Mysteries in Oost-Vlaanderen: wie was de zieneres van Onkerzele?

Aan het begin van de jaren ’30 krijgt een sigarenmaakster uit Onkerzele, bij Geraardsbergen, naar eigen zeggen een verschijning van Onze-Lieve-Vrouw. Wat daarop volgt zijn tientallen visioenen waarvan enkele effectief zijn uitgekomen. Volgens haar aanhangers is het een wonder, volgens anderen valt alles wetenschappelijk te verklaren. Maar wie is deze mysterieuze vrouw? Hoe leeft haar verhaal nu nog in Geraardsbergen en wat zegt de wetenschap over haar voorspellingen? Radio 2 Oost-Vlaanderen zet het allemaal op een rijtje. 

Radio 2 Oost-Vlaanderen ontrafelt de hele zomer lang mysteries uit de provincie. Met de hulp van luisteraars, experts en het internet worden de antwoorden elke dag iets tastbaarder. 

In 1875 wordt Leonie Van den Dijck geboren in Onkerzele. Op latere leeftijd wordt ze sigarenmaakster en brengt ze 9 kinderen op haar eentje groot in een klein huisje in het dorp. Aan het begin van de jaren ’30 krijgt ze naar eigen zeggen een verschijning van Onze-Lieve-Vrouw aan de grot van Onkerzele. Onze-Lieve-Vrouw zou daarna nog 36 keer tot haar gekomen zijn met heel wat visioenen tot gevolg. Vele gelovigen dragen de vrouw en haar toekomstvoorspellingen op handen, maar er doen ook geruchten de ronde dat haar visioenen het gevolg zijn van een alcoholprobleem. Haar bijnaam is dan ook “Nieken Zoope”. 

Dood van Koning Albert I

De meest opvallende voorspelling die Leonie Van den Dijck heeft gedaan, is de dood van Koning Albert I. Hij viel in 1934 van de rotsen in Marche-les-Dames. Volgens onderzoekers ging het om een ongeluk, maar daar is Leonie Van den Dijck het niet mee eens. “Ze heeft in een visioen gezien hoe onze koning van een rots is gestampt”, zegt Frans Verleysen. Hij leidt een comité dat in het teken staat van de zieneres van Onkerzele en weet alles over haar levensverhaal en voorspellingen. “Ze heeft haar visioen gesignaleerd aan het hof en om te bewijzen dat ze gelijk had, vertelde ze aan het hof dat ze wist waar de koning zijn bril gevallen was. Ze is met een auto van het hof meegereden naar Marche-les-Dames en daar heeft ze onder een struik zijn bril gevonden."

Lichaam opgegraven

Maar Leonie Van den Dijck heeft ook voorspellingen gedaan over haar eigen leven. Zo vertelde ze dat haar lichaam na haar dood niet zou vergaan. “Haar lichaam zou tot 20 jaar na haar dood nog intact blijven”, vertelt Verleysen. “Wanneer Leonie in 1949 sterft, wordt ze begraven. 23 jaar later halen ze haar opnieuw uit de grond, en dan heeft men vastgesteld dat ze ongeschonden was. De dokter kon haar arm zelfs heen en weer bewegen zonder dat die brak.”

Ook luisteraar Martine Bogaert herinnert zich het moment van de opgraving. Ze was toen 17 jaar en is gaan kijken naar het lichaam van Leonie. "Ik kon haar hoofd zien door een plexiraam. Daar zag ik een krijtachtig gezicht met een opengespreide mond. Ze had zelfs nog tanden. Het leek alsof ze geschrokken was van haar eigen beeld. Als ik erover vertel tegen mijn man, dan moet hij lachen, maar ik koester het beeld van toen."

VRT Archief - Echo

(Lees verder onder de foto's van de opgravingen van het lichaam van Leonie Van den Dijck.)

