Video player inladen...

Mag "Rule, Britannia!" nog weerklinken op de BBC-Proms? Voorlopig wel, maar zonder gezang

Zijn triomfantelijke liederen als “Rule, Britannia!” en “Land of Hope and Glory” een verheerlijking van het Britse koloniale verleden, en moeten ze dus geschrapt worden op de “Last Night of the Proms”? De discussie woedt volop in het Verenigd Koninkrijk. De BBC heeft beslist dat ze dit jaar enkel in instrumentale versie te horen zullen zijn. Door corona is er toch geen publiek dat zou kunnen meezingen in de Royal Albert Hall tijdens de traditionele afsluiter van een reeks zomerconcerten. Volgend jaar zou de gezongen versie er wellicht wel weer komen.

Het is een feest waar veel Britten elk jaar weer naar uitkijken, de “Last Night of the Proms” op de tweede zaterdag van september, de afsluiter van een reeks van meer dan 100 concerten die de BBC acht weken lang uitzendt. 

De Royal Albert Hall in Londen met meer dan 5000 plaatsen is dan tot de nok toe gevuld met enthousiaste fans met vlaggen en ballonnen, voor wat je een volkskermis van de klassieke muziek zou kunnen noemen, met een onvergelijkbare sfeer van enthousiasme en samenzang. En die kermis wordt traditioneel afgesloten met de officieuze volksliederen “Land of Hope and Glory” en “Rule, Britannia!”, die luid meegebruld worden. 

Lees voort onder de video van "Rule, Britannia!" op de Last Night of the Proms 2016 met Juan Diego Flórez, en het BBC Symphony Orchestra onder leiding van Sakari Oramo:

Superioriteitsdenken

Er zijn mensen die al jaren bezwaren maken tegen de agressief nationalistische toon van die liederen. En het klopt dat de teksten het Empire verheerlijken, de tijd van het koloniale Britse rijk met tentakels op zowat alle continenten en oceanen. Dat strekte zich op zijn hoogtepunt uit over een kwart van het aardoppervlak en een kwart van de wereldbevolking, maar het roept dus ook een tijd op van superioriteitsdenken, onderdrukking en slavernij. 

Je kan toch niet van de Zuid-Afrikaanse zwarte operazangeres Golda Schultz vragen dat ze die liederen meezingt?

Chi-chi Nwanoku, contrabas-speelster

“Er zijn nu nog altijd mensen die voordeel halen uit de opbrengsten van die oude verhoudingen”, zegt contrabas-speelster Chi-chi Nwanoku, die ook een agentschap runt dat zwarte, Aziatische en andere klassieke muzikanten van kleur promoot in het VK en Europa. “Je kan toch niet van de Zuid-Afrikaanse zwarte operazangeres Golda Schultz vragen dat ze die liederen meezingt?”

Door corona is er dit jaar geen publiek toegelaten bij de Proms-concerten, dus er kan sowieso niet gezongen worden. Een uitgelezen kans om schoon schip te maken, vindt Nwanoku: “Als de BBC “Rule, Britannia!” en “Land of Hope and Glory” niet kan of wil schrappen, uitgerekend in het jaar van “Black Lives Matter”, dan is dat het bewijs van een gebrek aan moed, van onbegrip, en van een volslagen geloof in de superioriteit van de Britten.” Ook popster Lily Allen merkte vorig jaar al op dat “Britannia rules the waves” niet meer van deze tijd is. 

Bekijk hier de journaalreportage over de gevoeligheden rond de officieuze Britse volksliederen: (lees verder onder de beelden)

Video player inladen...

Ik denk dat het tijd is om op te houden met die tenenkrullende schaamte over onze geschiedenis, onze tradities en onze cultuur.

Premier Boris Johnson

De discussie woedt volop, in talkshows en op sociale media. Ook premier Boris Johnson deed zijn verontwaardigde duit in het zakje: “Ik denk dat het tijd is om op te houden met die tenenkrullende schaamte over onze geschiedenis, onze tradities en onze cultuur. We moeten stoppen met die grote worsteling van zelfbeschuldiging en slappigheid. Dat moest me even van het hart.” Zijn woordvoerder vindt dat we de discriminatie zelf moeten aanpakken, en niet de symbolen.

Een woordvoerder van Labour vond dat “genieten van patriottische liederen geen hindernis moet zijn om ons verleden te onderzoeken en er lessen uit te trekken.”

Lees voort onder de video van "Land of Hope and Glory" op de Last Night of the Proms in 2009, met het BBC Symphony Orchestra, BBC Singers, en het BBC Symphony Chorus onder leiding van David Robertson:

Instrumentale versie

De BBC heeft uiteindelijk besloten om de beide liederen wel te spelen, maar enkel in een instrumentale versie, verweven in een medley. Aangezien er door corona geen publiek is dat kan meezingen en de feestelijke sfeer rond die liederen toch ontbreekt is dat de beste oplossing, vindt directeur-generaal Lord Hall of Birkenhead. 

De BBC heeft ondertussen bevestigd dat de liederen volgend jaar wel degelijk mét gezongen tekst uitgevoerd zullen worden. Merkwaardig is wel dat “Jerusalem”, het onofficiële nationale lied van Engeland, dit jaar wèl in een gezongen versie gebracht zal worden. Maar de tekst ervan wordt niet als omstreden beschouwd.

In 's hemelsnaam, heb je de tekst van de Marseillaise al eens goed beluisterd? 

muziekjournalist Norman Lebrecht

Het meest originele argument ter verdediging van “Rule, Britannia!” komt van muziekjournalist Norman Lebrecht: “In ’s hemelsnaam, als de Franse president op bezoek komt spelen we de Marseillaise. Heb je die tekst al eens goed beluisterd? “Qu’un sang impur abreuve nos sillons!” zingen ze, wat zoveel betekent als: “Dat de voren die de ploegen in onze velden trekken doordrenkt mogen worden met onzuiver bloed!”. 

“Well,” besluit hij, “op de dag dat we de Marseillaise vervangen door “Frère Jacques” als mijnheer Macron nog eens naar Downing Street komt, kunnen we overwegen om “Rule, Britannia!” te schrappen. 

Meest gelezen