De zon is begonnen aan een nieuwe cyclus (en dat weten we dankzij Belgische wetenschappers)

Het Amerikaanse ruimtevaartagentschap NASA heeft aangekondigd dat de zon aan een nieuwe cyclus begonnen is. De aankondiging is gebaseerd op onderzoek van wetenschappers van de Koninklijke Sterrenwacht van België. Voor gewone stervelingen betekent het nieuws allicht weinig. Maar ingenieurs en onderzoekers die met satellieten werken,  houden er best rekening mee.  

Dat de zon een cyclus volgt, weten we sinds de 18de eeuw. Wetenschappers hebben toen ontdekt dat de zogenaamde zonnevlekken toe- en afnemen in cycli van gemiddeld 11 jaar. Ze zijn de cycli toen ook beginnen te tellen, en hebben er sindsdien 24 opgetekend. 

Zonnemaximum versus zonneminimum

Zo'n cyclus wordt gekenmerkt door een zonnemaximum en een zonneminimum. Tijdens het zonnemaximum is de zon heel actief, wat zich uit in een toename van het aantal zonnevlekken en zonnevlammen. Als het zonnemaximum is bereikt, komt de zon tot rust en neemt het aantal vlekken en vlammen af. Tot uiteindelijk het zonneminimum is bereikt, het moment waarop de zon het minst vlekken en vlammen vertoont.  Daarna wordt de zon weer actief en begint een nieuwe cyclus..   

Links op de afbeelding een actieve zon in april 2014. Rechts een rustige zon in december 2019.
NASA

In het World Data Center for the Sunspot Index and Long Term Observations worden alle waarnemingen van zonnevlekken verzameld en geanalyseerd. De dienst is een onderdeel van de Koninklijke Sterrenwacht van België.

Wetenschappers houden er het verloop van de zonnevlekken nauwgezet bij. Ze konden er vaststellen dat de 24ste cyclus in 2014 zijn zonnemaximum bereikte. Sindsdien was het uitkijken naar het moment waarop de cyclus zijn minimum zou bereiken. Dat gebeurde uiteindelijk in december 2019, zo hebben de wetenschappers nu berekend.    

De ene cyclus is de andere niet

Zonnecycli verlopen niet altijd gelijkmatig. Sommige worden gekenmerkt door veel en hevige zonneactiviteit, andere cycli verlopen rustig. "De 24ste cyclus was wat dat betreft ontzettend zwak", zegt zonnefysicus David Berghmans van de Koninklijke Sterrenwacht. "Dat hadden we helemaal niet verwacht omdat de zon in de voorgaande cycli veel actiever was."    

Dat de 24ste cyclus zo zwak zou zijn, hadden we helemaal niet verwacht.

David Berghmans, zonnefysicus Koninklijke Sterrenwacht van België

Het onderscheid tussen een hevige en een zwakke cyclus maakt voor de meesten onder ons weinig uit. Maar voor ingenieurs en onderzoekers die met satellieten werken, is het verschil wel degelijk belangrijk.  "Als de zon erg actief is, worden er elektrisch geladen deeltjes in de ruimte geslingerd", legt Berghmans uit. "Die kunnen satellietsignalen verstoren. Uw gps die met satellietsignalen werkt, zal u nog altijd op uw bestemming kunnen brengen omdat die het reisdoel niet tot op de meter juist moet bepalen. Maar gps-toestellen die bijvoorbeeld op boorplatformen gebruikt worden, moeten wel nauwkeurig het doel bepalen. Een boring die maar een paar centimeter afwijkt van het vastgelegde doel, kan al fatale gevolgen hebben. Ingenieurs die boorplatformen bedienen, houden dan ook rekening met zonneactiviteit." 

Wetenschappers voorspellen dat de 25ste cyclus net als de vorige een zwakke zal zijn. 

Meest gelezen