Coronavirus

Maar er zijn ook voorspellingen die nog niet uitgekomen zijn. "Een van de meest frappante voorspellingen is dat ze heeft gezegd dat de pest zal uitbreken",  gaat Verleysen verder. "Ze voorspelde dat er tegen de pest geen enkel medicament zal bestaan en dat alleen het water van de bron die aan de grot zal ontspringen genezing zal geven. Het zou kunnen dat ze met de pest het coronavirus bedoelde. Ze zei ook dat de dorpen rondom Onkerzele allemaal geïsoleerd zouden worden. Dat lijkt heel erg op de lockdown die we meegemaakt hebben", glimlacht Verleysen.

Zou de zieneres van Onkerzele echt het coronavirus bedoeld hebben en zal haar "voorspelling" over de nieuwe waterbron écht uit kunnen komen? Is dat wetenschappelijk gezien een optie? We gaan op zoek naar iemand die het grondwaterpeil aan de kerk van Onkerzele kan bestuderen, maar eerst duiken we verder in de aparte wereld van deze controversiële vrouw.

Museum met glazen tranen

In het voormalige huis van Leonie Van den Dijck is intussen een museum ingericht. Op de onderste verdieping - in een ruimte van 2 op 3 meter - kan je kijken naar enkele van haar foto’s, meubels en religieuze beelden. "We hebben hier verschillende aandenkens aan Leonie die we gekregen hebben van vrienden en kennissen. Er staan hier ook stoelen en eetgerief van haar. We hebben nog niet veel, maar er zijn ons nog wel stoelen en een tafel beloofd."

"Hier in een doosje liggen twee pareltjes. Dat zijn de tranen van Leonie. Toen ze op een begrafenis was, moest ze huilen en wanneer haar tranen op de grond vielen, waren het geen druppels maar parels. Mensen die dat gezien hebben, hebben de tranen opgeraapt. Iemand heeft haar tranen aan ons geschonken. Wij hebben die laten onderzoeken, en de conclusie was: stof niet gekend op aarde."

Radio 2

(Lees verder onder de foto's uit het museum van Leonie Van den Dijck.)

Radio 2
Radio 2
Radio 2
Radio 2

Bedevaartsoord

Het verhaal van de zieneres van Onkerzele leeft ook buiten Geraardsbergen. Iedere eerste zaterdag van de maand wordt er een ommegang georganiseerd in Onkerzele. Een groep mensen - variërend tussen de 10 en 50 gelovigen -  stappen dan een route die begint en eindigt aan de kerk van Onkerzele. Annie uit Oudenaarde wandelt elke maand de ommegang. "Het is hier een heel speciale plaats", vertelt Annie terwijl we bij het graf van Leonie staan. "Er staan hier veel foto's en dankbetuigingen. Er staan ook veel bloemen. Met het graf is trouwens ook iets bijzonders aan de hand", gaat Annie verder. "Er is hier ooit eens een hele grote storm geweest. De bloemen en beelden van de verschillende graven op het kerkhof waren omgevallen. Alleen bij Leonie stond alles nog op zijn plaats."

Radio 2

(Lees verder onder de foto van Annie aan het graf van Leonie Van den Dijck.)

Radio 2

Voor- en tegenstanders

"Leonie voelt echt als een vriendin", vertelt Annie nog. "Ze is de vriendin van iedereen, maar niet iedereen houdt van Leonie. Vroeger riepen mensen haar na op straat. Ze maakten haar belachelijk. In het dorp deden er roddels de ronde dat ze dronk. Als dat echt zo is, vraag ik me af hoe het dan mogelijk is dat ze nog recht kon zitten bij Onze-Lieve-Vrouw? Ik geloof niets van alle roddels."

Ook luisteraar Luc uit Geraardsbergen heeft weet van de geruchten over Leonie Van den Dijck. "De geruchten deden de ronde dat ze veel dronk, en dat dat de reden zou zijn waarom haar lichaam tot 23 jaar na haar dood nog intact gebleven was. Tot op de dag van vandaag staat ze gekend als Nieke Zoope", weet hij ons te vertellen. "Zelf weet ik niet goed wat ik ervan moet denken. Dat laat ik in het midden."

