fotografie peter Hilz (C)

Zonder economische groei kunnen we alle beloftes of plannen rond zorg, sociaal beleid of klimaat vergeten

Volgens de auteur is “economische groei een middel om onze welvaart en ons welzijn op te krikken, om onze welvaartsstaat te onderhouden, om armoede te bestrijden en om klimaatdoelstellingen te realiseren. Zonder economische groei gaat onze sociale zekerheid eraan, komt onze welvaart onder druk en even goed ons welzijn”. Maar het belang van economische groei voor onze welvaartsstaat lijkt bij de huidige regeringsonderhandelingen een beetje op de achtergrond geraakt te zijn, vreest Bart Van Craeynest.

opinie
Bart Van Craeynest
Hoofdeconoom bij Voka en auteur van ‘Terug naar de feiten’

Voor sommigen is de huidige crisis het ultieme bewijs dat we af moeten van het economische model dat focust op groei. Onze economie zou kleinschaliger moeten, meer op mensenmaat en vooral zonder het nastreven van almaar verdere groei. Die laatste lijkt in die redenering een bron van allerlei kwaad: milieuvervuiling, klimaatverandering, ongelijkheid, armoede,… en dus nu ook de coronacrisis. Daarnaast lijkt de redenering te zijn: ‘we zijn al welvarend, genoeg is genoeg’. Al te zelden lijkt daarbij ook echt nagedacht over hoe onze samenleving er zou uitzien zonder economische groei. Dat is geen fraai plaatje.

Zonder economische groei wordt onze samenleving in essentie een ‘zero-sum game’. Er is dan een vaste hoeveelheid welvaart die verdeeld kan worden. Dat betekent dat bepaalde groepen binnen de samenleving er enkel op vooruit kunnen gaan als andere groepen erop achteruit gaan. Een brede trend van (zelfs geleidelijk) stijgende lonen is dan niet meer haalbaar. En de algemene verwachting van ouders dat hun kinderen het later beter zouden hebben dan henzelf kan dan niet meer op grote schaal gerealiseerd worden. Elke vooruitgang voor een individu moet dan per definitie ten koste gaan van iemand anders. Dat zou al heel snel heel onaangenaam kunnen worden en de bestaande trend van toenemende polarisatie in het publieke debat nog verergeren. 

Einde van onze welvaartsstaat

Iets tastbaarder zou het einde van de economische groei ook het einde van onze huidige welvaartsstaat betekenen. Dat werd nog maar eens extra in de verf gezet door het recentste rapport van de Studiecommissie voor de vergrijzing. Door de veroudering van de bevolking zullen de jaarlijkse sociale overheidsuitgaven tegen 2040 5% van het BBP, of 24 miljard in euro’s van vandaag, hoger liggen dan in 2019. In de daaropvolgende decennia zou die vergrijzingsfactuur iets afnemen, maar het opvangen van die factuur wordt sowieso een enorme uitdaging. Wat daarbij al te vaak vergeten wordt, is dat die raming al uitgaat van de verwachting van een stevige economische groei. 

Versnelling van de economische groei nodig, om de vergrijzingsfactuur nog enigszins ‘binnen de perken’ te houden

De Studiecommissie baseert haar analyses op een verwachte economische groei per hoofd van gemiddeld 1,2% per jaar in de komende 50 jaar. Dat op zich veronderstelt al een duidelijke trendbreuk in het groeipatroon van de voorbije decennia. De economische groei per hoofd is sinds de jaren 60 aan het vertragen en bedroeg de laatste 10 jaar maar 0,9% per jaar. De Studiecommissie rekent/hoopt dus al op een versnelling van de economische groei om de vergrijzingsfactuur nog enigszins ‘binnen de perken’ te houden. Als de economische groei lager zou uitvallen, loopt de factuur snel verder op. Met een gemiddelde economische groei die 0,3% lager ligt, zou de vergrijzingsfactuur al oplopen tot 7% van het BBP, of zo’n 33 miljard. De Studiecommissie gebruikt geen scenario zonder economische groei, maar het zou duidelijk moeten zijn dat de vergrijzingsfactuur in dat geval heel snel onbetaalbaar zou worden. Zonder groei moeten we niet praten over extra middelen voor de zorg of over hogere pensioenen. Dan zal het eerder gaan over welk (lager) niveau van pensioenen nog haalbaar blijft. Zonder economische groei zou onze huidige welvaartsstaat vrij snel onhoudbaar blijken.

Zonder groei zou de schuldgraad snel gaan oplopen

Een gelijkaardig verhaal gaat op voor onze overheidsschuld. Die klimt in de huidige crisis allicht naar zo’n 120% van het BBP. Ondanks allerlei doemverhalen daarover blijft dat houdbaar, maar enkel op voorwaarde dat de economische groei terug op peil raakt. Economische groei maakt het mogelijk om de rentelasten op die schuld te dragen en vergroot de terugbetalingscapaciteit van de overheid. In die zin is economische groei een essentiële factor om onze overheidsschuld onder controle te houden. Zonder groei zou de schuldgraad snel gaan oplopen, en gaan heel onze overheidsfinanciën aan het wankelen. In zo’n scenario dreigt de overheid al snel failliet te gaan. Dan zouden naast onze sociale zekerheid ook de andere kerntaken van de overheid in het gedrang komen.  

Een absolute prioriteit

Economische groei is een middel, geen doel op zich. Het is een middel om onze welvaart en ons welzijn op te krikken. Daarbij gaat het al lang niet meer om de karikatuur van ongebreidelde groei die sommigen er graag van maken. Economische groei is net zo goed een middel om onze welvaartsstaat te onderhouden, om armoede te bestrijden en om klimaatdoelstellingen te realiseren. Zonder economische groei gaat onze sociale zekerheid er aan, komt onze welvaart onder druk en even goed ons welzijn. 

Ook na corona is er geen nood aan minder, maar net aan meer economische groei om de impact van de crisis te verteren

Er is zeker plaats voor debat over hoe de vruchten van die economische groei best ingezet of verdeeld worden. Maar cruciaal daarvoor is natuurlijk wel dat die vruchten eerst gerealiseerd moeten worden. Een wereld zonder economische groei is niet het ideaalbeeld dat sommigen er van maken, integendeel. Als er al een samenlevingsmodel is dat zonder economische groei overeind blijft, dan werd dat in de moderne tijd nog niet met succes toegepast op een ernstige schaal. Ook na corona is er geen nood aan minder, maar net aan meer economische groei om de impact van de crisis te verteren en om onze welvaartsstaat veilig te stellen voor de toekomst. In die zin moet economische groei een absolute prioriteit zijn voor de volgende regering. Uit de beschikbare indicaties van de lopende onderhandelingen lijkt dat niet meteen het geval. Zonder economische groei kunnen we nochtans alle beloftes of plannen rond zorg, sociaal beleid of klimaat vergeten.       

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen