EU-top: Europese leiders sluiten "intense" eerste dag af

De Europese staatshoofden en regeringsleiders hebben de eerste dag van de Europese top in Brussel iets voor middernacht afgesloten. Er waren "intense discussies" over de brexit, de klimaatdoelstellingen en de coronapandemie, zegt Belgisch premier Alexander De Croo, maar grote engagementen zijn er niet aangegaan. 

De 27 Europese staatshoofden en regeringsleiders begonnen er donderdag rond 15 uur aan in Brussel. Het eerste en meteen ook belangrijkste agendapunt waren de aanslepende onderhandelingen over een allesomvattend handelsakkoord met het Verenigd Koninkrijk, dat op 1 januari definitief de Europese interne markt en de douane-unie verlaat.

Op een tussentijdse persconferentie na afloop van die besprekingen benadrukten Europees Raadsvoorzitter Charles Michel en brexit-hoofdonderhandelaar Michel Barnier nog maar eens dat de Europese Unie aan één zeel trekt. "We willen een akkoord, maar niet tegen om het even welke prijs", aldus Barnier, die aangaf dat de bal nu in het kamp van de Britse regering ligt.

Deadline

Premier Boris Johnson stipte 15 oktober immers eerder al aan als ultieme deadline en gaf aan de stekker uit de onderhandelingen te trekken als die datum niet werd gehaald. Vraag is of hij de daad ook bij het woord voegt.

Volgens de Britse hoofdonderhandelaar David Frost geeft Johnson morgen/vrijdag meer duidelijkheid over de Britse plannen, maar een reeks niet mis te verstane tweets van Frost, die het had over een "ongewone manier van onderhandelen door de EU", voorspellen weinig goeds.

Barnier van zijn kant gaf in elk geval aan bereid te zijn om de gesprekken verder te zetten en tot het uiterste te gaan, "tijdens de twee à drie weken die ons nog resten".

Gekkenwerk

Belgisch premier Alexander De Croo (Open VLD) benadrukte na afloop van de eerste dag van de top dat ons land blijft ijveren voor een akkoord met het Verenigd Koninkrijk, maar "we hebben wel zekerheid nodig over de manier waarop de Britten het spel willen spelen".

"Als we over bijvoorbeeld staatssteun geen duidelijke regels afspreken en geen manier hebben om bepaalde zaken te blokkeren, dan geven we de Britten een kans om roofzuchtig gedrag te tonen. Dat zou nefast zijn voor onze Europese bedrijven", verduidelijkte hij. "Geen deal sluiten is gekkenwerk, maar een slechte deal is nog gekker."

Een sterk mechanisme om handelsgeschillen te beslechten wordt dus cruciaal, zei De Croo. "Vertrouwen is een goede zaak, maar de mogelijkheid hebben om afspraken af te dwingen, is belangrijk. Iedereen is daar meer dan ooit van overtuigd."

Klimaat

Naast brexit was ook het klimaat een belangrijk onderwerp op de eerste dag van de top. Alle lidstaten - op Polen na - schaarden zich vorig jaar achter de doelstelling om tegen 2050 volledig klimaatneutraal te worden, maar daarvoor moeten ook de tussentijdse ambities richting 2030 worden bijgeschaafd. De Europese Commissie stelt een reductie van 55 procent voor, een bijkomende inspanning van 15 procent in vergelijking met de huidige plannen, maar voor een consensus over dat percentage kwam deze top nog te vroeg.

De Europese leiders kwamen overeen om de ambities "het komende decennium op te schalen" en om "het beleid rond klimaat en energie een update te geven", maar een concrete doelstelling wordt in de gezamenlijke tekst niet genoemd.

Voor veel landen in voornamelijk Centraal- en Oost-Europa, die nog sterk afhankelijk zijn van fossiele energie, liggen de hoge ambities van de Commissie moeilijk.

De gemeenschappelijke tekst benadrukt daarom dat "alle lidstaten zullen mee werken aan de inspanning, rekening houdend met nationale omstandigheden en zaken als eerlijkheid en solidariteit." Raadsvoorzitter Michel gaf eerder al aan te mikken op een consensus in december.

Corona

Tot slot kwam ook de coronapandemie aan bod. Veel EU-landen, waaronder ook België, zien de pandemie drastisch opflakkeren, en ook de Europese leiders zelf blijven niet gespaard: de Poolse premier Mateusz Morawiecki moest zich laten vertegenwoordigen door zijn Tsjechische ambtgenoot na contact met een coronapatiënt, en Commissievoorzitster Ursula von der Leyen moest de top vlak na aanvang zelfs halsoverkop verlaten toen ze op de hoogte werd gebracht van een besmetting binnen haar team.

Binnen Europa zijn de lidstaten nog altijd zelf bevoegd voor hun gezondheidsbeleid, maar de Europese leiders roepen wel op tot brede coördinatie tussen de Commissie en de Raad om "op basis van de beschikbare wetenschap" zaken als quarantaineregels, contactonderzoek, teststrategieën en reisrestricties te coördineren. De Raad roept de Commissie ook op te blijven inzetten op het beschikbaar maken en fair verdelen van een vaccin, eens dat er is.

Vandaag

De 27 staatshoofden en regeringsleiders hervatten de besprekingen vrijdag om 9.30 uur. De tweede en laatste dag van de Europese top staat in het teken van de relaties met Afrika, maar wellicht komen ook enkele hete internationale hangijzers zoals de spanningen tussen Griekenland en Turkije, het conflict in Nagorno-Karabach en de situatie in Wit-Rusland aan bod.

Meest gelezen