Het fossiel van de ichthyosaurus. Het uitstekende gedeelte is de maag waarin de grote prooi is teruggevonden.
Ryosuke Motani

Monster verslindt monster: te grote prooi werd ichthyosaurus 240 miljoen jaar geleden fataal

Zo'n 240 miljoen jaar geleden heeft een ichthyosaurus een ander marien reptiel dat maar een beetje kleiner was dan hijzelf, in stukken gescheurd en opgeslokt. Daarop is de ichthyosaurus bijna onmiddellijk gestorven en gefossiliseerd. Zo is het oudste bewijs bewaard gebleven voor megapredatie - het feit dat een groot dier een ander groot dier als prooi neemt. Het fossiel is nu beschreven in een wetenschappelijke publicatie door een internationaal team.

Ichthyosaurussen waren een groep mariene reptielen die in de oceanen verschenen na de Perm-Trias-massa-extinctie, zo'n 250 miljoen jaar geleden, nog voor de dinosaurussen. Ze hadden visachtige lichamen zoals tonijnen, maar moesten naar het wateroppervlak komen om te ademen zoals dolfijnen. 

De grootte van de verschillende soorten ichthyosaurussen varieerde van 1 tot 16 meter en mogelijk waren ze, net als moderne orca's of mensenhaaien, de toppredatoren in de wereldzeeën in hun tijd. Tot nu toe was daar echter weinig direct bewijs voor.   

Close-up van de maag van de fossiele ichthyosaurus, waarin delen van het lichaam van een ander groot marien reptiel te zien zijn.
Da-Yong Jiang et al., iScience 2020

Roofdier van 5 meter eet prooi van 4 meter

Daar kwam verandering in toen in 2010 een uitzonderlijk fossiel werd gevonden in de Guizhou-provincie in het zuidwesten van China. Het was een soort ichthyosaurus, een Guizhouichtyosaurus, en de onderzoekers ontdekten een grote uitstulping van andere beenderen in de buik van het dier. 

Na onderzoek bleek dat de kleinere beenderen toebehoorden aan een ander in zee levend reptiel, Xinpusaurus xingyiensis, dat behoort tot een groep van reptielen die thalattosaurussen genoemd worden. Xinpusaurus leek meer op een grote hagedis, een komodovaraan bijvoorbeeld, met 4 ledematen met zwemvliezen om te zwemmen. 

"We hadden nog nooit aan elkaar hangende overblijfselen van een groot reptiel gevonden in de maag van enorme roofdieren uit de tijd van de dinosaurussen, noch bij mariene reptielen, noch bij dinosaurussen", zei paleontoloog Ryosuke Motani, professor aan de University of California, Davis en een van de auteurs van de studie over het fossiel. "We hebben altijd vermoed, door de vorm van de tanden en het ontwerp van de kaken, dat deze roofdieren zich met grote prooien moeten hebben gevoed, maar nu hebben we direct bewijs dat ze dat inderdaad deden." 

De Guizhouichthosaurus was bijna 5 meter lang, en de onderzoekers berekenden dat zijn prooi zo'n 4 meter lang was, waarbij opgemerkt moet worden dat thalattosaurussen wel een slanker lichaam hadden dan ichthyosaurussen. 

Het lijkt erop dat het laatste maal van de ichthyosaurus het middelste deel van de thalattosaurus is geweest, van zijn voor- tot zijn achterpoten. Interessant is wel dat in de buurt een fossiel is gevonden van wat het staartgedeelte van de thalattosaurus lijkt te zijn. 

Uit de maaginhoud van een fossiele ichthyosaurus blijkt dat het dier net voor zijn dood een ander reptiel had opgegeten dat bijna even groot was.
Da-Yong Jiang et al., iScience 2020

Prooi uit elkaar trekken

Vaak wordt aangenomen dat roofdieren die zich voeden met grote prooien, grote tanden hebben die geschikt zijn om de prooi in stukken te snijden. Guizhouichthyosaurus had echter tamelijk kleine, eenvoudige pinvormige tanden, waarvan gedacht werd dat ze aangepast waren aan het grijpen van zachte prooien zoals de inktvisachtige dieren die toen veel voorkwamen in de oceanen. 

