Kan een Vivaldi-regering ooit uitgroeien tot een succes? Of is ze ten dode opgeschreven?

De Vivaldi-regering is er nog niet, maar met de aanstelling van twee formateurs - Alexander De Croo (Open VLD) en Paul Magnette (PS) - is een beslissende stap gezet. Kan zo'n regering ooit uitgroeien tot een succes? Of zal ze de komende jaren ten onder gaan onder haar eigen verdeeldheid en het gebeuk van de oppositie? 

analyse
Fabian Lefevere
Fabian Lefevere is VRT-journalist en volgt de politieke actualiteit op de voet

Een waarschuwing aan al wie hoopt snel een regering te hebben: Vivaldi is nog geen feit. Verre van, ondanks de aanstelling van De Croo en Magnette. De elektriciteit blijft in de lucht hangen, en vooraleer het voorlopig akkoord van gisteren over de contouren ook een écht uitgewerkt regeerakkoord wordt, moet er nog heel wat water naar de zee vloeien en zal er ongetwijfeld nog een crisis of crisette uitbreken.

Ook al omdat de keuze voor een premier nog niet gemaakt is, zo blijkt uit de aanstelling van twee formateurs. Het is zelfs nog altijd niet zeker dat het één van die twee wordt. Tegelijkertijd is er nog altijd geen duidelijkheid over de cijfers. Over het geld om een beleid uit te tekenen, met andere woorden. We weten enkel dat er heel weinig in de kas steekt.

Het wordt dus een moeilijke eindspurt naar 1 oktober, en je mag verwachten dat er hier en daar nog iemand van zijn lijn gaat afwijken of een schouder gaat zetten. Dus nee, Vivaldi is  geen feit, het wantrouwen van de voorbije maanden is nu niet plots weg. Maar met de aanstelling van De Croo en Magnette ontstaat een dynamiek die nog heel moeilijk te keren is.

Om de beeldspraak van Bart De Wever te gebruiken: de Vivaldipartijen zijn in een fuik gezwommen waaruit het heel moeilijk ontsnappen is. Want onderhand lijkt het enige alternatief voor Vivaldi nieuwe verkiezingen, en het is maar de vraag of iemand van de zeven voorzitters dat écht aandurft.

Weinig liefde

Dan is de vraag: wat kunnen die zeven voorzitters presteren in hun fuik? Kunnen ze tijdens de komende jaren een succes maken van een o zo moeizaam gevormde Vivaldi-regering, of zal de oppositie van rechts én van links hen zo hard matrakkeren dat ze bij de verkiezingen van 2024 ten onder gaan? Of misschien nog waarschijnlijk: zullen ze zo ongenadig op elkaar inbeuken dat paars-groen (plus CD&V) eindigt in bont en blauw?

Deze Vivaldi-regering is vooral het resultaat van de mislukking van andere formules, waarbij het al wankele vertrouwen in de politiek verder beschadigd is

Er zijn uiteraard argumenten om nu al de grote mislukking te voorspellen, en die argumenten hebben de Vivaldi-voorzitters de voorbije maanden zelf gretig aangereikt: er zit weinig liefde in deze coalitie van elkaar wantrouwende partijvoorzitters. Deze Vivaldi-regering is vooral het resultaat van de mislukking van andere formules, waarbij het al wankele vertrouwen in de politiek nog verder beschadigd is.

Geen begeesterend project

Er zál de komende jaren hard geruzied worden, geheel in de geest van de voorbije maanden, zoveel is zeker. Want er is niet zoiets als een gemeenschappelijk doel, tenzij dan de noodzaak van een relancebeleid waarover geen eensgezindheid bestaat. Er is vooral veel wantrouwen voor elkaar en angst voor de oppositie - Vlaams Belang en N-VA in Vlaanderen, PTB in Wallonië.

Vivaldi heeft géén begeesterend project en de onderlinge tegenstellingen zijn groot: rechts tegen links, met in het midden een onzekere en ontevreden CD&V. De teksten die al uitlekten zijn vooral een slap compromis. Elke partij wordt wel een trofee gegund - géén herfederalisering, geen extra belastingen, een hoger minimumpensioen - maar voor de rest steekt er weinig lijn in.

Onzekere tijden

Nu valt dat ergens onderweg nog op te lossen, maar de vraag is ook: hoe loyaal of deloyaal zal MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez zich de komende jaren opstellen? En wat met Ecolo, dat een andere bedrijfscultuur heeft dan de andere partijen, met een achterban die vaker de partijleiding terugfluit? Kan Ecolo een stabiele partner zijn, zeker in combinatie met Open VLD en CD&V? En hoe hard zal deze regering afgerekend worden op haar Vlaamse minderheid? 

Zelfs in normale omstandigheden is dit een hoogst onzekere start, laat staan in coronatijden. Om de economische en gezondheidscrisis aan te pakken, zal deze regering weinig populaire beslissingen moeten nemen. Want als de totale belastingdruk niet mag stijgen - en dat lijkt op dit moment toch het plan - zal Vivaldi volop in de uitgaven moeten snoeien om de ontspoorde begroting weer op de rails te krijgen. Met alle sociale onrust van dien.

Kan het dan alleen maar mislukken?

Dat Vivaldi zal mislukken, is inmiddels de mainstreamlezing geworden, gretig gevoed vanuit de oppositie van Vlaams Belang en N-VA. Maar is dat wel zo? Zou deze regering niet even goed een (relatief) succes kunnen worden? Zou ze in 2024 toch niet electoraal kunnen scoren?

Net zoals de regering-Di Rupo: 541 dagen onderhandelen over een regering met de socialistische, liberale en christen-democratische families, en aan het einde van de rit gaan de partijen er aan Vlaamse kant op vooruit. Of in het geval van SP.A: licht achteruit in procenten maar zonder zetelverlies. (In Wallonië ging de PS van Di Rupo achteruit, CDH ook maar zonder zetelverlies, en MR won.)

(Lees verder onder de grafiek). 

Hoe de grafiek te lezen? De grafiek lijst de zetelevolutie op van de zes partijen in de regering Di Rupo, de totalen in beide landsgedeelten en het Belgische totaal . Bij de verkiezingen van 2014 hielden de zes partijen meer zetels over dan bij de start in 2010. De grote winnaar van die verkiezingen was natuurlijk N-VA, dat van 27 naar 33 ging, maar dat gebeurde ten koste van Vlaams Belang (van 12 naar 3) en niet van de regeringspartijen.

Zouden de Vivaldi-partijen zo'n scenario kunnen herhalen? Misschien wel. Uiteindelijk, en dat wijst toch ook op de relativiteit van politiek, zal de economische conjunctuur dat bepalen. En het is op dit moment niet zo'n onrealistische gedachte dat de economie, na een aanvankelijke dip, weer zal aantrekken.

Economie, economie, economie

Er zijn in elk geval prognoses in die richting. De Nationale Bank meldde vorige week dat het bruto binnenlands product (de totale waarde van alles wat in België geproduceerd wordt) met 9 procent zou zakken, om in 2021 weer met 6,4 procent te stijgen. Het Planbureau van zijn kant gaat uit van een krimp van 7,4 procent in 2020. Die cijfers liggen hoe dan ook onder de 10,6 procent die tijdens de zomervakantie nog voorspeld werd. En ondertussen stijgt het consumenten­vertrouwen en worden de kosten van de coronamaatregelen gefinancierd met langetermijnsleningen met een negatieve rente.

Het gat in de begroting - en de bijbehorende besparingen - kan op die manier vele miljarden lager liggen dan verwacht. De Tijd citeert cijfers dat het van 40 miljard naar 24 miljard zou kunnen zakken. Dat blijft een harde dobber, en veel zal ook afhangen van de omvang van een nieuwe coronapiek. Want bij een omvangrijke tweede lockdown zullen de cijfers plots weer slechter ogen. Maar onmogelijk is het zeker niet. 

