Lieven Annemans. professor gezondheidseconomie, is nieuw in de adviesraad.
James Arthur Photography

Corona-adviesorgaan Celeval is vernieuwd, maar meteen kritiek op de samenstelling

Er is een nieuw – of beter vernieuwd – orgaan om de coronacrisis te bestrijden: Celeval of de Evaluatiecel, die plannen op de langere termijn moet uittekenen, en dus ook een "nieuw normaal" installeren. "Want we zullen nog een tijdje met het virus moeten leven." Het orgaan is nog niet goed en wel uit de startblokken geschoten, of er is al kritiek. Vooral op de samenstelling ervan, die niet evenwichtig genoeg zou zijn. Vooral de economische spelers roerden zich in de loop van de dag. 

Exit GEES, verantwoordelijk voor de exitstrategie. Enter Celeval dus – of toch een vernieuwde versie er van. Want de evaluatiecel adviseert al een tijdje de veiligheidsraad. Maar ze was wel het speelterrein van een klein kransje exacte wetenschappers uit de virologische sfeer, die zich met acuut crisismanagement bezighielden. Nu moet ze een veel breder terrein bestrijken, de hele samenleving namelijk, en zo op de (middel)lange termijn vorm geven aan dat nieuwe normaal.

Aanzwellende kritiek

Het is tegelijkertijd ook een manier om tegemoet te komen aan de almaar aanzwellende kritiek op de eenzijdigheid van de genomen maatregelen, die te strikt de volksgezondheid zouden beschermen en daarentegen te weinig oog zouden hebben voor de impact van het virus op de bredere samenleving. Op de economie bijvoorbeeld, op het onderwijs, op ongelijkheid en achterstelling of het psychosociale welzijn van mensen die in een isolement zijn geraakt. 

Dat wordt geïllustreerd door een aantal namen in het vernieuwde Celeval.  Die van Ariane Bazan bijvoorbeeld, professor klinische psychologie aan de Brusselse ULB. Of, beter bekend in Vlaanderen, die van Lieven Annemans. Annemans is een gezondheidseconoom die de voorbije weken en maanden uitgesproken kritisch was voor de corona-aanpak en vond dat er te weinig aandacht ging naar het niet-medische aspect.

De bedoeling mag duidelijk zijn: het mag allemaal wat milder, met meer oog voor andere belangen dan enkel de volksgezondheid. Maar meteen komt er ook kritiek op de concrete samenstelling van de werkgroep, die haaks lijkt te staan op het uitgangspunt. Heel veel andere expertise is niét vertegenwoordigd in de groep. 

Wie is wie in Celeval?

  • Tom Auwers. De voorzitter van Celeval, en topambtenaar. Auwers is sinds 2016 voorzitter van de FOD Volksgezondheid.
  • Erika Vlieghe. De infectiologe die voorzitter was van de GEES, en in het "echte" leven diensthoofd infectieziekten van het UZ Antwerpen is. Haar prominente rol in de aanpak van de coronacrisis leverde haar ondertussen een BV-status op.
  • Karine Moykens. Nog een topambtenaar, maar uit Vlaanderen nu. Moykens is secretaris-generaal van het Vlaamse departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin – het departement dus achter Wouter Beke. Maar in de Celeval zit de overheidsmanager van het jaar uit 2019 met een ander petje: Moykens, die als voorzitter van de task force zorg ook de crisis in de woonzorgcentra moest aanpakken, neemt deel als voorzitster van het interfederale comité Testing and Tracing.
  • Lieven Annemans. Professor gezondheidseconomie, die veel over geluk publiceerde en te boek staat als "de geluksprofessor". Maar Annemans is ook iemand met een duidelijke visie op de gezondheidszorg, die vindt dat er veel te weinig aan preventieve geneeskunde wordt gedaan, waardoor er veel geld verspild wordt.
  • Bart Raeymakers. Directeur-generaal van het crisiscentrum.
  • Pedro Facon. Nog een ambtenaar. Facon is directeur-generaal Gezondheidszorg van de FOD Volksgezondheid. Hij is ook de secretaris van de Interministeriële Conferentie voor Volksgezondheid, en had de voorbije maanden de (soms ondankbare) taak om alle beslissingen en plannen van de verschillende regio’s op elkaar af te stemmen.
  • Sophie Quoillin. Diensthoofd van Sciensano en de voorbije maanden voorzitter van de RAG, de Risk Assessment Group, de experten die het beleidsorgaan Risk Management Group adviseert. Haar verhouding tot de andere experten wordt vaak als "moeizaam" omschreven.
  • Ariane Bazan. Professor klinische psychologie aan de ULB, maar neemt over vier maanden een leerstoel in het Franse Nancy op. Zij was heel erg kritisch over de aanpak van de eerste golf, en zal nu een beleid voor het psychosociale welzijn moeten helpen uittekenen.
  • Christian Wouters. Afgevaardigde van de minister van Binnenlandse Zaken, die de verbindingsman naar de politie en dus de handhaving van de maatregelen op het terrein moet zijn.
  • Johnny Thijs. Voormalig CEO van Bpost. Hij moet de economische belangen vertegenwoordigen.
  • Vinciane Morel. Woordvoerster van de evenementensector
  • Marius Gilbert. Hoofdonderzoeker van het Nationaal Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek aan de ULB. Zat ook al in de GEES.
  • Fréderique Jacobs. Diensthoofd van de afdeling infectieziekten in het Brusselse Erasmusziekenhuis. 

