Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved

Politici, de toekomst bereid je vandaag voor

Een groep academici van de katholieke universiteit van Louvain-la-Neuve wil dat de politici veel verder kijken dan de volgende verkiezingen. Ze vragen een centrum voor strategische analyse, bevolkt door deskundigen. 

opinie
Tanguy Struye de Swielande, Marion Jacques, Kimberly Orinx, Dorothée Vandamme
Academici Internationale betrekkingen UCLouvain, de eerste en de laatste als hoogleraar, de anderen als PhD student (afbeelding is van professor Struye de Swielande)

In het voorjaar van 2020 was de COVID-19-epidemie al goed ingeburgerd in het Europese landschap en in volle gang in België. Het was pijnlijk te ontdekken hoe gevaarlijk het virus is. Alle ogen waren toen gericht op de regering. Al snel werd duidelijk dat ons land niet voorbereid was. Onvoldoende maskers, gebrek aan tests, afwezigheid van een duidelijk pandemieplan, tekort aan medische jassen... 

Veel van de beslissingen en verklaringen van onze politieke leiders leken overhaast en soms tegenstrijdig. Nochtans hebben epidemieën de geschiedenis van de mensheid getekend. De zwarte pest en de Spaanse griep staan in de schoolhandboeken en maken deel uit van het historisch erfgoed van Europa. Maar we hoeven niet zo ver terug te gaan in de tijd: zowel de SARS-epidemie in Azië in het begin van de jaren 2000 als de H1N1-griepepidemie kwamen uitgebreid in onze media. 

Waarom anticipeert de overheid niet?

Ondanks de retoriek van de laatste maanden blijft preventie in België de zwakke schakel van het crisisbeheer. COVID-19 heeft nogmaals het onvermogen van de politici en van de hele samenleving blootgelegd om te anticiperen op mogelijke risico's. Er waren genoeg aanwijzingen dat pandemieën een mogelijke, zelfs waarschijnlijke, bedreiging vormden voor onze samenleving. En toch werd deze crisis niet goed beheerd, noch op federaal noch op regionaal niveau. Voor een modern land als België is dit gewoon onaanvaardbaar.

Dit onvermogen om te anticiperen is kenmerkend voor de hedendaagse democratische politieke systemen. De horizon die de politici bij de ontwikkeling van strategieën vaak in aanmerking nemen, wordt gereduceerd tot de korte termijn - het huidige mandaat of de volgende verkiezingen. Dat geldt voor het sociale, het economische, defensie…

Toch is het in het licht van de hedendaagse bedreigingen, of die nu nieuw zijn of niet, absoluut noodzakelijk om ons te wapenen en ons zo goed mogelijk voor te bereiden. Daarom zou strategische vooruitziendheid een belangrijk rol moeten spelen. Er is dus een langetermijnpolitiek (10-20 jaar) nodig, gebaseerd op plausibele toekomstige ontwikkelingen om de implicaties voor het huidige beleid in kaart te brengen. De bedreigingen nemen toe en worden complexer, waardoor ze steeds moeilijker te voorzien zijn. Daarom is het noodzakelijk om ons voor te bereiden op zoveel mogelijke eventualiteiten, maar ook om vandaag beslissingen te nemen in een poging om de risico’s van morgen tot een minimum te beperken. 

Beleidsaanbeveling

In een verslag van 2019 moedigt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling de institutionalisering van strategische vooruitziendheid aan om te leren anticiperen. Een dergelijke aanpak lijkt niet alleen raadzaam, maar ook fundamenteel noodzakelijk voor België. Hoewel sommige ministeries binnen hun domein analyse- en opvolgingseenheden hebben ontwikkeld, blijkt uit een studie dat strategische vooruitziendheid in ons land niet bestaat. Zonder vooruitziende blik is het onmogelijk om prioriteiten te stellen en dus een samenhangend, flexibel en veerkrachtig beleid te voeren. 

Wij roepen op om een federaal centrum voor strategische analyse op te richten

Daarom roepen wij op om, net als andere landen zoals Finland of Singapore, een permanent centrum voor strategische analyse op federaal niveau op te richten, met een interministeriële roeping, onder leiding van de eerste minister en zijn/haar kabinet. Dit centrum moet worden samengesteld uit profielen met verschillende achtergronden (militaire, burgerlijke, academische).

Het moet discussie en strategische innovatie bevorderen. Het moet het huidige strategische vacuüm vullen dat ons in een systeem van reactief en protectionistisch beleid dreigt te houden, een systeem dat de Staat verzwakt en onze sociaaleconomische situatie  destabiliseert.

Een dergelijk centrum voor strategische analyse zal het mogelijk maken om, in plaats van de crisissen van gisteren te blijven aanpakken en voorbereiden, te anticiperen op de crisissen van morgen, volgens het oude adagium dat voorkomen beter is dan genezen. Een toekomstgerichte samenleving is een veerkrachtigere samenleving, sterker en beter in staat om met bedreigingen om te gaan. 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen