Ook boekensector voelt corona door dalende verkoopcijfers en wegvallen Boekenbeurs, hoe ernstig is de crisis?

De coronacrisis hakt ook in op de boekensector. Midden mei al besloot organisator Boek.be om de Antwerpse Boekenbeurs niet te laten plaatsvinden deze herfstvakantie. Uitgeverijen zien zo een belangrijk promotieplatform wegvallen en auteurs missen het contact  - ja, zelfs de onvermijdelijke selfie - met hun lezers. Hoe reageert de sector op zo'n jaar zonder (fysieke) Boekenbeurs en zien zij de toekomst van het boek nog rooskleurig in?

Boekenliefhebbers pinken deze dagen een extra traantje weg, want ook de Boekenbeurs gaat niet door in 2020. Vorig jaar lokte het boekenfestijn meer dan 120.000 geïnteresseerden naar de Antwerp Expo. Lezers kunnen er elk jaar grasduinen in het uitgebreide Vlaamse en internationale literaire aanbod én krijgen de kans om hun favoriete auteurs te ontmoeten. Daarnaast is de beurs een belangrijke extra boost voor de verkoop tijdens de eindejaarsperiode.

In mei kondigde organisator Boek.be al aan dat er dit jaar geen Boekenbeurs zal doorgaan. Het coronavirus en de bijkomende financiële uitdagingen maakten het onmogelijk om de beurs  te realiseren. Eind september dreigde de organisatie daardoor zelfs failliet te gaan, heel wat medewerkers werden al ontslagen. Boek.be draait bijna volledig op de inkomsten uit de Boekenbeurs, waaronder standgeld van de uitgevers en inkomsten via de bezoekers. Het jaarlijks budget bedraagt 2,2 miljoen euro.

Een faillissement is niet aan de orde

Vé Bobelyn, woordvoerster Boekenbeurs

Een maand later lijkt Boek.be (tijdelijk) gered: "Een faillissement is niet aan de orde," stelt woordvoerster Vé Bobelyn gerust. "Ons herstelplan is goedgekeurd door de rechtbank en we krijgen tot februari de tijd om stappen te ondernemen voor een doorstart. We doen er alles aan om de Boekenbeurs en ons kenniscentrum verder uit te bouwen de komende jaren."

Zo organiseert Boek.be van 1 tot 11 november "De Boekenmarathon", een digitaal alternatief voor de 84e editie van de Boekenbeurs. Voormalig radiopresentator Tom De Cock zal meer dan 300 auteurs - volledig coronaproof - interviewen. Die gesprekken zijn te bekijken via VRT NU.

Terwijl Boek.be al uitkijkt naar de Boekenbeurs 2021, moeten uitgevers en auteurs het momenteel zonder een uitgebreid boekenfeest doen. In 2019 ontving de beurs 996 auteurs41 uitgeverijen en 9 boekhandels. Nu de coronapandemie ook signeersessies en fysieke boekvoorstellingen onmogelijk maakt, rijst de vraag hoe de boekensector deze periode gaat doorkomen.

Geen graadmeter voor verkoop najaar

Voor de Vlaamse boekensector betekent een jaar zonder Boekenbeurs voornamelijk een jaar zonder grootse marketingcampagne voor het geschreven woord. "Op de beurs zelf maken we zoals de meeste uitgeverijen tussen de 3 à 5 procent van onze omzet", vertelt Ronald Grossey van Uitgeverij Vrijdag. "De Boekenbeurs is als een steen die je in een vijver gooit en waarvan je daarna de uitdeiningen in het water ziet. Het is de aandacht die er voor boeken gecreërd wordt die daarna de verkoop in de boekhandel stimuleert. Nu er geen fysieke Boekenbeurs is dit jaar verwachten we daardoor een minder grote omzet."

Boekenbeurs is als een steen die je in een vijver gooit en waarvan je daarna de uitdeiningen in het water ziet

Ronald Grossey, Uitgeverij Vrijdag

"De Boekenbeurs is voor ons een feest van het boek", benadrukt ook Katrien Beeusaert, directeur Sales & Marketing van Uitgeverij Lannoo.  "Het is de kick-off voor de verkoop in het najaar. De top 20 best verkochte boeken op de Boekenbeurs is later vaak de top 20 in de boekhandels, en dat tot januari.  De Boekenbeurs is de graadmeter voor wat daarna over de toonbank vliegt."

Paul Hermans, directeur van Literatuur Vlaanderen, beaamt die bezorgdheid: "Momenteel is er voor onze sector weinig kleurrijks te bespeuren aan de horizon. Om die reden zijn we blij met online alternatieven als De Boekenmarathon. Het kan de echte Boekenbeurs niet vervangen, maar het biedt de lezer alvast een ferme richtingaanwijzer richting boekhandels. Het platform geeft je ook de mogelijkheid om de besproken boeken aan te kopen via Vlaamse boekenwinkels en websites."

Dat contact met het publiek en die sfeer is niet vervangbaar door online alternatieven

Marc de Bel, auteur

De auteurs op hun beurt missen vooral het contact met de lezers. "Het fijne aan de beurs is dat je op korte tijd zoveel van je lezers kan ontmoeten", vertelt choreograaf en schrijver Ish Ait Hamou. Zijn laatste roman "Het moois dat we delen" was met 1.498 exemplaren het best verkochte boek van de Boekenbeurs in 2019. "Hopelijk krijgen we volgend jaar weer die kans, al zal de organisatie misschien haar concept moeten aanpassen gezien de financiële moeilijkheden."

Auteur Marc de Bel bracht recent een nieuw Blinker-verhaal "De bezemstaf van de Belleheks" uit en hij stond te springen om het aan zijn fans voor te stellen op de Boekenbeurs: "Ik ga er al naartoe sinds 1968, waarvan 33 jaar als auteur. Het zijn voor mij dé hoogdagen van het jaar. Ik heb er mijn fans zien opgroeien, van tienjarigen tot veertigjarigen met kinderen."

De Bel zal net zoals Ait Hamou geïnterviewd worden tijdens de online Boekenmarathon, maar mist toch de gesprekken met zijn lezers in het echt: "Het is niet hetzelfde. Naast de Boekenbeurs zijn ook mijn signeersessies in de winkels van Standaard Boekhandel afgelast. Dat contact met het publiek en die sfeer is niet vervangbaar door online alternatieven, waarmee ik niet wil zeggen dat we er niet dankbaar voor zijn." 

Youtubekanalen en signeeracties

Toch blijft de sector niet bij de pakken zitten. Uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts organiseerde begin oktober samen met 13 Gentse boekhandels een eigen Boekenbeurs, "9000 Boeken". Veertig auteurs gaven lezingen en hielden debatten met hun publiek. 

Clavis, uitgeverij van kinderboeken, speelde in op de gegeerdheid van een gesigneerd boek met de "Veel leesplezier!"-actie. Tot 23 oktober kon je boeken bestellen waarin de auteur een persoonlijke boodschap achterliet. 

Fysieke signeersessies zijn de laatste weken daarentegen afgelast door het stijgend aantal besmettingen in ons land. Zo zullen de signeeracties en workshops tijdens het "Feest van het Boek", een actie van Standaard Boekhandel, DPG Media en Studio 100, niet langer plaatsvinden.

Andere spelers zetten daarom extra in op online campagnes. Zo maakt Uitgeverij Lebowski van de Overamstel uitgeversgroep momenteel pikante en hilarische filmpjes om het pas verschenen boek "Swingers" van cartooniste en schrijfster Fleur van Groningen te promoten.  Boekhandels organiseren dan weer voorleesuurtjes voor de kinderen en posten online boekentips op socialemediapagina's.

Bekijk hieronder hoe actrice Veerle Baetens voorleest uit de roman "Swingers" van Fleur van Groningen, en lees verder onder de video.

Van 21 tot 29 november vindt de Voorleesweek in heel Vlaanderen en Brussel plaats. Onder het motto "Lezers maak je samen" focust de organisatie Iedereen Leest dit jaar op ouderbetrokkenheid. "Je kan op heel wat plekken voorlezen aan kinderen, zoals op school of in een bibliotheek, maar de invloed van ouders op de leesopvoeding blijft de allergrootste", vertelt coördinator Tine Kuypers. "Zeker met de coronacrisis kan lezen in de huissfeer extra gestimuleerd worden." Tijdens de Voorleesweek organiseert Iedereen Leest onder andere digitale workshops, waarin ze ouders overladen met boekentips en -tricks. 

Ook auteurs proberen in deze donkere periode hun lezers te bereiken. Het nieuwe Vlaams-Nederlandse dichterscollectief "De klimaatdichters" richtte een eigen Youtubekanaal op waarop hun gedichten zijn te beluisteren en bekijken. Initiatiefneemster Moya De Feyter presenteert samen met honderden andere dichters vanavond de eerste dichtbundel "Zwemlessen voor later" via een online event. Na de presentatie van de bundel gaan de dichters in gesprek met het publiek via zogenoemde online break-out rooms.

Bekijk en beluister hieronder het gedicht "Pictionary voor beginners" van klimaatdichter Sara Eelen, en lees verder onder de video.

Moeilijke periode

Ondanks deze initiatieven is het nog afwachten tot het einde van het jaar om de balans te kunnen opmaken. Cijfers van het marktonderzoeksinstituut GfK Belgium tonen nu al een daling van het aantal verkochte boeken in Vlaamse boekhandels aan. Tussen januari en september verkochten boekenwinkels 18,4 procent minder exemplaren dan in dezelfde periode vorig jaar. De online verkoop doet het wel beter, met een stijging van 57,8 procent verkochte boeken.

"De coronacrisis heeft de online verkoop van boeken, net zoals die van andere producten, zeker vergroot. Als het zo doorgaat is er binnen enkele jaren geen Vlaams boekenvak meer. We zijn niet tegen de vrije markt, maar de concurrentie met buitenlandse verkoopsites is niet eerlijk. De Belgische wetgeving rond verkoopprijzen van boeken gelden bijvoorbeeld niet voor buitenlandse websites die dezelfde boeken verkopen", aldus Paul Hermans van Literatuur Vlaanderen. 

Als het zo doorgaat is er binnen enkele jaren geen Vlaams boekenvak meer

Paul Hermans, directeur Literatuur Vlaanderen

Ook Vé Bobelyn van Boek.be sluit zich daarbij aan: "Uitgevers en boekhandels hebben het moeilijk. Door de lockdown in maart was de omzet van boekenwinkels met de helft verminderd. Die omzet steeg weer licht toen de winkels opnieuw openden, maar ook nu zien we een daling en verschuiving naar online. Onze boodschap: Koop boeken in je lokale boekenwinkel."

Literatuur Vlaanderen benadrukt dat we de impact van de coronacrisis op auteurs niet mogen vergeten. "Auteurs zijn meer geïsoleerd dan ooit", zegt Hermans. "In juli lanceerde het BoekenOverleg al een relanceplan en in oktober konden we 439 auteurs voorzien van een coronacompensatie voor de periode tussen maart en augustus. Nu de situatie niet verbetert, onderzoeken we hoe we nog meer steun kunnen verwezenlijken."

Opvallend is dat de interesse in pandemieboeken, romans en kinderliteratuur sterk is toegenomen sinds de coronacrisis. GfK Belgium stelt dat de omzet tot en met september voor fictie steeg met 14,1 procent en voor kinderliteratuur met 11,3 procent. Zo was het kinderboek "Monsterlijke microben" van Geert Bouckaert en Marc Van Ranst bij uitgeverij Lannoo een van de best verkochte boeken tijdens de lockdown. 

Meest gelezen