(archieffoto)
foto Peter Hilz (C)

Duwt corona-angst ons weg van openbaar vervoer richting auto? "Heel slecht nieuws voor gezondheid en klimaat"

De luchtvervuiling door verkeer in de Europese steden toont een zorgwekkende toename. Dat zegt Greenpeace naar aanleiding van een rapport met toekomstige scenario's voor luchtvervuiling. Als we niet uitkijken, kunnen we (op termijn) zelfs aan hogere waarden komen dan voor de coronacrisis. We lijken bang te zijn van het openbaar vervoer en dat duwt ons weer in de auto. Met alle gevolgen van dien.

Het onderzoeksbureau Air Quality Consultants werkte op vraag van Europa scenario's uit over de luchtkwaliteit in Europese steden bij toenemend verkeer. Ze gingen uit van een scenario van 10, 25 en 50 procent extra afgelegde kilometers door gezinswagens tegenover precoronatijden. Die extra kilometers komen er als we minder het openbaar vervoer blijven nemen, en als de huidige stijging van het autoverkeer zich voortzet. 

De impact op de luchtkwaliteit is uiteraard navenant: bij bijvoorbeeld 10 procent meer afgelegde kilometers, zou er in Brussel 5 procent meer stikstofoxide (NOx) in de lucht komen, en 6 procent meer fijnstof (PM 2.5), met uiteraard de daarbij horende gezondheidsrisico's. Tabel onder toont projecties voor zeven Europese grootsteden qua extra luchtvervuiling bij verschillende scenario's van toenemend verkeer, copyright Air Quality Consultants. 

Air Quality Consultants

Voor alle duidelijkheid: dit zijn maar projecties, het is zover nog niet. Maar er is wel degelijk reden tot bezorgdheid, klinkt het: als we niet uitkijken, is dit wat ons te wachten kan staan. De berekeningen moeten dienen als waarschuwing. "Als de maatregelen weer worden versoepeld en mensen weer meer hun normale activiteiten hernemen, zal het wegverkeer toenemen, en dat samen met een ingebakken schrik voor het openbaar vervoer. Er is nu al bewijs dat dit in sommige gebieden aan het gebeuren is", staat in het rapport. De onderzoekers halen het voorbeeld van Londen aan, waar het verkeer in de randsteden alweer boven het niveau uit steeg van voor de lockdown, en dat terwijl COVID-19 nog niet weg is. 

Trends in België gaan verkeerde kant uit

Greenpeace liet voor ons land gps-gegevens opvragen van TomTom om de huidige situatie in Brussel en andere grootsteden te bekijken. Die zijn niet zo positief: ondanks het feit dat we nog altijd met maatregelen zitten zoals telewerken, blijken de congestiecijfers (die aangeven hoeveel het verkeer stilstaat) dat de situatie op dit moment soms al slechter is dan voor de lockdown in maart.

Vergeleken met een jaar eerder scoort Gent bijvoorbeeld minder goed, net als Charleroi, terwijl in andere steden zoals Antwerpen en Brussel de situatie vergelijkbaar is met die van voor de coronacrisis (het gaat hier wel om de congestiecijfers voor steden, niet om cijfers die het totale aantal voertuigen tellen of de afgelegde kilometers: ze betekenen nog niet dat er daarom meer verkeer is, want ze kunnen negatief beïnvloed worden door bijvoorbeeld wegwerkzaamheden). "Maar de trends zijn wel duidelijk", zegt Joeri Thijs van Greenpeace. "De curves stijgen, en die congestie is toch een belangrijke indicatie voor het totale verkeer."  

De grafiek toont de situatie per week dit jaar, vergeleken met een jaar eerder: vanaf de lockdown midden maart in week 11 zien we plots veel blauwe bollen (minder files). De curve herstelt zich dan langzaam, en komt in Gent in de laatste weken boven het niveau van voor corona uit, grafiek Greenpeace).

We staan met onze mobiliteit op een kantelpunt in deze crisis

"De daling van de luchtvervuiling die we in de meeste steden zagen tijdens de lockdown zou eigenlijk al heel snel kunnen omslaan  in een opleving van de vervuiling door ons autoverkeer," waarschuwt Thijs.

"Vooral sinds september gaat het in sterk stijgende lijn. We zien dat veel mensen het openbaar vervoer mijden door corona-angst, en dat ze weer sneller de auto nemen. En dat is heel slecht nieuws voor onze gezondheid, door de luchtvervuiling, maar evengoed voor het klimaat."

Leerlingen en studenten zouden door de overvolle bussen en trams minder makkelijk voor het openbaar vervoer kiezen, wat het autoverkeer doet toenemen, maar ook voor vrijetijdsverkeer zou de auto vaker worden ingeschakeld.  

Als we niet uitkijken, komen we na de coroncrisis met meer verkeer te zitten dan ervoor, is de boodschap: "We staan met onze mobiliteit op een kantelpunt in deze coronacrisis: als we dit niet kunnen doen keren in de komende maanden, kunnen we in post-corona wel eens met meer ongezonde uitlaatgassen en meer CO₂ van ons verkeer zitten dan voor corona."

Blijf meer ruimte maken voor fietsers en andere alternatieven voor de auto

Deze onverwachte kans voor een zogenoemde modal shift (een grote omslag) in onze mobiliteit mogen we niet laten schieten, zegt Thijs: "Onze oproep aan de Vlaamse regering en de lokale besturen is heel duidelijk: zet verder in op die tijdelijke lockdownmaatregelen met minder ruimte voor de auto en meer voor de fiets en de alternatieve mobiliteit, en maak die permanent. Ten tweede is er dringend bijkomende capaciteit in dat openbaar vervoer nodig, zodat het makkelijker op een corona-veilige manier kan gebeuren. Ten derde: schakel ook sneller met plannen die het autoverkeer ontraden, zoals de lage-emissiezones in steden die we al kennen."

Want de huidige trend is alarmerend, zegt Thijs, "omdat we weten welke kwalijke impact het autoverkeer heeft op onze gezondheid, maar ook op onze inspanningen om de klimaatdoelen te halen."

Bekijk hieronder ook de journaalreportage over de link tussen de pandemie en luchtvervuiling:

Video player inladen...

Meest gelezen