Harold Versteeg | Hollandse Hoogte / ANP

Besmettingen nemen licht toe, wat nu? Experten: "Moeten nog beetje schakelen, maar niet meteen alle remmen dichtgooien"

Het gemiddeld aantal nieuwe coronabesmettingen in ons land stijgt opnieuw. En dat heeft twee oorzaken: veel mensen zijn net voor de start van het nieuwe schooljaar teruggekeerd van een reis én er is een zekere coronamoeheid. Dat stellen viroloog Marc Van Ranst en biostatisticus Geert Molenberghs. "We moeten de mensen niet te veel in een keurslijf duwen", klinkt het. "We moeten ervoor zorgen dat de mensen de geest van de maatregelen volgen, eerder dan de letter."

Voor het eerst in weken is het gemiddeld aantal nieuwe coronabesmettingen in ons land weer licht gestegen. Dat blijkt uit de nieuwste cijfers van gezondheidsinstituut Sciensano. In de week van 27 augustus tot 2 september kwamen er per dag gemiddeld 454 nieuwe besmettingen bij. Dat is een lichte stijging van 3 procent in vergelijking met de week ervoor. Ook bij de nieuwe ziekenhuisopnames is er een stijging: van 15 naar 17 nieuwe ziekenhuisopnames per dag. Het gemiddeld aantal overlijdens daalt wel, van 4 naar 3.

Een stijging in het aantal nieuwe bevestigde besmettingen, dat zagen experts al aankomen. "We zagen eerst een daling, die daling was goed, en plots ging die afvlakken", zegt viroloog Marc Van Ranst. "De daling werd uiteindelijk kleiner en kleiner en opeens zaten we op een plateau."

Teruggekeerde reizigers en coronamoeheid

Volgens Van Ranst is de stijging te wijten aan twee factoren. "De voorbije weken zijn honderdduizenden mensen teruggekeerd van een reis, vaak uit gebieden zoals Frankrijk en Spanje, waar er meer coronavirus is dan hier. Dan krijg je dus een instroom van gevallen." Biostatisticus Geert Molenberghs vult aan dat ook andere Europese landen dit zien. "Traditiegetrouw komen heel wat mensen vlak voor het einde van de schoolvakantie terug van een reis. Nederland, Duitsland, Italië... Allemaal hebben ze dergelijke cijfers: reizigers hebben bij hun terugkeer al eens een "cadeau" bij. Je ziet in ons land bijvoorbeeld ook dat er overal nieuwe bevestigde besmettingen zijn, het is niet alleen in de centrumsteden nu."

Beluister het volledige gesprek met Marc Van Ranst in "De ochtend" of lees verder:

De tweede factor is volgens Van Ranst een zekere coronamoeheid. "Men is de coronamaatregelen beu. Er zijn ook een heleboel opiniestukken en open brieven over die maatregelen geweest, waarin gezegd werd dat die niet goed zijn en afgeschaft moeten worden. Dat heeft ook een zeker effect." Volgens Van Ranst zijn zulke kritische stemmen onvermijdelijk. "Dat is bij elke epidemie zo: wanneer de cijfers naar beneden gaan en zeker wanneer het aantal hospitalisaties en overlijdens beperkt blijven, komt er kritiek op de maatregelen."

Video player inladen...

Mondmaskers

Ook al moeten we blijven oppassen, Van Ranst gaat akkoord dat de "excessen" eruit moeten. "De mondmaskers en de bubbel van vijf: men is dat beu. Wat heeft er kwaad bloed gezet bij de bevolking? Mondmaskers dragen op plaatsen waar het niet nodig is. Dat was overdreven en dat hoort niet. Dat moet teruggeschroefd worden. Het is absoluut noodzakelijk dat burgemeesters en gemeenteraden zich gaan bezinnen over waar men dat gaat doen en waar niet. " 

Mondmaskers dragen op plaatsen waar het niet nodig is, dat heeft kwaad bloed gezet bij de bevolking

Molenberghs is het daar helemaal mee eens. "Een mondmasker in Terkamerenbos, waar geen kat te zien is, dat heeft geen zin. Wanneer je wél in de aanwezigheid bent van andere mensen: zet het dan op. Je moet mensen daar enige verantwoordelijkheid geven."

Maar de mondmaskers in de (middelbare) scholen schrappen, zoals tegenstanders nu via de Raad van State proberen te bekomen, dat is zeker géén goed idee volgens Molenberghs. "We kunnen ons niet permitteren om de mondmaskerplicht op scholen nu te schrappen. Uit heel wat studies blijkt intussen dat er een belangrijke rol is weggelegd voor het mondmasker. Zo is er een studie van Goldman Sachs Research die stelt dat een mondmasker samen met enkele andere maatregelen de verzekering is om een lockdown te voorkomen. Als we een mondmasker opzetten, dan kunnen we een normaler leven leiden. Toen de veiligheidsgordels in de wagen verplicht werden, was ook elk argument goed genoeg om het niet te doen en kijk nu: nu dragen we onze gordel zonder eraan te denken. We gaan toch ook niet zeggen dat je je gordel niet hoeft te dragen als je maar 30 kilometer per uur rijdt?"

Perspectief

Wat de coronamoeheid betreft, pleit Molenberghs ervoor om dringend een heel duidelijk perspectief te creëren voor de mensen. "We moeten de mensen niet de hele tijd bestoken met slecht nieuws en allerlei waarschuwingen. Ik heb dat op een bepaald moment inderdaad ook gedaan, maar op dat moment wilden we de boodschap bij de overheid krijgen. Nu moeten we beseffen wat we wél goed doen als bevolking. We mogen fier zijn op onszelf. De curve stagneert en we moeten daar een beetje bezorgd over zijn, maar we zitten in een veel comfortabelere situatie dan in Spanje en Frankrijk."

We zitten in een veel comfortabelere situatie dan in Spanje en Frankrijk

Hoe zit het eigenlijk in andere landen?

Spanje kent volgens Molenberghs een "misdadig beleid". "Als je kijkt naar de grafieken van de UHasselt zie je hoe België en Spanje begin augustus op ongeveer hetzelfde niveau zat wat de toename van nieuwe besmettingen betrof. Wij hebben net zoals een trein een wissel genomen en bij ons zijn de cijfers beginnen dalen. Spanje moet nu de tijd krijgen om de zaken op orde te krijgen, toerisme is daar nu niet aan de orde."

Ook in Frankrijk gaat het momenteel niet goed. Maar het verschil is volgens Molenberghs wel dat de Franse regering voor een duidelijk kader zorgt. "De Franse premier zei een dag of tien geleden aan de Franse bevolking dat de situatie niet goed is. Op dat ogenblik had het land een reproductiegetal van 1,4. De premier zei dat de coronamaatregelen verscherpt moesten worden, omdat economen en sociologen hem vertellen dat de Franse economie en de Franse bevolking een lockdown moeilijk zouden verteren. Maar, zei de premier, als het nodig zou blijken, dan zouden ze een lockdown wel doen en de Franse staat zou er klaar voor zijn. Als iemand dit hier zou zeggen, dan zou ie verketterd worden. Dat is een discours dat we in dit land missen."

Italië kent ook een stijging door teruggekeerde reizigers. "Maar de Italianen kenden heel snel een mondmaskerplicht en ze beperken hun sociale contacten. Het land heeft zijn contactopsporing goed op orde en dat maakt een groot verschil, in Spanje loopt dat bijvoorbeeld voor geen meter." 

"In februari en maart zagen we de coronacrisis niet aankomen. Er was plots heel veel circulatie omdat het virus had zitten woekeren zonder dat we het beseften. Het virus kan nu eenmaal lang woekeren omdat mensen vaak besmet kunnen zijn zonder dat ze symptomen vertonen. Het virus was zich in die maanden zo hard aan het verspreiden tot het in die straat van de populatie was geraakt, waar het grote schade kon aanrichten. De brand was toen zo hevig, dat die moeilijk te blussen was. Nu zitten we er veel beter op: als de besmettingen toenemen, zien we het veel sneller komen."

In februari en maart was de brand zo hevig dat die moeilijk te blussen was. Nu zitten we er veel beter op.

Waar moeten we naartoe?

Momenteel schommelen de reproductiegetallen in ons land rond de 1. Dat wil zeggen dat één besmette persoon het virus gemiddeld aan 1 andere persoon doorgeeft. En die reproductiegetallen wil Molenberghs dus nog wat naar beneden zien gaan. "Het is belangrijk dat die reproductiegetallen onder de 1 blijven. Ik kan leven met een 0,8 als we dat maar kunnen aanhouden, want we moeten wel in een soort van afbouw geraken. Dit virus laat ons niet toe om op een plateau te leven. Met een reproductiegetal van 1 kan er een gevreesd scenario komen: denk aan de maand juni, toen waren er een honderdtal besmettingen per dag, dat getal is toen in brand gevlogen met de bubbels van 15 en "alles mag wat niet verboden is". Dan is het allemaal opnieuw begonnen en dat heeft bijgedragen aan de coronamoeheid, niet zozeer de maatregelen die genomen moeten worden. Maar de positieve boodschap is: het is ons deze zomer gelukt. Toen er in juli in Antwerpen werd ingegrepen stond het reproductiegetal rond de 2. Nu zit het tegen de 1, dat zit veel comfortabeler en dat is gelukt met enkele weken op de tanden bijten. Het is nu opnieuw zoals autorijden: we moeten nog een beetje schakelen, maar niet alle remmen toegooien."

Moeten ervoor zorgen dat mensen de geest van de maatregelen volgen, eerder dan de letter

Molenberghs pleit dus -net zoals bij de mondmaskers- voor meer verantwoordelijkheid voor de bevolking. "Wij worden met de virologen geassocieerd als de ridders van de bubbel van vijf, maar ik ben zelf nooit fan geweest van dat concept. We moeten vooral benadrukken dat ons budget aan sociaal contact beperkt is door het virus, we moeten het dus met mate uitgeven. Je moet mensen daar niet te veel in een keurslijf duwen, we moeten vooral uitleggen waarom het belangrijk is en daar ook voorbeelden bij geven. Geef mensen een menu om uit te kiezen, zolang we maar doordrongen zijn van de essentie: grote massa's zijn geen goed idee en je kan wel wat vrienden zien en die vrienden kunnen wisselen, maar elke dag is geen goed idee. Nu leeft het idee heel erg dat virologen zeggen dat je met vijf mensen samenhangt voor de rest van je leven. Maar dat is niet zo. We moeten ervoor zorgen dat de mensen de geest van de maatregelen volgen, eerder dan de letter. We moeten daar naar een volwassenheid gaan."

Geen normale kerst dit jaar?

Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) waarschuwde dit weekend in de krant De Morgen dat we Kerstmis niet zoals andere jaren kunnen vieren. Viroloog Marc Van Ranst vindt dat een evidentie. "Dat is zoals zeggen dat Parijs de hoofdstad van Frankrijk is", reageert hij. "We gaan niet van dit virus afgeraken tegen Kerstmis. Dat is heel spijtig maar dat gaat wereldwijd zo zijn. Niettemin moeten we proberen er het beste van te maken. We moeten ervoor zorgen dat we zoveel mogelijke fijne dingen kunnen doen."

Meest gelezen