AFP or licensors

Maakt historisch referendum in Chili weg vrij voor de verandering waar veel Chilenen naar snakken?

Zo’n 15 miljoen Chilenen kunnen vandaag in een referendum beslissen of ze een nieuwe grondwet willen en op welke manier die tot stand moet komen. De huidige Chileense grondwet is nog een overblijfsel van de militaire dictatuur van Augusto Pinochet (1973-1990). Ermee afrekenen was één van de belangrijkste eisen tijdens de protestgolf die het land een jaar geleden op zijn kop zette. Staat Chili nu aan het begin van een nieuw tijdperk? 3 vragen, 3 antwoorden.

1. Waarover gaat het volksreferendum precies?

In eerste instantie zullen de Chilenen zich moeten uitspreken over de vraag of ze een nieuwe grondwet willen. Meteen moeten ze ook beslissen wie die zal moeten opstellen. Daarbij krijgen ze de keuze tussen een "gemengde conventie" (voor de helft samengesteld uit speciaal daartoe verkozen burgers en de andere helft uit parlementsleden) en een "burgerconventie" (uitsluitend verkozen burgers).

Als een meerderheid groen licht geeft voor een nieuwe Carta Magna en een gemengde conventie, dan zal het Nationale Congres intern 86 parlementairen selecteren en zullen er daarnaast 86 burgers rechtstreeks verkozen worden. Verkiezen de Chilenen een burgerconventie, dan zullen 155 leden -evenveel mannen als vrouwen- via rechtstreekse verkiezingen gekozen worden met een vast quotum voor de inheemse bevolking. Die verkiezingen zullen doorgaan op 11 april volgend jaar en in mei zal dan de conventie opgericht worden.

We kijken allemaal al lang uit naar deze historische dag. Als de burgerconventie het haalt zullen evenveel vrouwen als mannen de nieuwe grondwet schrijven en dat is een wereldprimeur.

Lucas Soller Duran, Student journalistiek in Santiago, Chili

Alle peilingen beloven een zeer grote opkomst en voorspellen een verpletterende overwinning voor de "apruebo"-stem, het ja-kamp zeg maar. "Het wordt een historische dag waar we allemaal al lang naar uitkijken", zegt universiteitsstudent Lucas Soller Duranaan aan VRT NWS. "Nooit eerder is de bevolking betrokken bij het opstellen van een grondwet en als de burgerconventie het haalt, zullen er evenveel vrouwen als mannen de pen vasthouden. Dat is een wereldprimeur."

De conventie zal vertrekken van een blanco blad en alleen de punten die door 2/3 van z'n leden goedgekeurd worden, zullen in de nieuwe grondwet opgenomen worden. De definitieve tekst zal opnieuw ter goedkeuring worden onderworpen aan een referendum in de tweede helft van 2022.

2. Wat veroorzaakte de protestgolf in Chili vorig najaar?

Vorige zondag 18 oktober was het precies een jaar geleden dat de sociale revolte in Chili begon. Een prijsverhoging van de metrotickets stak het vuur aan de lont, een explosie van geweld volgde en massa’s Chilenen bleven wekenlang op straat komen uit verontwaardiging over de grote ongelijkheid in hun land. Een dertigtal mensen kwam daarbij om het leven, duizenden raakten gewond.

Sinds de jaren negentig -na Pinochet- leek Chili nochtans één van de meest stabiele landen in Latijns-Amerika, maar zijn extreem neoliberale economie sloeg een gigantische kloof tussen arm en rijk. Toch werd het Chileense model jarenlang alom geprezen, tot de massaprotesten die illusie aan diggelen sloegen. De schreeuw om sociale veranderingen leidde uiteindelijk tot het afdwingen van een referendum over een nieuwe grondwet. Dat was gepland voor april, maar werd uitgesteld door de coronacrisis.

Tegenstanders van een nieuwe grondwet zijn bang voor een sprong in het diepe en beklemtonen dat de huidige grondwet Chili decennialange stabiliteit en economische groei heeft gebracht.

Voorstanders wijzen de huidige grondwet aan als structurele oorzaak van de ongelijkheid in de Chileense samenleving. De doorgedreven privatisering van onderwijs, gezondheidszorg en pensioenen zijn erin verankerd. Wezenlijke verandering is daardoor onmogelijk, vinden ze, ook al werd de grondwet de voorbije 30 jaar tientallen keren gewijzigd.

3. Is het protest intussen gaan liggen?

Ondanks de coronacrisis en een zeer strenge lockdown in Chili is het sociaal protest niet uitgedoofd. Integendeel, het is de voorbije weken en dagen opnieuw erg onrustig in Chili. Vorige week zondag, op de eerste verjaardag van de "oktoberrevolutie" liep het iconische Plaza de la Dignidad vol met zo’n 30.000 manifestanten. Het massaprotest begon vreedzaam en feestelijk maar mondde alweer uit in gewelddadige confrontaties met de ordediensten, waarbij een 26-jarige betoger om het leven kwam. In heel Chili werd een 600-tal betogers opgepakt, ruim de helft daarvan in Santiago. Ook bij de ordediensten vielen slachtoffers: 118 politieagenten raakten gewond.

AFP or licensors

In Santiago werden bovendien twee kerken geplunderd en in brand gestoken terwijl gemaskerde, radicale betogers de vernielingen aanmoedigden en schreeuwden "Haal ze neer, haal ze neer…" De Katholieke Kerk is een machtig instituut in Chili, maar ze is omstreden en verguisd door haar rol tijdens de kolonisatie, de militaire dictatuur en verschillende pedofilieschandalen die de voorbije jaren aan het licht kwamen.

In San Borga, één van de verwoeste kerken, werden regelmatig ceremonies gehouden voor de politie. En dat is geen toeval, want de carabineros (de oproerpolitie) liggen zwaar onder vuur in Chili. Tijdens een betoging begin oktober gooide een agent een 16-jarige student van een brug boven de Mapoche-rivier. De jongen viel 7 meter diep, raakte zwaargewond en verloor het bewustzijn. Die politieagent wordt nu wel berecht, maar dit nieuwe incident zette weer veel kwaad bloed bij de bevolking.

Bij de repressie van het protest heeft de Chileense politie de mensenrechten zwaar geschonden op grote schaal

Rapport Amnesty International, 14 oktober 2020

De zware repressie van de betogingen vorig jaar is ook nog lang niet verteerd. Amnesty International heeft onlangs een rapport uitgebracht waarin ze de Chileense politie beschuldigt van "zware schendingen van de mensenrechten op grote schaal". 

"We zullen niet met gekruiste armen blijven zitten, we zullen blijven vechten voor rechtvaardigheid in Chili", zegt Camilo Sabathier aan de telefoon vanuit Santiago. Toch geeft het vooruitzicht op een nieuwe grondwet hem hoop: "Ik heb vertrouwen dat het volksreferendum een fundamentele cambio (verandering) zal inluiden."

Video player inladen...
AFP or licensors
AFP or licensors

Bekijk hieronder het verslag uit "Het Journaal":

Video player inladen...

Meest gelezen