Tegenstellingen verzachten

Dit betekent dat als de groei weer aantrekt - áls dus, altijd met twee woorden spreken - er wat budgettaire ruimte komt om de verzuchtingen van de Vivaldipartijen op elkaar af te stemmen. Om iedereen iets te gunnen, met andere woorden, zonder dat de Europese Commissie op dit moment bovendien al te harde begrotingsregels hanteert. 

Nu zou het overdreven zijn om te verwachten dat er daardoor een teamspirit ontstaat - want de ene Vivaldipartij is orthodoxer in de begrotingsleer dan de andere en dus minder bereid om geld uit te geven. Maar meer budgettaire ruimte zal ongetwijfeld de tegenstellingen binnen de Vivaldi-regering verzachten en de eensgezindheid bevorderen.

Springen de vakbonden te hulp?

In de marge daarvan: deze regering zal kunnen rekenen op (een beetje) steun van de vakbonden als ze harde beslissingen moet nemen en zo massaal protest enigszins vermijden.

Zelfs al zijn de banden tussen zuil en partij veel losser geworden en zelfs al zal zich binnen het ABVV en FGTB een strijd aftekenen tussen aanhangers van de PS en SP.A aan de ene kant en die van PVDA-PTB aan de andere kant. Die laatsten zullen hun invloed bij de socialistische bond willen gebruiken om politieke oppositie tegen de Vivaldi-regering te voeren.

Met dien verstande dat de tweede groep, die van de communisten, wel sterk aanwezig is in de lagere echelons van de vakbond, maar de socialisten nog altijd meer invloedrijke functies bezetten. 

En de oppositie?

Nu is het de verwachting bij velen dat Vivaldi, met zijn Vlaamse minderheid en het verwachte flou artistique van het regeerprogramma, zal bezwijken onder het gebeuk van de oppositie.

Of zoals Bart De Wever het zelf zo plastisch zegt: het hangt met spuug en paktouw aan elkaar, en we gaan ze kapot maken. Maar net zo goed zorgen de aanvallen vanuit de oppositie ervoor dat Vivaldi (wat meer) de rangen sluit.

In de oppositie zal N-VA een dunne lijn tussen gematigd en minder gematigd moeten bewandelen

En is het ondertussen wel zo comfortabel in die oppositie? Voor Vlaams Belang en PTB-PVDA wellicht wel: twee partijen met een heel duidelijke boodschap die niet of amper gecompromitteerd zijn door hun deelname aan regeringsonderhandelingen.

Voor N-VA ligt dat moeilijker. En niet enkel omdat de partij, evengoed als de Vivaldipartijen, betrokken was bij het schabouwelijke politieke spektakel van de voorbije maanden.

Ook omdat ze een dunne lijn moet bewandelen. Bij de vorige verkiezingen won N-VA stemmen in het centrum bij de drie historische machtspartijen, maar verloor ze er volop aan het Vlaams Belang op de rechterflank. Hoe gaat N-VA zich nu opstellen? Want ze loopt het risico nog meer te verliezen aan Vlaams Belang als ze zich te gematigd opstelt, en het risico om te verliezen aan het centrum als ze zich te radicaal profileert. 

Overschreeuwd

Gaat N-VA mee staan roepen aan de zijlijn, met het gevaar dat ze dan op "rechtse" thema's als veiligheid en migratie overschreeuwd zal worden door het Vlaams Belang?

Of gaat N-VA, dat zelf een akkoord had met de PS, kiezers uit het centrum proberen weg te lokken? Met als risico dat ze dan bestookt wordt door een zegezeker Vlaams Belang, dat nog meer kiezers bij N-VA weghaalt? Of gaat ze de communautaire kaart trekken, en misschien zelfs vanuit de Vlaamse regering de federale bestoken? Wat het eigen imago dreigt te besmeuren.

Hoe dan ook dreigt de partij in de federale oppositie in een erg ongemakkelijke spreidstand te belanden, wat mogelijkheden creëert voor de meerderheid. 

Maar, zoals gezegd, veel zoniet alles hangt af van de coronacrisis en de evolutie van de economie. Doet die het goed, dan kunnen de Vivaldipartijen scoren. Doet die het niet goed, dan wacht hen in 2024 een electoraal debacle.  

Meest gelezen