PAN Photo

Het gaat in Nagorno-Karabach niet om "separatisten"

Westerse media hebben het in de berichtgeving over Nagorno-Karabach vaak over Armeense "separatisten". Maar dat is historische nonsens. En het dient bovendien een Turks-jihadistische agenda.

opinie
Benoit Lannoo
Kerkhistoricus en consulent interreligieuze dialoog

Vorige zaterdag publiceerde VRT NWS een bericht op basis van het persagentschap Belga waarin werd gesteld dat Nagorno-Karabach bij Azerbeidzjan hoort, maar dat “de voornamelijk door Armeniërs bewoonde regio zich in de jaren negentig afscheurde”. VRT NWS bevindt zich hiermee in breed gezelschap: zowat alle media wereldwijd maken gewag van Armeense "separatisten" als zij het over het conflict in Nagorno-Karabach hebben. Dit klopt – misschien/momenteel – wel internationaalrechtelijk, maar het blijft historische nonsens.

Maken we even enkele provocerende vergelijkingen. Beweert iemand in de mainstream pers dat Palestijnen die een eigen staat willen "separatisten" zijn en dat de Westelijke Jordaanoever tot Israël behoort? Dat doet toch alleen wie de annexatiepolitiek van regering-Netanyahu genegen is? Noemt iemand Taiwan een "afvallige provincie van China"? Dat doet toch alleen het communistische regime in Beijing? Woorden zijn immers belangrijk, ze verraden je standpunt en kunnen bovendien historische werkelijkheden schromelijk geweld aandoen.

Eerste christelijke natie

Om het conflict op de Kaukasus te begrijpen, moet je de geschiedenis ervan kennen en beseffen dat die dateert van voor de koran in Mekka en Medina aan Mohamed werd geopenbaard en dus van voor er van islamitische landen als Azerbeidzjan sprake was. De betwiste regio die in het Armeens Artsakh wordt genoemd, behoorde al voor onze tijdrekening tot het koninkrijk Armenië en dat werd in 301 de eerste christelijke natie ooit. In Rome werd het christendom pas met het edict van Milaan in 313 toegestaan en pas in 392 maakte keizer Theodosius er een staatsgodsdienst van.

De betwiste regio behoorde al voor onze tijdrekening tot het koninkrijk Armenië. 

Intussen had de Perzisch-Sassanidische dynastie echter zowel Armenië als het noordelijker gelegen en eveneens christelijke Georgië onder de voet gelopen. De Perzische heersers wilden de Armeniërs het zoroastrisme opleggen, en door troebelen die daarmee gepaard gingen, waren de Armeense bisschoppen er najaar 451 niet bij toen het concilie van Chalcedon allerlei doctrinaire discussies binnen de universele kerk beslechtte. De breuk die zo ontstond tussen enerzijds de Armeens-apostolische kerk en anderzijds het katholicisme, verklaart de eeuwenlange autonomie van Armenië.

Want omdat de Armeniërs niet langer geassocieerd werden met wat de Grieks-Latijnse cultuur van toen I Polis noemde - Constantinopel/Byzantium – stonden de Sassaniden de Armeniërs weer godsdienstvrijheid toe. En latere islamitische heersers over Perzië zijn dat blijven doen, want de Armeniërs waren niet de ‘ar-Rum’ (Romeinen) waar de koran het over heeft. Van de late vijfde tot vroege twintigste eeuw hebben opeenvolgende Perzische en Russische vorsten met name in wat zij Karabach noemden, de Armeniërs altijd ruime autonomie gegund.

Oblast

Het hoogland rond Stepanakert – Stefaanstad of Chankendi in het Azerbeidjaans – is dan ook het hartland van de Armeense identiteit en de bevolking is er grotendeels christelijk. Daar ligt bijvoorbeeld het dertiende-eeuwse klooster van Gandsazar, waar sinds de kruistochten het afgehakte hoofd van Johannes de Doper berust. Niet toevallig is zowat de hele politieke klasse in de onafhankelijke republiek Armenië die na de val van de Sovjetunie ontstond – zoals de presidenten Robert Kotcharian (1998-2008) en Serge Sarkissian (2008-18) – uit Stepanakert afkomstig.

De regio scheurde zich in de jaren negentig niet af van Azerbeidzjan, integendeel, toen werd haar eeuwenoude autonomie voor het eerst weer in vraag gesteld.

Het is pas in 1921 dat de Sovjets de regio aan de republiek Azerbeidzjan hebben toegewezen. Maar onder dictator Jozef Stalin werd Opper-Karabach in 1923 meteen weer erkend als een autonome ‘oblast’ binnen die Sovjetrepubliek, van Armenië afgescheiden door een Azerbeidzjaanse corridor waar toen nagenoeg alleen Armeniërs woonden. De regio scheurde zich dus in de jaren negentig niet af van Azerbeidzjan, zoals het bericht van VRT NWS et tutti quanti beweren; toen pas werd haar eeuwenoude autonomie voor het eerst weer in vraag gesteld.

Naast deze historische argumenten zijn er echter nog pertinente redenen om het geweld om Artsakh niet zomaar aan "separatisme" toe te schrijven. Armenië is een kwetsbaar landje, dat al decennialang lijdt onder een diplomatieke en economische boycot van Turkije. De Turken zijn immers als de dood voor alle aandacht voor de "Medz Yeghern" (de Grote Misdaad), de genocide door het regime van de Jonge Turken die vanaf 1915 minstens anderhalf miljoen Armeniërs – en trouwens ook Assyrische en Pontisch-Griekse christenen - het leven kostte.

Erdoğan

Terwijl premier Nikol Pasjinian de Armeense instellingen sinds 2018 democratiseert, bleef islamitisch buurland Azerbeidzjan een volbloed dictatuur, met harde hand geleid door oud-communist Heyder Aliyev en sinds 2003 diens zoon Ilham. De macht van de Aliyevs is gebaseerd op ’s lands olierijkdom, maar nu de olieprijs instort heeft het regime in Bakoe het moeilijk. En dus kopieert het autoritaire regime een beproefd recept: een buitenlandse agressie uitlokken om de aandacht af te leiden van binnenlandse problemen. Azerbeidzjan kan daarbij ook rekenen op steun van grote broer Turkije.

De Turkse president blaast steeds vaker op nationalistische en islamistische hondenfluitjes.

Want Recep Tayyip Erdoğan hanteert hetzelfde recept. De Turkse president blaast steeds vaker op nationalistische en islamistische hondenfluitjes, in de hoop zo de extreemrechtse Nationalistische Actiepartij (MHP) voor te kunnen blijven. Het blijft in het Westen vaak onder de radar, maar Turkse troepen – dus Navo-bondgenoten – zaaien de jongste maanden ook dood en vernieling in Noord-Syrië en in Noord-Irak. Verschillende bronnen maken trouwens gewag van Turkse milities die vanuit Afrin in Syrië onlangs naar Bakoe werden overgevlogen om er met de Azeri’s mee te vechten.

Jihadisme

De Russische Nobelprijswinnaar Andrej Sacharov zei ooit dat Nagorno-Karabach voor Azerbeidzjan een kwestie van ambitie is, terwijl het voor Armenië een kwestie is van leven en dood. Beseffen we in het Westen wel hoe gevaarlijk dit conflict is? Onder meer de Sultan Murad Brigade - een van de meest radicaal-islamistische milities die het Turkse leger in Syrië ondersteunt - verspreidde onlangs een geluidsopname met een oproep om in Artsakh “tegen de christenen mee te gaan vechten”. In jihadistische kringen windt men er geen doekjes om: het front is van het Midden-Oosten verschoven naar de Kaukasus.

Het front is van het Midden-Oosten verschoven naar de Kaukasus.

Armeniërs in Armenië, in Artsakh en in de diaspora roepen op tot vredesgesprekken, maar de Azeri hebben het recente wapenbestand dat Russische Buitenlandminister Sergej Lavrov afsprak nog dezelfde dag aan flarden geschoten. Een oplossing voor Nagorno-Karabach vind je alleen binnen de "Groep van Minsk" die de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) heeft opgestart. Maar in afwachting stoppen we best de Armeniërs "separatisten" te noemen en beseffen we beter dat zij het jongste front vormen van een nieuwe opmars van – deze keer Turkstalig – fanatiek moslimterrorisme.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen