AFP or licensors

Zorg ervoor dat geen enkel kind digitaal achterblijft

Nee, Vlaanderen heeft tijdens de eerste coronagolf het afstandsonderwijs niet goed aangepakt. Er zijn te veel kinderen en jongeren uit de boot gevallen. Dat moet nu anders, zegt onderwijsexpert Dirk Van Damme.

opinie
Dirk Van Damme
Onderwijsexpert OESO, Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling

De PANO-reportage van woensdag 21 oktober biedt een zeer verhelderende kijk op hoe Vlaamse scholen, leraren en leerlingen de voorbije maanden van schoolsluiting, afstandsonderwijs en heropstarten hebben beleefd.

Verschillende zaken vielen op: de grote inzet van scholen, directies en leraren; de hoge sociale en emotionele betekenis van de school in de leefwereld van kinderen en jongeren; maar ook de enorme uitdagingen voor sommige scholen; de impact van leefomstandigheden van leerlingen op het leren en welbevinden; en de schrijnende vaststelling dat, ondanks 14 miljard euro investering in het Vlaamse onderwijs, scholen niet altijd in staat zijn om leerlingen de meest elementaire hulpmiddelen aan te reiken.

In digitale vaardigheden van leraren scoort Vlaanderen verre van uitstekend

In maart moesten scholen van de ene dag op de andere omschakelen. Internationale indicatoren van de OESO wijzen er op dat ze daar in de meeste gevallen helemaal niet klaar voor waren. In indicatoren over de beschikbaarheid van computers voor leerlingen in de klas en thuis of de digitale vaardigheden van leraren scoort Vlaanderen verre van uitstekend. De digitale kloof in het Vlaamse onderwijs is internationaal bekeken zeer diep.

Het gaat dan op de eerste plaats over de beschikbaarheid van hardware, voldoende krachtige internetverbindingen en wifinetwerken, maar ook in scholen waar de infrastructuur aanwezig is, ontbreken vaak de vaardigheden om er optimaal gebruik van te maken.

In veel gevallen zijn ook de toepassingen en de pakketten die commerciële partners aanbieden, pedagogisch onder de maat. Leraren ondervonden dat het ontwerpen en organiseren van kwalitatief hoogstaand afstandsonderwijs een enorm investering vergt, zeker in de beginfase. Elke expert in digitaal leren had dit kunnen bevestigen en waarschuwen voor te hoge verwachtingen.

Het wekt geen verwondering dat het afstandsonderwijs voor vele leerlingen geen groot succes was. 

Het wekt dan ook geen verwondering dat het afstandsonderwijs voor vele leerlingen geen groot succes was. Het afstandsonderwijs was in veel gevallen te pover om het verlies aan contactonderwijs te kunnen compenseren.

De ongepaste triomfantelijke berichtgeving van de koepels eind juni dat er nagenoeg geen leerverlies was opgetreden, is dankzij het grondig onderzoek van Maldonado en De Witte aan de KULeuven van tafel geveegd: gemiddeld bedroeg het opgelopen leerverlies het equivalent van een half jaar scholing. Dat ligt volkomen in de lijn van buitenlands onderzoek.

Echter, gemiddelden zeggen niet alles. De reportage is vooral verhelderend omdat ze de enorme verschillen c.q. ongelijkheden tussen scholen laat zien. Ook dit kwam niet als een verrassing. De vrijheid van onderwijs, de vrije schoolkeuze en de bevolkingsdichtheid hebben tot een onderwijsbestel geleid waarin scholen zich sociaal en pedagogisch van elkaar onderscheiden.

Scholen rekruteren uit uiteenlopende sociale, etnische en culturele gemeenschappen. Ze bieden een pedagogisch project aan van opleiding, vorming en waardenontwikkeling waarin sommige ouders zich herkennen en andere weer veel minder. Dat zorgt voor vrijheid maar leidt ook tot ongelijkheid en segregatie.

De reportage is vooral verhelderend omdat ze de enorme ongelijkheden tussen scholen laat zien. 

Op deze sociale verschillen en spanningen ent zich de digitale innovatie in onderwijs. De reportage laat onder andere een school zien die op een interessante manier de digitale revolutie vormgeeft. Flipped classrooms, zelfgestuurd leren en de ‘leraar als coach’ zijn er de hoekstenen van een innovatief pedagogisch project.

Heel aantrekkelijk, maar wellicht vooral succesvol voor bepaalde categorieën leerlingen met een uitstekende schoolse voorgeschiedenis, een kansrijke thuissituatie, een positief gedreven pedagogische aanpak thuis en goed ontwikkelde zelfsturingscompetenties.

Hoewel hun veralgemeenbaarheid beperkt is, zijn dergelijke innovatieve experimenten noodzakelijk. Een terechte bezorgdheid om gelijke kansen en een politiek streven om de sociale segregatie tussen Vlaamse scholen te milderen zouden er nooit mogen toe leiden dergelijke innoverende ontwikkelingen een halt toe te roepen.

De tijd dat gelijke kansen synoniem waren met standaardisatie en middelmaat is gelukkig voorbij. Gelijke kansen verbeteren en segregatie verminderen lukt niet door scholen meer op elkaar te doen lijken. Ook niet door leerlingen op een éénvormige manier te behandelen. Corona heeft integendeel het inzicht doen groeien dat scholen de pedagogische aanpak van leerlingen nog verder zullen moeten differentiëren.

Corona heeft het inzicht doen groeien dat scholen de pedagogische aanpak van leerlingen nog verder zullen moeten differentiëren.

De internationale consensus onder beleidsmakers is dat men er alles moet aan doen om scholen ook tijdens de heropflakkeringen van de pandemie open te houden, ook al houdt dit een gezondheidsrisico in. De schade door schoolsluitingen, is eenvoudigweg veel te groot.

Voor de hogere jaren in het secundair onderwijs zullen partiële sluitingen en hybride vormen met contactonderwijs afgewisseld met digitaal afstandsonderwijs vrijwel zeker het geval zijn. Met de ervaringen van het voorbije halfjaar moet elk onderwijsbestel zich daarop goed voorbereiden. De focus mag niet alleen op de beleidsvraag liggen of de scholen moeten openblijven, maar moet ook gaan naar het creëren van betere voorwaarden voor succesvol leren wanneer dit niet het geval zal zijn.

De reportage laat zien dat daarvoor een ambitieuze beleids- en investeringsagenda noodzakelijk is: het waarborgen van een degelijke digitale infrastructuur voor iedere leraar en leerling, het bijwerken van de digitale competenties van leraren, het versterken van de band tussen school en thuismilieu, het ontwikkelen van degelijk instructiemateriaal, hoogwaardige digitale leerplatforms die gedifferentieerd werken met leerlingen mogelijk maken, enz enz.

De sociale spanningen en breuklijnen in het Vlaamse onderwijs zijn groot. Door de pandemie nemen ze nog toe tot een onaanvaardbaar niveau. Niet omdat vrijheid per definitie haaks zou staan op gelijke kansen. Niet omdat vele scholen in Vlaanderen excellentie nastreven. Niet omdat enkel bepaalde scholen die geprivilegieerde kinderen aantrekken innoverend zijn. Wel omdat de samenleving tolereert dat ondanks de 14 miljard euro sommige scholen niet elk kind toegang kunnen bieden tot de meest elementaire basisvoorwaarden voor succesvol digitaal leren.

Beter onderwijs vraagt dus ook om doelmatiger besteding van de middelen door het wegwerken van de nefaste effecten van bureaucratie, planlast, juridisering en overdreven zware middenstructuren en het heroriënteren van middelen naar de meest prioritaire noden.

De samenleving tolereert dat ondanks de 14 miljard euro sommige scholen niet elk kind toegang kunnen bieden tot de meest elementaire basisvoorwaarden voor succesvol digitaal leren.

In veel landen zorgt corona ervoor dat de vraag naar private scholen explodeert en ouders het publieke onderwijs vaarwelzeggen. Onderwijssystemen die gelijkvormigheid, standaardisatie en uniformiteit nastreven krijgen het extra lastig. Gelukkig biedt het Vlaamse onderwijs juist door de vrijheid nog vele kansen tot differentiatie en innovatie. Enkel wanneer die differentiatie en innovatie ook de leerlingen aan de onderkant van de sociale ladder vooruithelpen, wanneer geen enkel kind digitaal achterblijft, zal het Vlaamse onderwijs zijn maatschappelijke rol kunnen vervullen.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen