Anopheles-mug
Dunpharlain/Wikimedia Commons/CC BY-SA 4.0

Koppel uit Kampenhout overleden na besmetting met malaria: wat is het? En hoe uitzonderlijk is dat?

In Kampenhout, in Vlaams-Brabant, is begin deze maand een koppel overleden nadat ze in ons land besmet geraakt waren met malaria. Dat is uiterst zeldzaam in Vlaanderen. Het Agentschap Zorg en Gezondheid vermoedt dat een besmette malariamug via een luchthaven ons land binnen geraakt is. "Het is een zeer uitzonderlijke samenloop van omstandigheden, een geïsoleerd geval", zegt woordvoerder Joris Moonens.

Malaria is een tropische infectieziekte die in ons land normaal gezien al lang niet meer voorkomt. De ziekte wordt veroorzaakt door een parasiet van het type Plasmodium. Die parasiet wordt verspreid door beten van besmette muggen, meer bepaald door vrouwtjes van het geslacht Anopheles. De soorten die malaria kunnen overbrengen, leven in (sub)tropische gebieden, vooral in Afrika, Azië en Zuid-Amerika.

Symptomen van een besmetting met malaria zijn koorts, koude rillingen, spierpijn en hoofdpijn, vaak voorafgegaan door een grieperig gevoel. Malaria is te genezen, maar als de ziekte niet behandeld wordt, kan ze dodelijk zijn. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat dat er in 2018 wereldwijd 228 miljoen besmettingen met malaria waren. Meer dan 405.000 mensen zijn er toen aan overleden, vooral in Afrika.

Het koppel woonde op enkele kilometers van Zaventem en Melsbroek, een afstand die een mug kan overbruggen. Het is de enige mogelijke verklaring over hoe de mug in ons land terechtgekomen is.

Joris Moonens, Agentschap Zorg en Gezondheid

Onze reporter Jan Gerits is in Kampenhout. Herbekijk hieronder zijn uitleg in "Het Journaal": (lees verder onder de video)

Video player inladen...

Buiten subtropische gebieden komen de muggen die malaria overbrengen van het geslacht Anopheles niet voor. Het Agentschap Zorg en Gezondheid vermoedt dat een mug via een luchthaven, die van Zaventem of die van Melsbroek, ons land binnen geraakt is. Het Agentschap komt tot die conclusie omdat "het koppel niet in het buitenland op reis geweest is en ook geen contact had met mensen die in het buitenland geweest zijn." Het koppel woonde op enkele kilometers van Zaventem en Melsbroek, een afstand die een mug kan overbruggen. Het is de enige mogelijke verklaring over hoe de mug in ons land terechtgekomen is", zegt woordvoerder Joris Moonens.

Herbekijk hieronder de reportage en het interview met Joris Moonens in "Het Journaal": (lees verder onder de video)

Video player inladen...

"Geen andere besmettingen"

Het malariatype waaraan het koppel overleden is, was volgens het Agentschap Zorg en Gezondheid een van de ergste varianten, met een zeer korte incubatietijd van ongeveer 7 dagen. Daardoor is er op dit moment een grote zekerheid dat de mug die deze mensen besmet heeft, geen andere besmettingen veroorzaakt heeft.   

Er hoeft momenteel niet gevreesd te worden voor meer besmettingen. "Als hier inheemse besmette malariamuggen zouden zijn, zouden de besmettingen zich niet beperkt hebben tot één koppel in één woning", zegt Joris Moonens. "Dan zouden we meer zieke mensen uit dezelfde streek hebben moeten zien opduiken, en dat is gelukkig niet het geval. We kunnen hier echt spreken van een geïsoleerd geval."

Het koppel is midden september gestoken en besmet geraakt. De mug kan hier niet langer overleefd hebben omdat het intussen te koud geworden is.

 

Joris Moonens, Agentschap Zorg en Gezondheid

De mug zou volgens het Agentschap Zorg en Gezondheid zo goed als zeker dood zijn. "Het koppel is midden september gestoken en besmet geraakt. De mug kan hier niet langer overleefd hebben omdat het intussen te koud geworden is."

De luchthavens doen veel inspanningen om te vermijden dat tropische steekmuggen zich in ons land verspreiden, zegt Joris Moonens. "Vluchten uit risicogebieden worden gedesinfecteerd. Op de luchthavens staan ook insectenvallen. Helemaal uitsluiten kan je het nooit, er kan altijd een mug door de mazen van het net glippen. En dat is wat hier gebeurd lijkt te zijn."

Onderzoekers gaan volgende week in de omgeving van Kampenhout muggen en muggenlarven zoeken om na te gaan welke soorten er voorkomen. Enerzijds zullen er vallen uitgezet worden voor de volwassen dieren, anderzijds gaan ze op zoek naar larven in mogelijke broedplaatsen, zoals boomholtes en waterplassen. De resultaten van die zoektocht zullen pas over enkele weken bekend zijn.

Plasmodium-parasiet

Wat is malaria?

De Plasmodium-parasiet is een eencellig wezen. Er zijn verschillende types die malaria kunnen veroorzaken. P. falciparumP. vivaxP. ovale en P. malariae zijn de meest voorkomende. P. falciparum en P. ovale vormen volgens de WHO het grootste risico.

Na een besmetting nestelen parasieten zich in de lever. Daar ontwikkelen ze zich en na een bepaalde tijd  komen ze in het bloed terecht. Daar dringen ze binnen in de rode bloedcellen, waar ze zich delen en vermenigvuldigen tot de bloedcel uiteen valt, waarna ze weer andere bloedcellen aanvallen, enzoverder. Het is in deze fase dat de kenmerkende koortsaanvallen optreden.

De eerste ziekteverschijnselen treden na gemiddeld 10 tot 14 dagen op. Bij de ergste vorm van malaria, veroorzaakt door P. falciparum, raken nauwe bloedvaten verstopt en vooral als dat in de hersenen gebeurt, kan dat tot de dood leiden.

Wetenschappers werken al jaren aan een vaccin, maar dat is een complexe zaak. Het voorkomen van de ziekte in risicogebieden bestaat vooral in het dragen van kleding die de volledige huid bedekt en het gebruik van muskietennetten en antimuggenvloeistof. Mensen die naar risicogebieden reizen, wordt aangeraden pillen te nemen om besmetting te vermijden.

Malaria in België?

Volgens het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen komt malaria ook in ons land voor. In 2018 registreerde het Instituut voor Tropische Geneeskunde 351 Belgen die malaria opliepen tijdens hun reis in het buitenland. In 2015 waren dat er nog 275.

Volgens het Agentschap Zorg en Gezondheid is wat nu gebeurd is, heel uitzonderlijk. Het komt uiterst zelden voor dat mensen in ons land gestoken worden door een besmette mug. "In 2014 kreeg een 74-jarige vrouw uit Antwerpen malaria zonder dat ze in het buitenland geweest is, maar de meeste besmettingen hier doen zich voor bij mensen die naar het buitenland gereisd waren", zegt Joris Moonens.  

Eind 2018 liep voormalig motorcrosser en wereldkampioen Stefan Everts (47) malaria op na een wedstrijd voor het goede doel in Congo. Hij lag een tijdje in een kunstmatig coma, hij is ook nadien meermaals geopereerd en moest acht tenen laten amputeren. Afgelopen mei vertelde Everts in een interview nog hoe hij nog elke dag veel pijn heeft. Binnenkort moet hij opnieuw onder het mes.   

Meest gelezen