarbij af van een traditioneel lesrooster voor de dag met afstandsonderwijs en geef deadlines op langere termijn. Leerlingen kunnen dan zelf bepalen wat ze wanneer doen. Op de dagen met afstandsonderwijs zijn leerlingen dan vrij om te werken voor vakken waarvoor ze dat zinvol vinden.

Vertrouw erop dat de meeste leerlingen thuis doen wat moet. Blijkt het tegendeel uit de opvolging (evaluaties, voorbereidingen, kwaliteit van het werk, etc.), dan kan je nog altijd beslissen om ze naar school te halen voor een bepaalde periode met extra begeleiding.

"Flow"

Als corona al iets goeds heeft opgeleverd, dan is het wel de inburgering van telewerk. Wie er gebruik van maakt, herkent het heerlijke gevoel van ongestoord te kunnen doorwerken aan zaken die concentratie vergen. Leerlingen zijn daarin niet anders. Ze geven tijdens het schrijven van een tekst of het maken van oefeningen regelmatig aan dat ze het na school wel zullen doen omdat ze zich in de klas niet kunnen concentreren. Met 25 mensen in een lokaal goed denkwerk verrichten is voor veel mensen niet weggelegd. 

Geef leerlingen daarom grotere taken waarvoor ze enkele weken krijgen (bv. een synthese schrijven, een boek lezen, een biologisch probleem oplossen aan de hand van de theorie rond fotosynthese…). Zo kan een leerling thuis enkele uren inplannen om ongestoord in een werkflow te komen en tussendoor feedback vragen waar nodig.

De school en de "echte wereld"

De school biedt meer dan alleen maar lessen. En masse een museum of toneelstuk bezoeken is stresserend en vooral veel tijdverlies door de choreografie van in en uit de bus stappen, wachten en lijstjes met leerlingen afvinken. Een afstandsonderwijsdag biedt ook daar soelaas. Bereid leerlingen in klas voor om op thuiswerkdagen een bepaalde tentoonstelling of een bedrijf te bezoeken. Geef ze eventueel de keuze of verdeel locaties binnen een klas, zodat ze per drie en helemaal coronaproof op stap kunnen.

Laat leerlingen economie een zinvolle minionderneming opstarten in tijden van lockdown en laat ze daar aan werken op de afstandsonderwijsdag. Of geef leerlingen IW de kans om een maatschappelijk relevant computerprogramma te schrijven voor een bepaalde doelgroep, zoals in dit voorbeeld.

Ik loop wellicht te hard van stapel. Maar ik was dan ook dolenthousiast toen ik half juni de plannen voor code geel hoorde. En toen kwam vrijdag. Onder druk van ‘onderwijsspecialisten’ werd geel een soort waterig groen. Iedereen voltijds naar school in weinig benijdenswaardige omstandigheden. De bezorgdheden zijn terecht. Je moet meer dan ooit oog hebben voor sociaal zwakkere leerlingen en afstandsonderwijs moet goed in elkaar zitten, willen we geen extra leerachterstand creëren. Maar geldt dat niet voor elke vorm van onderwijs? Lesgeven is constant bijschaven en herwerken naargelang de omstandigheden en de leerlingen die je voor je hebt. En hebben we geen goed uitgebouwde inspectiediensten om de kwaliteit op te volgen?

Een deeltje afstandsonderwijs zou een krachtig extra hulpmiddel kunnen zijn. Ik vrees dan ook dat onze onderwijsspecialisten zich deze keer in eigen voet geschoten hebben. Ze zijn er anders als de kippen bij om te klagen over een daling van de prestaties van onze leerlingen. Blijkbaar was dat fulltime contactonderwijs toch ook niet meer zo succesvol.

Misschien past een combinatie met afstandsonderwijs wel veel beter bij de tijd waarin we leven, getuige de massale overstap naar blended learning in het hoger onderwijs en de steeds grotere aantallen leerlingen die uitvallen en bv. hun heil zoeken bij de Examencommissie.

En misschien moet het allemaal wat minder dwingend geformuleerd worden. Afstandsonderwijs verplichten in code geel hoeft niet als scholen er niks in zien en kunnen garanderen dat iedereen in veilige omstandigheden naar school kan. Maar ontneem scholen die dat willen niet de kans om voort te bouwen op de inzichten die ze de afgelopen maanden hebben opgedaan. Laat ze doordacht experimenteren en evalueren wat het oplevert. De aanpassingen van vrijdag voelen aan als een gemiste kans. Het momentum is zo voorbij. Zie daar de onderwijsversie van een inzicht van filosoof Ignaas Devisch: als de crisis uiteindelijk nog niet zo erg blijkt, gaan mensen terug naar het oude normaal.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen