Interim-presidente Jeanine Áñez.
2019 The Asahi Shimbun

Interim-presidente Bolivia toch geen kandidaat bij verkiezingen: "Als we ons niet verenigen, komt Morales terug"

De Boliviaanse interim-presidente Jeanine Áñez zal dan toch niet deelnemen aan de presidentsverkiezingen in oktober. Door zich terug te trekken wil Áñez voorkomen dat een linkse kandidaat van de MAS-partij van ex-president Evo Morales de verkiezingen wint. Áñez kwam in november vorig jaar aan de macht nadat Morales was opgestapt na vermoedens van fraude bij de verkiezingen.

Op 18 oktober kunnen de Bolivianen een nieuwe president kiezen. Later dan aanvankelijk gepland, want de verkiezingen werden uitgesteld wegens de coronapandemie. Bolivia is net als andere Latijns-Amerikaanse landen enorm zwaar getroffen door het nieuwe coronavirus. Net als in Ecuador lagen de lijken bij momenten op straat.

Huidig interim-presidente Jeanine Áñez zal bij die verkiezingen geen kandidaat zijn. De rechtse politica trekt haar kandidatuur in, naar eigen zeggen om te voorkomen dat de linkse kandidaat van de MAS-partij, Luis Arce, de verkiezingen wint.

Arce is een partijgenoot en vertrouweling van de linkse oud-president Evo Morales en ligt momenteel aan kop in de peilingen, met een verschil van 10 procent op de tweede. Áñez zelf komt in de meest recente peiling pas op de vierde plaats, op meer dan 20 procent van Arce.

Volgens Áñez was er een risico dat de - zoals zij het noemt - "democratische stem" over verschillende kandidaten verdeeld zou worden en die "verdeeldheid" de MAS-partij van ex-president Morales de overwinning zou opleveren.

Áñez beschouwt de linkse MAS-partij als ondemocratisch. "Als we ons niet verenigen, komt Morales terug. Als we ons niet verenigen, verliest de democratie. Als we ons niet verenigen, wint de dictatuur", verklaarde de interim-presidente haar stap opzij.

Luis Arce, de kandidaat van MAS, de partij van ex-president Morales, staat momenteel aan kop in de peilingen.
AFP or licensors

Terugkeer van de Spaanse elite

De MAS-partij (Movimiento al Socialismo - Beweging naar het Socialisme) was meer dan een decennium aan de macht in Bolivia, van 2006 tot 2019, met Evo Morales als eerste inheemse president in de Boliviaanse geschiedenis.

Morales kon al die jaren op veel steun rekenen bij de inheemse, armere Bolivianen, maar in oktober 2019 kreeg hij een deel van de bevolking tegen zich toen er vermoedens van fraude waren bij de presidentsverkiezingen. Morales lag bij het tellen van de stemmen in een nek-aan-nekrace met oppositiekandidaat Carlos Mesa (die al eens president was en nu, in oktober, opnieuw kandidaat is), waardoor een tweede ronde nodig leek.

Demonstranten protesteren eind 2019 tegen de regering van Morales en eisen een tweede ronde in de presidentsverkiezingen.
Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

Tot de kiescommissie - na een pauze in de bekendmaking van de resultaten gedurende 24 uur - Morales plots tot winnaar uitriep met een verschil van 10 procent, waardoor volgens de Boliviaanse kieswet een tweede ronde niet meer nodig was. De oppositie betwistte de uitslag en beschuldigde de president, die aan zijn vierde ambtstermijn begon, van fraude. Ook de Organisatie van Amerikaanse Staten uitte haar ongerustheid over de vreemde wending in de verkiezingen en had het in een later rapport ook over fraude.

Na de bekendmaking van de kiescommissie brak op verschillende plaatsen in het land straatprotest uit, al dan niet gewelddadig. Na drie weken zwichtte Morales voor de druk en nam hij ontslag, nadat het leger er bij hem had op aangedrongen om een stap opzij te zetten. Morales vluchtte eerst naar Mexico en verblijft nu in Argentinië.

Maanden later concludeerden twee Amerikaanse onderzoeken dat er bij de verkiezingen van 2019 toch niet gefraudeerd zou zijn. Onderzoekers van het MIT in Massachusetts beweerden in maart dat het "heel waarschijnlijk" was dat Morales wel degelijk in de eerste ronde een kloof van 10 procent had geslagen.

Een ander Amerikaans onderzoek stelde in juli dan weer grote vragen bij de manier waarop de OAS de verkiezingsuitslag had onderzocht. Het statistisch bewijs dat de OAS voor de fraude aanbracht, zou gebaseerd zijn geweest op een verkeerde methode. De OAS bleef echter achter haar conclusies staan.

Evo Morales, tijdens de persconferentie waarop hij zijn ontslag aankondigde.

Hoe dan ook nam Jeanine Áñez, toen vicevoorzitter van de Senaat, in november 2019 het roer over als interim-presidente. Haar machtsovername was destijds al omstreden, omdat die niet gesteund werd door het parlement, waar MAS nog steeds de meerderheid in handen heeft. Het Boliviaanse Hooggerechtshof schaarde zich dan wel weer achter Áñez.

De interim-presidente beloofde als hoofd van een overgangsregering in 2020 nieuwe verkiezingen te zullen organiseren. Begin dit jaar kondigde ze plots aan dat ze zelf ook kandidaat zou zijn bij die verkiezingen, wat bij vriend en vijand niet echt warm werd onthaald.

Sinds haar machtsovername voerde de overgangsregering van Áñez een veel rechtser beleid dan Morales, met veel aandacht voor het katholicisme. Na het straatprotest tegen Morales werd in de volgende weken vooral betoogd door aanhangers van Morales, die de machtsovername als een staatsgreep zagen. Áñez liet zich ook meermaals discriminerend uit over de inheemse bevolking, die met lede ogen aanzag hoe de oude Spaanse elite die eeuwenlang aan de macht is geweest, na 13 jaar met een inheemse president de macht weer in handen had genomen.

Morales aangeklaagd

Het nieuwe bewind probeerde de aanhang van het oude ook de kop in te drukken. En ook Morales zelf wordt geviseerd. Het Boliviaanse Openbaar Ministerie wil dat Morales voor het Internationaal Strafhof in Den Haag verschijnt. Het Openbaar Ministerie beschuldigt hem van misdaden tegen de mensheid, omdat hij zijn aanhangers heeft opgeroepen om wegen te blokkeren. Daardoor werd het transport van voedsel, medisch materiaal en artsen verhinderd, aldus het Openbaar Ministerie. Morales wordt in zijn land ook beschuldigd van terrorisme.

In een rapport dat vorige week gepubliceerd werd, beschuldigt de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch de interim-regering ervan dat het het gerechtelijke systeem misbruikt om aanhangers en medewerkers van Morales te vervolgen. De aanklacht wegens terrorisme tegen Morales zelf noemt HRW "politiek gemotiveerd". Ook tijdens Morales zijn presidendschap vond HRW voorbeelden van misbruik van het gerechtelijk systeem tegen opposanten van Morales. "Het is cruciaal voor justitie dat ze onafhankelijk optreedt en de basisrechten respecteert en ze niet dienstdoet als een middel om politieke tegenstanders van welke regering ook die aan de macht is te vervolgen", besluit HRW.

Een betoging van aanhangers van ex-president Morales eind 2019.
AFP or licensors

Meest gelezen