Wie de lijst overloopt, merkt meteen dat er nogal wat ambtenaren én mensen met een achtergrond binnen de medische sfeer op staan. Maar niet Marc Van Ranst, al is die wel plaatsvervanger voor Erika Vlieghe. In federale regeringskringen is te horen dat Van Ranst als viroloog beter geschikt is voor de korte termijn, en de directe bestrijding van het virus, dan de lange termijn.

Wie er ook niet op staat: mensen met expertise op het vlak van onderwijs, ongelijkheid, armoedebestrijding, cultuur of economie (met uitzondering van Vinciane Morel). Zeker die laatste lacune zorgde al meteen voor oprispingen bij Unizo, die de samenstelling "totaal onaanvaardbaar" noemt "in een land met -11 procent groei van de economie".

Vakbonden willen betere afstemming

En ook bij de vakbonden is er onvrede. Bij het ABVV bijvoorbeeld wordt gevraagd om een vertegenwoordiger van de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven of de Hoge Raad voor preventie op te nemen, instanties waarin zowel werkgevers als werknemers vertegenwoordigd zijn. "Er is een betere en snellere afstemming met de sociale partners nodig."

De kritiek, toch die van de werkgevers, had meteen effect. Topondernemer Johnny Thijs, de voormalig CEO van Bpost en de man die de economie vertegenwoordigde in de GEES, doet uiteindelijk toch mee. Terwijl aanvankelijk het verhaal kwam dat hij had geweigerd "om persoonlijke redenen". Het is een publiek geheim dat Thijs vindt dat de GEES te weinig oog had voor de economie en te exclusief op de volksgezondheid focuste, maar hij liet in een korte reactie weten nooit geweigerd te hebben. 

Thijs blijft dus, maar wie er wel niet meer bij is: Pierre Wunsch, de gouverneur van de Nationale Bank. Wunsch had weinig zin om in een orgaan te gaan zitten, dat omstreden adviezen geeft en daarmee in een politieke discussie te belanden. Dat strookt niet, zo is te horen, met de verplichte neutraliteit van de gouverneur van de Nationale Bank. Wunsch blijft wel voorzitter van de ERMG, de Economic Risk Management Group, ook al verzamelt die dezer dagen enkel cijfers, en geeft ze geen economische adviezen meer. 

Nog niet af

Eerlijkheidshalve moet daar meteen aan toegevoegd worden dat de samenstelling van de vernieuwde Celeval nog niet af is. Voorzitter Tom Auwers zal daarover de komende dagen nog verschillende gesprekken voeren. Er komen nog vertegenwoordigers uit de regio’s bij, én er kunnen altijd externe experten bijgehaald worden. "Ik ga dat in elk geval vragen", zegt Karine Moykens. "De competenties nu mag u niet onderschatten. Maar we mogen ons ook niet overschatten. Op een gegeven moment moet je durven vaststellen dat er competenties ontbreken."

Lieven Annemans: "Het klopt dat er veel wetenschappelijke inzichten zijn waar niemand van ons expert in is. Maar ik denk dat het ons vrij moet staan om met anderen te overleggen, met sociologen of gedragsexperten bijvoorbeeld, en ik ga dat ook doen. Ik ben niet van plan om mezelf op te sluiten, dat zou heel onverstandig zijn. Dankzij deze nieuwe samenstelling kunnen we echt wel een beter evenwicht bereiken en maatregelen nemen om mensen te laten samenleven met het virus."

Niet iedereen maakt zich ook écht zorgen over die ontbrekende competenties. Iemand als Pierre Wunsch bijvoorbeeld heeft zo vaak contact met premier Sophie Wilmès, dat hij geen Celeval nodig heeft om zijn standpunten duidelijk te maken. En Ben Weyts, bijvoorbeeld, die zegt dan weer "zijn mannetje te zullen staan".

Wat dan weer de vraag oproept of er geen alternatieve circuits zullen ontstaan? Met als risico dat sterke lobby’s hoe dan ook hun punt kunnen maken, ook al zetelen ze niet meteen in het nieuwe adviesorgaan. Maar dat de zwakkere sectoren – cultuur – veel moeilijker hun punt zullen kunnen maken. 

Meest gelezen