Foto: Martin Corlazzoli
© Corlazzoli, All Rights Reserved

Verwondering en twijfel in GUM, het gloednieuwe Gentse wetenschapsmuseum

Vandaag is in Gent het gloednieuwe wetenschapsmuseum GUM geopend voor het publiek. In het museum zijn voorwerpen te zien die de Gentse universiteit doorheen de eeuwen verzamelde. Van skeletten en opgezette dieren tot meettoestellen, medische instrumenten, maar ook maquettes, archeologische objecten en tekeningen. Via die voorwerpen wil het GUM bezoekers inzicht geven in hoe wetenschappers werken. 

Normaal gezien moest het GUM al in maart opengaan, maar daar stak corona een stokje voor. Afgelopen zomer konden leerkrachten het museum al bezoeken, maar vanaf vandaag is het voor iedereen toegankelijk. Tijdens de openingsmaand oktober is dat zelfs gratis. Je moet wel vooraf reserveren via de website

Het GUM is geen klassiek wetenschapsmuseum. Je vindt er geen overzicht van de grote wetenschappelijke verwezenlijkingen van de Gentse universiteit. Het is ook geen museum waar je zelf proeven kan doen. "In dit museum ga je mee op tocht doorheen het hoofd van de wetenschapper. Het geeft inzicht in hoe wetenschappers werken. Twijfel en verbeelding spelen daarbij een belangrijke rol", zegt directeur en curator Marjan Doom. 

Lieven Scheire ging alvast een kijkje nemen in het GUM met in zijn zog een ploeg van "Het Journaal", bekijk hier de reportage: (en lees verder onder de video)

Video player inladen...

Grasduinen in 400.000 voorwerpen

Het GUM palmt een deel in van het universiteitsgebouw aan de campus Ledeganck. Het is toegankelijk via de Plantentuin. Over twee verdiepingen zijn zo'n 800 voorwerpen tentoongesteld uit de erfgoedcollectie van de UGent. De collectie ontstond in 1816 toen Willem I, de koning van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, de Gentse universteit oprichtte. "Hij vond dat elke universiteit ook een didactische collectie moest hebben. De eerste stukken dateren van toen", zegt Doom. 

Ondertussen telt de collectie meer dan 400.000 voorwerpen die de afgelopen 10 jaar geïnventariseerd en beschreven werden. Daaruit een selectie maken was een huzarenstukje. "We hebben de selectie gemaakt vanuit de inhoud", zegt Doom. "We hebben eerst de thema's die we wilden belichten uitgeschreven en dan zijn we gaan grasduinen in die collectie om te zien welke objecten en verhalen daarbij aansloten."

19e-eeuws wassen model van een door lepra aangetast gezicht - Jules Baretta (foto: Anton Coene)

Gevoel van verwondering

Het museum is opgebouwd uit zeven thema's: chaos, twijfel, model, meten, kennis, verbeelding en netwerk. De eerste vier thema's geven inzicht in het doen en denken van onderzoekers. De laatste drie leggen het verband met de maatschappij en de context waarin wetenschappers werken.

We tonen deze objecten als kunstobjecten

Marjan Doom, directeur en curator van het GUM

Rond deze thema's zijn objecten verzameld uit heel uiteenlopende disciplines, zoals biologie, archeologie, psychologie, geneeskunde, geschiedenis, architectuur en kunst. Dat levert soms vreemde combinaties op. Zo staan vazen uit de Griekse oudheid naast de verlostang van Jan Palfijn of een wassen model van een huidaandoening naast een maquette van het Pantheon. 

De opstelling wekt vooral een gevoel van verwondering. Je weet op het eerste zicht vaak niet waar je naar aan het kijken bent. "Het is bijna een artistieke ervaring. We tonen deze objecten als kunstobjecten", zegt Doom. "De informatie is wel beschikbaar, maar wordt niet in je gezicht geduwd. Je kunt je dus eerst zelf afvragen wat het is, voordat je meer uitleg zoekt."

Beauchênepreparaat van een schelvis (foto: Anton Coene)

Bezoekers prikkelen

Het GUM wil zich profileren als een forum voor wetenschap, twijfel en kunst. Doom vindt het belangrijk om ook kunstenaars een plaats te geven in het museum. "We tonen hoe de mens verschillende methodes gebruikt om tot kennis en inzicht te komen, daarom vind ik dat een artistieke onderzoeker hier evengoed een plaats mag krijgen."

Een belangrijke boodschap die het museum wil meegeven, is dat wetenschappers ook mensen zijn. "Daardoor is wetenschap een verhaal van twijfel, mislukking, maar ook van creativiteit, durf en onverwachte doorbraken", zegt Doom.

Twijfel is inherent aan het wetenschappelijke denken, meer nog, het is de sterkte ervan. 

Marjan Doom, directeur en curator van het GUM

De laatste maanden is het heel erg duidelijk geworden dat wetenschappers vaak geen pasklare antwoorden hebben. Een nieuw coronavirus houdt de wereld nu al meer dan een half jaar in zijn greep. Iedereen kijkt naar de wetenschap voor een behandeling en een vaccin, maar tegelijk zijn er nog veel onduidelijkheden en wordt er verwarring gezaaid. Hoe moeten wetenschappers hiermee omgaan?

"We gaan het wantrouwen in wetenschap niet oplossen door die twijfel onder de mat te vegen. Die twijfel is inherent aan het wetenschappelijke denken, meer nog, het is de sterkte ervan. We moeten de museumbezoekers meekrijgen in waarom de twijfel het wetenschappelijke proces versterkt en geen uiting is van onkunde."

"We willen het idee dat een bezoeker heeft over wetenschap, wetenschappers en een wetenschapsmuseum door elkaar halen. Veel bezoekers zullen misschien met meer vragen buitenkomen dan ze binnengekomen zijn. Maar we hopen dat we hen geprikkeld hebben om zelf verder na te denken."

Op 27 september was Marjan Doom te gast bij Friedl' Lesage in "Touché". Herbeluister hier die aflevering.

Op een van de muren van het GUM heeft de graffitikunstenaar ROA een muurschildering aangebracht.
All rights reserved

Bekijk hier een filmpje waarin het GUM zichzelf voorstelt:

Meest gelezen