Van "toen leek verhaal heel anders" tot "ik kan familie in ogen kijken": wat leren we uit passage Jambon en politietop?

Wie wist wat op welk moment over de zaak-Chovanec? En wat gebeurde er vervolgens (al dan niet) met die informatie? Dat zijn de vragen die vandaag voorgeschoteld werden aan Vlaams minister-president (en voormalig minister van Binnenlandse Zaken) Jan Jambon (N-VA), de huidige commissaris-generaal van de federale politie Marc De Mesmaeker en zijn voorganger Catherine De Bolle in een speciale Kamercommissie Justitie en Binnenlandse Zaken. 

Bekijk hier het verslag van "Het Journaal" en lees voort onder de video:

Video player inladen...

Jan Jambon: "Het zag er 2,5 jaar geleden helemaal anders uit"

Voormalig minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) krijgt als eerste het woord. Na een woord van medeleven aan de familie, benadrukt hij dat de beelden voor hem “helemaal nieuw” waren. “Die beelden hebben mij of mijn kabinet nooit bereikt. Wat ik zie op die beelden is ontoelaatbaar en verschrikkelijk. Het zag er 2,5 jaar geleden helemaal anders uit." Daarmee doelt Jambon op het politieverslag dat toen opgesteld werd en dat volgens hem "zeer summier” was.

VRT NWS kon de hand leggen op dat politierapport, lees hier wat er precies in stond

"Waar zit hier het knipperlicht?", vraagt Jambon zich af. "Buiten dat verslag had ik niets anders. Het kabinet krijgt nu verwijten dat het niet proactief heeft opgetreden, dat is totaal niet waar", haalt hij uit. "Er was geen enkele reden om te twijfelen aan de correctheid van het verslag. Ik heb geen ingebouwd wantrouwen tegenover de politie. Stel u voor dat we in zo'n maatschappij zouden leven? Dat zou onwerkbaar zijn."

Het kabinet krijgt nu verwijten dat het niet proactief heeft opgetreden, dat is totaal niet waar

Jan Jambon - voormalig minister van Binnenlandse Zaken

"Er was geen enkele basis om verdere stappen te ondernemen in dit dossier", concludeert hij. "Dat kon ik ook niet zomaar als minister. Dat was toen niet de taak van de minister van Binnenlandse Zaken, maar van de bestuurlijke politie. Dat neemt niet weg dat een minister van Binnenlandse Zaken onder bepaalde voorwaarden actie kan ondernemen. Maar, al deze mogelijkheden zijn uitzonderlijke procedures die veronderstellen dat ik als minister in het bezit ben van informatie die dat rechtvaardigt. Het vereist met andere woorden duidelijke aanwijzingen van tuchtrechtelijk of strafrechtelijke feiten. Over die informatie beschikte ik toen niet.”

Huidige topman federale politie: "Als ik commissaris-generaal word, mag ik ervan uit gaan dat iedereen zijn werk gedaan heeft"

Bij Marc De Mesmaeker klinkt eenzelfde geluid: “Ja, ik was op de hoogte van de feiten, maar nee, ik was niet op de hoogte van de beelden. Noch toen, noch bij mijn ambtsopneming als commissaris-generaal, noch bij de ministerwissel."

Op het moment van de feiten was De Mesmaeker directeur-generaal van het Administratief-Technisch Secretariaat van Binnenlandse Zaken (SAT). In die functie was hij een verbindingspersoon tussen de politie en de minister van Binnenlandse Zaken, in dit geval Jan Jambon. 

"Ik denk dat ik mijn werk goed gedaan heb. En meer dan dat. Ik heb de stellige overtuiging dat ik correct, transparant gehandeld heb. Ik benadruk dat het SAT geen gezag heeft over de federale politie en zich niet kan en mag mengen in haar beheersbevoegdheden en -procedures."

Ik denk dat ik mijn werk goed gedaan heb

Marc De Mesmaeker

Ook als hij drie maanden later de nieuwe commissaris-generaal wordt, meent De Mesmaeker dat hij geen fouten gemaakt heeft. "Als ik commissaris-generaal word, mag ik er vanuit gaan dat iedereen zijn werk gedaan heeft." 

"Als voormalig directeur-generaal van het SAT, als actueel commissaris-generaal van de federale politie en als Marc De Mesmaeker zeg ik u dat ik de familie Chovanec recht in de ogen kan kijken en ik zou dat trouwens snel letterlijk willen doen want ik besef welke nachtmerrie zij nu al meer dan twee jaar meemaken, dit voor zover zij daarvoor zou openstaan." Die vraag voor een ontmoeting is intussen ook effectief gesteld aan de weduwe van Jozef Chovanec, via haar advocate. 

Ik kan de familie Chovanec recht in de ogen kijken

Marc De Mesmaeker

Opvallend moment: op het einde wijst De Mesmaeker nog even naar zijn voorganger Catherine De Bolle: "Ik behoed er mij voor om in haar naam te spreken, maar was er in de lijn van de bestuurlijke politie een onmiddellijke melding geweest op 23 en 24 februari 2018 naar de nationale permanentie DAO, zoals haar nota’s voorschreven, dan hadden we mogelijks een andere afwikkeling gehad. Aan die simpele vaststelling kan men moeilijk voorbij."

