Pak de staatshervorming aan zoals corona: mét experten

België is door zes staatshervormingen niet bepaald een geoliede machine geworden. Als een nieuwe hervorming dat gestroomlijnd wil krijgen, zal het doordacht moeten gebeuren. De politici gaan meer deskundigheid in huis moeten halen. 

opinie
David D'Hooghe
Deeltijds hoogleraar faculteit Rechtsgeleerdheid, afdeling publiek recht, KU Leuven en advocaat

Nu er – eindelijk – een regering in de maak lijkt en het ernaar uitziet dat ook een nieuwe staatshervorming zal worden voorbereid, komt het erop aan goed na te denken over hoe men dit het best aanpakt. Twee ministers of staatssecretarissen (N/F) belasten met de voorbereiding van een volgende staatshervorming zal alvast niet voldoende zijn.

Het is van cruciaal belang dat ook de beginselen van de te volgen methode worden vastgelegd. Anders riskeert elke poging tot staatshervorming (opnieuw) te verzanden in een opbod van standpunten en eisen, gevolgd door ofwel een blokkage (wat het meest waarschijnlijk is), of een ‘compromis’ waarbij elk iets krijgt. Bij de vorige staatshervormingen werd in elk geval duidelijk dat het resultaat dan doorgaans uitblinkt in onduidelijkheid en onwerkbaarheid. 

We kunnen alleen maar hopen dat een nieuwe regering zich door experten laat adviseren

We kunnen dus alleen maar hopen dat een nieuwe regering dit anders zal aanpakken en zal vertrekken vanuit analyses en adviezen van experten. De huidige regering heeft zich inzake de aanpak van de COVID-19-pandemie terecht door interne en externe experten laten adviseren. Waarom zou ze in het kader van een nieuwe staatshervorming dan geen beroep doen op de beschikbare academische en terreinexpertise?

Dit zou als volgt kunnen werken

In de eerste plaats komt het aan de politici toe – en bij voorkeur wordt de oppositie daarbij betrokken – om te bepalen voor welke beleidsdomeinen (justitie? politie? sociale zekerheid?) men moet onderzoeken op welk niveau (federaal / deelstatelijk) welke bevoegdheden moeten worden toegewezen. Het debat over het gezondheidsbeleid is recent al losgebarsten en zal zonder twijfel voor een dergelijk onderzoek in aanmerking komen.

Per vastgesteld beleidsdomein zou men dan een adviesgroep van academici en experten kunnen samenstellen waaraan de opdracht wordt toevertrouwd om de diverse mogelijkheden op te lijsten (federaal / deelstatelijk / gemengd) met opgave van voor- en nadelen. De politici zullen vervolgens een totaalvisie moeten ontwikkelen en op grond daarvan voor elk beleidsdomein beslissen op welk niveau welke bevoegdheden worden toegekend. 

Parallel zal ook een denkoefening moeten gebeuren over de financiering van de federale staat en deelstaten. Ook hiervoor kan een werkgroep van experten een aantal mogelijke denkpistes aanreiken hoe invulling kan worden gegeven aan de beginselen inzake verantwoordelijkheid en solidariteit.

Bij uitstek politiek van aard is de vraag of het onderscheid ‘Gemeenschap’ (persoonsgebonden) en ‘Gewest’ (grondgebonden) wordt gehandhaafd. Met name oud-politicus en grondwetspecialist Johan Vande Lanotte bepleit een vereenvoudiging in de staatsstructuur door naast de federale staat alleen nog uit te gaan van vier deelstaten (Vlaanderen, Brussel, Wallonië, Duitstalig België).  

Het ‘Belgisch’ model moet in elk geval fundamenteel worden herdacht

De opeenvolging van staatshervormingen heeft  geleid tot een conglomeraat aan overheidsorganisaties die in de weg staan van een krachtige, verantwoordelijke en efficiënte overheid. De denkpiste van een sterke federale staat en vier sterke deelstaten heeft de verdienste dat het de dynamiek van vijftig jaar regionalisering erkent én een meer efficiënte organisatie van bevoegdheden – en een transparante financiering ervan – toelaat. 

Voor een goede voorbereiding van de staatshervorming is tot slot niet alleen vereist dat een beroep wordt gedaan op expertise en een deskundige beoordeling van ‘facts & figures’. Het zal ook noodzakelijk zijn dat het gesprek tussen de diverse actoren op een neutrale wijze kan worden gemodereerd.

Neutrale procesbegeleiders moeten vermijden dat meningen worden versmacht

De sleutel tot succes zal bestaan in de aanduiding van neutrale procesbegeleiders die geen eigen stem in het debat brengen, maar er wel over waken dat de diverse standpunten en tendensen op een correcte wijze worden gecapteerd. Die moderator zal als bemiddelaar actief luisteren en doen luisteren naar alle stemmen in het debat en vermijden dat meningen worden versmacht.

Als zulk een staatshervorming kan worden voorbereid, zal men misschien – eindelijk – kunnen zoeken naar de win-win die het Belgisch samenwerkingsverband kan betekenen voor zowel de federale staat als de deelstaten. 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen