Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Instagram bestaat 10 jaar: van leuke foto-app tot oppervlakkige geldmachine

Instagram bestaat deze week 10 jaar. De foto-app werd in 2010 gelanceerd en was bedoeld om leuke foto’s te maken en te delen. Nu, 10 jaar later, is Insta geëvolueerd tot de belangrijkste geldmachine van moederbedrijf Facebook. Jongeren die de app gebruiken, worden gepest omdat ze niet genoeg likes hebben en influencers tonen een vertekend beeld met gemanipuleerde foto's. Ondertussen maken Amerikaanse Congresleden zich zorgen omdat Facebook te groot is geworden.

analyse
Loutfi Belghmidi
Loutfi Belghmidi is journalist technologie en social media bij VRT NWS.

Toen Kevin Systrom en Mike Krieger 10 jaar geleden Instagram lanceerden, hadden ze een app voor ogen waarmee je leuke foto’s kan nemen en delen met vrienden en familie, maar dat draaide anders uit.

Instagram maakt foto's veel mooier

Alles begon toen Instagram in 2012 in het vizier kwam van Mark Zuckerberg. De CEO en oprichter van Facebook zag met lede ogen aan hoe de app aan populariteit won. Instagram had iets wat zijn Facebook niet had: filters waarmee je jouw foto's mooier kan maken. 

Instagram was de eerste app die bedacht is voor de mobiele gebruiker

Instagram was ook makkelijk te gebruiken: je neemt de foto met je smartphone, je zet daar een filter op, en je foto was klaar om te delen. Die foto’s gaven de sociale media een nieuwe dimensie en Instagram werd gretig gedownload. De app had zijn succes voor een groot stuk te danken aan het feit dat de camera van de gemiddelde smartphone toen niet performant genoeg was.

“Instagram was de eerste app die bedacht is voor de mobiele gebruiker”, zegt Chris Demeyere, socialemedia-kenner bij Punchline. “Facebook werkte totaal anders, de meeste mensen gingen achter hun computer zitten om op Facebook te gaan. En Twitter werd vooral gebruikt om teksten te delen.” 

"Instagram kan storend zijn."

In 2012, amper twee jaar na de oprichting, zette Zuckerberg zijn zinnen op Instagram. In datzelfde jaar nam hij de app over voor 1 miljard dollar en bouwde het uit tot de geldmachine die het nu is. Veel mensen hadden toen al vragen bij de overname waarbij Zuckerberg heel agressief te werk ging. Die vragen blijken nu niet ongegrond, want in juni, tijdens de hoorzitting in het Amerikaanse Congres, werden e-mails, die Zuckerberg naar zijn financieel verantwoordelijke had gestuurd, onthuld.

In deze mail van Zuckerberg maakt hij zich zorgen over Instagram:

Daarin zegt Zuckerberg: "Als ze (Instagram, red.) te groot worden, kunnen ze storend zijn voor ons." Voor de CEO van Facebook kwam het ook goed uit dat Instagram een startup was, want die kan je makkelijk overnemen en neutraliseren, zo schreef hij in een andere mail. 

Ook deze e-mail werd vrijgegeven: 

Voor Jack Dorsey, de CEO van Twitter, moet de overname van Instagram extra pijn doen. Hij was een van de eerste investeerders van het bedrijf en voerde al gesprekken om Instagram over te nemen. Maar Zuckerberg zwaait met een dikkere cheque en belooft de oprichters Systrom en Krieger totale onafhankelijkheid. Achteraf blijkt dat Zuckerberg zich meermaals heeft gemoeid met Instagram. Systrom en Krieger worden het oneens met Zuckerberg over de koers van hun bedrijf en verlaten uiteindelijk Instagram.

Instagram introduceert influencers

Na de overname verandert Zuckerberg de gebruiksvoorwaarden van Instagram. Om zijn nieuwe dochterbedrijf rendabel te maken, krijgen adverteerders toegang tot de foto’s van de gebruikers. Die reageren woest en uiten hun ongenoegen op het platform. Anderen roepen zelfs op om de accounts te verwijderen. 

Jennifer Lopez toont hoe ze eruit ziet zonder make-up:

Maar Zuckerberg zet zijn zinnen door en laat adverteerders toe op Instagram, net zoals bij Facebook kunnen ze  hun reclame in de feeds van de gebruikers plaatsen. “Ze doen dat met zogenaamde algoritmes die ons surfgedrag bijgehouden. Op basis daarvan krijgen we reclame op maat”, legt Demeyere uit. 

De meeste mensen gingen achter hun computer zitten om op Facebook te gaan

Deze zet brengt Facebook veel geld op en elk jaar groeit de omzet. Hoeveel de app jaarlijks oplevert, wil het bedrijf niet communiceren, maar volgens de Amerikaanse zakenkrant Bloomberg bracht Instagram in 2019 20 miljard dollar op. Eén vierde van de inkomsten van Facebook komt van Instagram. 

Insta heeft ook de zogenoemde influencers geïntroduceerd. Dat zijn mensen die beroemd zijn geworden op het platform omdat ze veel volgers hebben verzameld. Sommigen, zoals Kylie Jenner, worden dik betaald om bepaalde producten te promoten. Meestal doen ze dat met zeer gestileerde (en soms gemanipuleerde) foto’s. De influencers hebben maar één doel: zoveel mogelijk volgers bereiken. “Zij hebben eigenlijk altijd al bestaan”, zegt Demeyere. “Maar Instagram heeft aan relatief onbekende mensen een platform gegeven. Anderen, zoals zangeres Selena Gomez waren al bekend, maar gaan Insta gebruiken om de fans rechtstreeks te bereiken. Ook dat verklaart het succes van de app. Je krijgt een inkijk in het privéleven van de beroemdheden.”

Influencer Kylie Jenner promoot haar eigen producten op Instagram:

"Het is maar schone schijn."

Door de strijd om de likes is Instagram de laatste jaren geëvolueerd naar een app waar mensen foto’s posten die een vertekend beeld geven, alles lijkt nep. Hierdoor gaan meer en meer jongeren twijfelen aan hun uiterlijk. Uit een onderzoek in Groot-Brittannië bij 2.200 meisjes zegt een derde geen foto’s te willen posten zonder filter. Anderen worden gepest omdat ze niet genoeg likes hebben. Als reactie daarop introduceert Facebook een tool om het aantal likes te verbergen. 

Demeyere beseft dat de app de laatste tijd geassocieerd wordt met schone schijn. “Dat heb je nu eenmaal met een platform dat uitdrukkelijk draait om het beeld. Accounts zoals Rich Kids zijn daar een mooi voorbeeld van. Daarop etaleren jongeren die zogezegd rijk zijn, hun rijkdom. Nu blijkt dat een aantal foto's overdreven zijn. De mensen die met de Ferrari of Bentley pronken zijn niet altijd de eigenaar ervan." 

In "Rich kids of the internet" tonen jongeren hoe rijk ze zijn:

Blijft Instagram groeien?

Je zou denken dat Instagram door deze evolutie gebruikers zou verliezen, maar niets is minder waar. Mediaprofessor Lieven Demarez (UGent) berekende dat het aantal mensen dat in Vlaanderen op Instagram zit (bij de 15-24-jarigen) tijdens de lockdown sterk is gestegen, de app heeft Facebook ondertussen ingehaald. Deze tendens zien we ook bij de oudere gebruikers. De Marez publiceert samen met Imec de Digimeter, een grootschalig onderzoek naar het gebruik van de smartphone. 

Demeyere denkt niet dat het succes van Insta nog lang zal duren omdat mensen op zoek gaan naar platformen waar niet alles nep lijkt. Een voorbeeld hiervan is TikTok. “De populaire video-app is een geduchte concurrent en heel populair bij de jongeren. Instagram heeft met Reels zelf een toepassing gelanceerd die heel sterk lijkt op TikTok, maar dat slaat voorlopig niet aan.”  

Ook De Marez ziet in zijn cijfers dat de video-app in Vlaanderen populairder wordt. Meer nog: tijdens de lockdown is TikTok sneller gegroeid dan Instagram. De app slaat vooral aan bij jongeren, en meestal zijn dat gebruikers die de app op latere leeftijd zullen blijven gebruiken.

Ondertussen heeft Facebook-CEO Zuckerberg andere kopzorgen. Het Amerikaanse Congres vraagt in een vernietigend rapport dat de monopolistische praktijken van grote technologiebedrijven zoals Facebook aangepakt moeten worden. De Congresleden stellen in hun eindverslag dat het bedrijf te groot is (Facebook bezit naast Instagram ook WhatsApp en verschillende kleinere technologiebedrijven, red.). Zij stellen zich ook vragen bij de agressieve overname van Instagram die volgens hen niet volgens het boekje is verlopen. 

Pas nu, 10 jaar later, beseft de Amerikaanse wetgever hoe groot de gevolgen van die overname zijn. Mocht Facebook nu zo'n overname in gedachten hebben, dan zijn we niet zo zeker dat die überhaupt zou worden goedgekeurd.

Meest gelezen