"Zijn tanden zien eruit alsof ze goed zijn voor het beetpakken van inktvissen. Het was dus een verrassing dat we zo'n grote prooi vonden", zei paleontoloog en hoofdauteur van de studie Da-Yong Jiang van de Universiteit van Peking.

Het is echter duidelijk dat je geen snijdende tanden moet hebben om een megapredator te zijn, zei Motani, en waarschijnlijk kwam megapredatie meer voor dan we tot nu toe dachten.

Guizhouichthyosaurus gebruikte zijn tanden waarschijnlijk om zijn prooi beet te pakken en mogelijk brak hij de ruggengraat met zijn krachtige beet, om vervolgens de prooi uit elkaar te scheuren of te trekken. Moderne toppredatoren als orka's, zeeluipaarden en krokodillen gebruiken een gelijkaardige strategie. 

De tanden van de ichthyosaurus. De witte stippellijn geeft aan tot waar het tandvlees van de bovenkaak ongeveer moet gekomen zijn.
Da-Yong Jiang et al., iScience 2020

Hoe is de ichthyosaurus gestorven?

Het is duidelijk dat de Guizhouichthyosaurus kort na zijn maaltijd is overleden, maar hoe is hij aan zijn einde gekomen?

"Er was niemand om het te filmen", zei Motani, maar toch is het mogelijk om te reconstrueren wat er gebeurd kan zijn bij de gewelddadige ontmoeting tussen de 2 dieren.

"De prooi woog minder dan het roofdier maar ze moet zich hevig verzet hebben", zei Motani. "Het roofdier heeft waarschijnlijk zijn nek in zekere mate beschadigd terwijl het zijn prooi trachtte te bedwingen. Dan heeft het de kop en de staart van de prooi gehaald door te trekken en te draaien, en de romp opgeslokt."

"Die activiteit kan de schade aan de nek erger gemaakt hebben, zo erg zelfs dat ze het dier fataal werd. De nekwervels van deze ichthyosaurussen waren behoorlijk smal en eens ze de schedel niet meer op zijn plaats konden houden, kon het roofdier niet meer ademen. De ichthyosaurus is dan snel gestorven, niet ver van de plaats van het gevecht, waar de losgerukte staart van de prooi lag."

In het fossiel zijn aanwijzingen voor de gebroken nek te zien en aangezien de prooi in de maag nauwelijks sporen van vertering vertoonde, moet de ichthyosaurus gestorven zijn kort nadat hij zijn prooi had ingeslikt. 

Reconstructie van Thalattosaurus alexandrae, een familielid van het prooidier Xinpusaurus xingyiensis.
© Nobu Tamura

Aangrijpend

Het fossiel is een van de meest aangrijpende die we kennen, samen met het fossiel van een ichthyosaurus die net een kleintje baart, de velociraptor en de protoceratops, dinosaurussen uit het Krijt, die bedolven zijn door een zandverschuiving terwijl ze aan het vechten waren, en de grote vis uit de Krijt-periode Xiphactinus die net een andere grote vis in zijn geheel had opgeslokt. 

De studie van de onderzoekers van de Universiteit van Peking, het Nanjing Instituut voor Geologie en Paleontologie en de Hebei GEO Universiteit in China, de University of California, Davis en het Field Museum in de VS en de Università degli Studie di Milano in Italië is gepubliceerd in iScience. Dit artikel is gebaseerd op een persbericht van UC Davis en een telex van het persagentschap Reuters.  

De steengroeve waar het fossiel gevonden is. Ze maakt nu deel uit van het Xingyi Geopark Museum en er worden nog steeds opgravingen verricht.
Ryosuke Motani
Reconstructie van Platypterigius kiprjanov, een andere ichthyosaurus-soort.
Dmitry Bogdanov/Wikimedia Commons/CC BY-SA 3.0

Meest gelezen