Radio 2

Familieleden

In onze zoektocht komen we ook bij familieleden van de zieneres van Onkerzele terecht. We ontmoeten haar kleindochter Nelly die op dit moment deel uitmaakt van het comité ter ere van Leonie. "Ik ging vroeger veel bij mijn grootmoeder op bezoek", vertelt ze. "Het was gewoon een vrouw zoals een ander. Voor vele mensen was ze bijzonder, maar wij waren dat gewoon. Ik was er niet per se van onder de indruk." 

Maar niet alle kleinkinderen zijn nog begaan met het verhaal van hun spirituele grootmoeder. "Thuis werd er niet veel over gesproken", vertelt kleinzoon Antoine ons. "Ik weet niet goed wat ik van de hele situatie moet denken. Het klopt dat Leonie vele dingen heeft voorspeld, zoals bepaalde gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog, maar wie in die tijd de actualiteit een beetje volgde, die wist dat er iets te gebeuren stond. Je moet alles bezien in een bepaald tijdskader. Ik heb mijn bedenkingen bij haar verhaal, zoals veel mensen. Maar ik heb natuurlijk wel respect voor iedereen die er wel in gelooft."

(Lees verder onder de foto van kleindochter Nelly in de museumshop van Leonie Van den Dijck.

Radio 2

Heiligverklaring

Zoals eerder geschreven, is er een comité opgericht ter ere van de zogenaamde zieneres. "Onze bedoeling is om haar zalig te laten verklaren", zegt voorzitter Frans Verleysen. "We hopen dat we snel respons krijgen van de kerkelijke overheden. Er zijn de afgelopen jaren verschillende spectaculaire genezingen geweest, maar het is moeilijk om aan de medische dossiers te geraken en die zijn noodzakelijk om de gebeurtenissen door de kerk te laten erkennen." 

Verzeping van het lichaam

Na al deze getuigenissen van luisteraars, gelovigen en familieleden is het tijd om terug te keren naar de iets wetenschappelijkere kant van de zaak. Na wat onderzoek in het VRT-archief blijkt al snel dat Radio 2 niet de eerste is die een verklaring zoekt. In 1972 was een televisieploeg van het programma "Echo" aanwezig tijdens de opgraving van Leonie Van den Dijck. Ze aanschouwden het tafereel en spraken ook met verschillende dokters.

(Lees verder onder de reportage van Echo.)

Video player inladen...

"Bij het openen van de kist hebben we een gezicht gezien dat de indruk gaf van een wassen beeld", vertelt een dokter uit Mechelen in de reportage van Echo. "De neus was lichtjes ingedrukt en ik heb hem kunnen rechtzetten zonder dat die brak. Als ik het lichaam gevonden had zonder voorgeschiedenis had ik gedacht dat het lichaam maar enkele dagen dood was. Als wetenschapsmens moet ik bekennen dat ik er geen wetenschappelijke uitleg voor vind."

Maar televisiemaker Jan Van Rompaey heeft niet genoeg aan de uitleg van die ene dokter. Hij trekt naar een anatome patholoog die hem verschillende verklaringen geeft voor het bijzondere fenomeen. "In uitzonderlijke omstandigheden kan het zijn dat een ongebalsemd lichaam toch intact blijft", legt de patholoog uit. "Lijken die begraven worden in turfhoudende gronden blijven bijvoorbeeld langer ongeschonden. Er zijn voorbeelden van lijken in zulke gronden die eeuwen later nog ongeschonden zijn. De meest logische verklaring voor het lichaam van Leonie lijkt me de verzeping van het lijk. Wanneer het lijk bijvoorbeeld in een vochtige atmosfeer gelegen heeft, gaat het onderhuidse vet stilaan verzepen zodanig dat het lijk een wassen beeld vormt. Men kan met scheikundige analyses wel nagaan of er verzeping aanwezig was." Het scheikundige onderzoek zal echter nooit plaatsvinden, want het lichaam van Leonie ligt opnieuw onder de grond. 

Kan je de toekomst voorspellen?

Uit de reportage van "Echo" leren we dat er een wetenschappelijke verklaring bestaat voor het ongeschonden lichaam van de zieneres, maar hoe je het ook draait of keert: haar voorspelling is wel degelijk uitgekomen. Hoe komt dat dan? Valt de toekomst te voorspellen? We bellen met Skepp, een studiekring voor de Kritische Evaluatie van Pseudo-wetenschap. Skepp gaat op zoek naar verklaringen van paranormale gebeurtenissen zoals visioenen.

"Er zijn allerlei omstandigheden waarin mensen dingen kunnen zien die bizar lijken: denk aan dromen. Maar er zijn ook aandoeningen die visioenen kunnen veroorzaken zoals migraine, drank en drugs", legt Paul De Belder uit. "In het geval van de zieneres van Onkerzele valt het op dat de meeste van haar voorspellingen pas gepubliceerd zijn nadat ze al uitgekomen waren. Er is geen enkel officieel bewijs dat ze alles effectief gezegd heeft. Visioenen en dromen zijn altijd een interpretatie. Je ziet een aantal losse dingen en vormt daar dan een verhaal rond dat past in je cultuur. De zieneres heeft haar voorspellingen bijvoorbeeld verteld aan 1 persoon die haar verhaal dan in een boek heeft gegoten. Je moet je afvragen of die meneer misschien niet te veel zijn fantasie heeft laten werken."

(Lees verder onder de foto.)

Maar hoe verklaar je dan dat Onkerzele niet het enige dorp is met iemand die beweert dat hij of zij in de toekomst kan kijken? "We hebben het als mens moeilijk om in onzekerheid te leven. De toekomst kunnen voorspellen, is de ultieme droom, maar er is geen enkel proces dat erop wijst dat het mogelijk is om in de tijd te reizen. Er zijn wel verschillende wetenschappelijke theorieën die zeggen dat tijd niet rechtlijnig is en dat er verschillende tijdslijnen zouden zijn. Maar als dat klopt, dan nog is het onmogelijk dat onze hersenen contact zouden maken met zo'n andere tijdslijn." 

Het coronavirus en de waterbron

Maar hoe zit het nu eigenlijk met de voorspelling van het coronavirus en de waterbron die aan de kerk zou ontspringen? Is dat een voorspelling die kans maakt om werkelijkheid te worden? "In de Vlaamse Ardennen zijn er heel veel bronnen", vertelt Caroline Vercoutere. Zij is grondwaterspecialist bij het provinciaal centrum voor milieuonderzoek in Oost-Vlaanderen. "Ik heb op een oude topografische kaart van deze streek gezien dat er in een straal van 1 tot 2 kilometer ten opzichte van de kapel al 9 bronnen geteld kunnen worden."

Radio 2

Volgens Caroline Vercoutere is het niet helemaal ondenkbaar dat er ooit een nieuwe waterbron zal ontstaan op de helling in Onkerzele waar de grot van Leonie Van den Dijck gelegen is. "Water zoekt altijd een weg. Als er op 1 plaats water afgesloten wordt, door bijvoorbeeld een bouwwerk, dan kan het zijn dat het water op een andere plaats naar buiten komt. Waar precies is moeilijk te zeggen, maar de meeste bronnen die hier voorkomen liggen in ieder geval ergens tussen de 40 en 50 meter boven zeeniveau. Het toeval wil dat de kapel ook op 50 meter boven zeeniveau ligt. Het kan natuurlijk zijn dat Leonie Van den Dijck dat vroeger ook al wist."

Ook bij deze voorspelling kan de waarheid 2 kanten uit: voor de aanhangers van Leonie Van den Dijck zal de uitleg van de grondwaterspecialist hun geloof in de zieneres versterken, voor anderen is het dan weer de zoveelse verklaring die erop wijst dat de visioenen van Leonie ongeloofwaardig zijn. Is het toeval of niet? Dat moet iedereen voor zichzelf uitmaken. Wat wel zeker is, is dat het bronwater van de Vlaamse Ardennen gezond is: "Het bronwater wordt tot op de dag van vandaag nog intensief gebruikt", vertelt Vercoutere nog. "Het wordt gebotteld als bronwater door verschillende bedrijven. Er zijn ook brouwerijen die het water gebruiken om bier te maken. En ook landbouwers maken gebruik van het bronwater als drinkwater voor de dieren."

Radio 2

Meest gelezen