Voormalig topvrouw federale politie Catherine De Bolle: "Ik had op de hoogte moeten worden gebracht"

"Ik werd niet op de hoogte gesteld van de feiten en ik had op de hoogte moeten worden gebracht", klinkt het bij Catherine De Bolle, de vorige topvrouw van de federale politie en de huidige baas bij Europol. "Noch waren de beelden mij bekend. Indien dat wel zo was, had ik onmiddellijk actie ondernomen."

"Ik kan enkel vaststellen dat de informatie van de feiten mij niet heeft bereikt. Ik reken er dan ook op dat het intern onderzoek zal uitwijzen waarom de bestaande procedure niet gewerkt heeft en vooral waarom niemand mij de gebeurtenissen heeft gemeld."

Ik reken erop dat het intern onderzoek zal uitwijzen waarom de bestaande procedure niet gewerkt heeft en vooral waarom niemand mij de gebeurtenissen heeft gemeld

Catherine De Bolle

"De beelden hebben mij enorm veel pijn gedaan", eindigt ze haar korte verklaring. "Het is totaal onaanvaardbaar, verwerpelijk gedrag van enkelen. Ik ben zoals veel collega's bij de politie gegaan om mens en maatschappij te dienen. Mensenrechten, gelijkheid, integriteit en respect voor de rechtstaat staan centraal voor de manier waarop ik de federale politie geleid heb."

Bekijk hier meer uitleg van onze justitiereporter Anne Vanrenterghem in "Het Journaal":

Video player inladen...

Herbekijk hier het eerste deel van de commissie:

Vragen (en kritiek)

Na hun verklaringen krijgen Jambon, De Mesmaeker en De Bolle een spervuur van vragen van de verschillende commissieleden. De kritiek komt uit alle hoeken.

Wie heeft de beelden gezien, wanneer en wat is er mee gedaan? Hoe komt het dat er problemen waren met de informatie-uitwisseling? Hoe komt het dat de beelden nooit terecht gekomen zijn bij mevrouw De Bolle? Hoe kunnen we zulke zaken voorkomen in de toekomst? Kon de minister meer zaken naar zich toetrekken? Wanneer gaat de tuchtoverheid optreden? Wie is er verantwoordelijk voor dat politieverslag?

Jambon antwoordt op vragen: "Iets niet herinneren, is dat een fout maken?"

Na die - vele - vragen krijgt Jambon opnieuw het woord. Hij wil in eerste instantie antwoord geven op de vraag "waarom hij niet disciplinair opgetreden is". "Als minister van Binnenlandse Zaken mag ik alleen in uitzonderlijke gevallen maatregelen nemen. Daar moeten duidelijke aanwijzingen voor zijn en daar beschikte ik niet over", herhaalt hij nog eens.

Volgens Jambon had die informatie uit drie bronnen "kunnen komen". 

  • Uit het gerechtelijk onderzoek: "Het gerecht heeft heel snel de beelden gezien, het is dan logisch dat de tuchtrechtelijke overheid vanuit het onderzoeksteam geïnformeerd wordt."
  • Uit het politierapport: "Hoe kon ik weten dat er een lacune is? Ik ga ervan uit dat de rapporten die komen correct zijn. Ik heb ook in dat rapport geen aanleiding gezien om buiten de hiërarchie van de politie te treden."
  • Twee bezoeken van de ambassadeur: "Bij het eerste bezoek was de ambassadeur tevreden dat er een gerechtelijk onderzoek gestart is. Bij het gesprek van 30 mei vroeg de ambassadeur een stand van zaken, ik heb daar geantwoord dat ik geen bijkomende informatie had."

Jambon komt ook nog eens terug op het feit dat hij zich dit dossier "niet herinnerde": "Dat vind ik zelf heel erg. Welk voordeel heb ik daarbij? Zoiets komt toch naar buiten. Iets niet herinneren, is dat een fout maken? Met de hand op het hart, ik ben dat vergeten."

Ook de politie krijgt nog eens het woord

De vraag wie er precies op de hoogte was van de beelden en wie ze gezien heeft, kwam vaak terug. "Ik wil daar ook een onmiddellijk en ondubbelzinnig antwoord op", klinkt het bij De Mesmaeker. Hij benadrukt nog eens: "De beelden kloppen in niks met het verhaal ervoor. Als we dat vroeger gezien hadden, hadden we sneller opgetreden." Ook bij het politierapport zijn heel wat vragen en ook daar vindt De Mesmaeker het nodig dat er een controle op is. Hij herhaalt ook nog eens dat "er meer mensen gealarmeerd zouden zijn, als het incident onmiddellijk gemeld geweest was aan de nationale permanentie."

De beelden kloppen in niks met het verhaal ervoor

Marc De Mesmaeker

De Bolle onderstreept nog enkele keren dat ze "niet op de hoogte was". "Het politierapport heb ik niet gekregen. Er zijn twee lijnen bij een interventie: een gerechtelijke lijn en de interne informatiedoorstroming. De gerechtelijke stroom heeft gewerkt. Wat niet gewerkt heeft, is de infoflux zoals die omschreven is in een nota. Het politierapport is niet tot bij mij geraakt."

"Waarom is de bestuurlijke informatiedoorstroming naar de hiërarchie niet gebeurd? Dat moet nagekeken worden. De beelden zijn niet tegengehouden naar het parket toe, ze maken het voorwerp uit van het onderzoek."

Herbekijk hier het tweede deel van de commissie.

Meest gelezen