Artistieke reconstructie van een sociale groep van Filikomys primaevus in een hol.
Misaki Ouchida

'Jeugdige, vriendelijke muis' bewijst dat zoogdieren al sociaal waren in het tijdperk van de dinosaurussen

Paleontologen hebben in Montana de vroegste bewijzen gevonden voor sociaal gedrag bij zoogdieren, en daaruit blijkt dat hun sociaal gedrag verder teruggaat dan tot nu toe gedacht werd. Ze vonden 75,5 miljoen jaar oude fossielen van knaagdierachtige diertjes die blijkbaar in groep in een gezamenlijk nest leefden en mogelijk zelfs in kolonies. Tot nu toe werd gedacht dat sociaal gedrag bij zoogdieren zich pas ontwikkelde na het uitsterven van de dinosaurussen maar deze fossielen dateren van bijna 10 miljoen jaar voor de uitstervingsgolf. 

De fossielen waar het om gaat zijn de resten van een nieuwe soort multituberculaten. De Multituberculata zijn een orde van primitieve zoogdieren die inmiddels uitgestorven zijn.

Ze leefden van het Jura, de periode waarin de dinosaurussen de overheersende groep op aarde worden, tot het Laat-Eoceen, zo'n 38 tot 34 miljoen jaar geleden, nog lang na het uitsterven van de dino's dus. Multituberculaten zijn daarmee de zoogdiergroep die het langst bestaan heeft van alle zoogdiergroepen en ze waren zeer succesvol en wijdverspreid, fossiele resten van multituberculaten zijn op bijna alle continenten gevonden. 

De nieuwe soort is Filikomys primaevus genoemd, wat zoiets als 'jeugdige, vriendelijke muis' betekent en het waren kleine, knaagdierachtige wezentjes die leefden in het Late Krijt, tegelijk met de dinosaurussen. 

De fossielen werden gevonden in Egg Mountain, een welbekende nestplaats van dinosaurussen in de Amerikaanse staat Montana, en ze zijn zo'n 75,5 miljoen jaar oud. 

Uit de fossielen valt af te leiden dat groepen bestaande uit individuen van verschillende generaties samen holen en tunnels groeven en in hetzelfde nest leefden, en dat ze mogelijk in kolonies leefden.  

Een reconstructie van Filikomys primaevus met bovenaan geïdentificeerde beenderen die gevonden werden. Uit de krachtige schouders en ellebogen van het dier kan afgeleid worden dat Filikomys goed kon graven.
Misaki Ouchida

22 individuen

In Egg Mountain werden de fossiele schedels en skeletten van minstens 22 individuen van Filikomys primaevus gevonden, waarvan de meeste in groepjes van 2 tot 5 individuen bij elkaar lagen, terwijl minstens 13 individuen gevonden werden in een gebied van 30 vierkante meter in dezelfde rotsafzetting. 

Op basis van hoe goed bewaard de fossielen zijn, het soort van rots waarin ze bewaard zijn en de krachtige schouders en ellebogen van Filikomys primaevus - die sterk lijken op die van nu nog levende dieren die tunnels en holen graven -, nemen de onderzoekers aan dat deze dieren in holen leefden en samen in een nest leefden.

Bovendien bestonden de dieren die gevonden werden uit een mengeling van verschillende volgroeide volwassenen en jonge volwassenen, wat erop wijst dat het wel degelijk om sociale groepen gaat en niet enkel om ouders die hun kinderen grootbrengen.  

Een blok met Filikomys primaevus-fossielen uit de Egg Mountain-formatie in het westen van Montana. Het blok in kwestie bevat de schedels en skeletten van 2 volwassen exemplaren en een jongvolwassen individu.
Luke Weaver

Sociaal gedrag veel vroeger in stamboom zoogdieren

"Het was gek dat ik deze studie aan het afwerken was net op het ogenblik dat de lockdown-maatregelen van kracht werden - hier proberen we allemaal onze best te doen om sociale afstand te houden en ons te isoleren - en ik ben volop aan het schrijven over hoe zoogdieren al sociale interacties met elkaar aangingen toen de dinosaurussen nog over de aarde liepen", zei Luke Weaver, de hoofdauteur van de nieuwe studie. 

"Het is echt indrukwekkend, denk ik, te zien hoe diep verankerd sociale interacties zijn bij zoogdieren. Omdat mensen zulke sociale wezens zijn, hebben we de neiging te denken dat sociaal gedrag op een of andere manier een unieke eigenschap is van ons, of op zijn minst van onze naaste evolutionaire verwanten. Maar nu kunnen we zien dat sociaal gedrag veel verder teruggaat in de stamboom van de zoogdieren."

"Multituberculaten zijn een van de oudste zoogdiergroepen, en ze zijn al 35 miljoen jaar uitgestorven, maar in het Late Krijt gingen ze blijkbaar interacties aan met elkaar in groepen die gelijken op wat je nu ziet bij hedendaagse grondeekhoorns", zei Weaver. Weaver is een afgestudeerde biologiestudent van de University of Washington (UW) die samen met senior auteur van de studie Gregory Wilson Mantilla, een professor biologie aan UW en de curator aan het Burke Museum, de leiding had over de nieuwe studie.  

Tot nu toe dachten wetenschappers dat sociaal gedrag bij zoogdieren voor het eerst verscheen na de massale uitstervingsgolf die 66 miljoen jaar geleden het einde van de niet-aviaire dinosaurussen betekende, en dan vooral bij de placentadieren, de groep van zoogdieren waartoe ook de mens behoort, die allemaal de foetus in de baarmoeder van de moeder dragen tot een laat stadium van de ontwikkeling. 

Maar deze fossielen tonen aan dat zoogdieren al sociaal waren in het tijdperk van de dinosaurussen, en dat het gedrag voorkwam bij een totaal andere en oudere groep van zoogdieren, de multituberculaten, zeggen de onderzoekers. 

"Deze fossielen veranderen alles", zei professor Wilson Mantilla. "Als palenontologen die proberen de biologie van zoogdieren uit deze periode te reconstrueren, zitten we meestal te staren naar individuele tanden en misschien eens een kaak die door een rivier is meegevoerd, maar hier hebben we verschillende, bijna volledige schedels en skeletten die bewaard zijn gebleven op de preciese plaats waar ze geleefd hebben. We kunnen nu op een geloofwaardige manier kijken naar hoe de zoogdieren echt in interactie gingen met de dinosaurussen en met andere dieren die in deze tijd leefden."

De studie van onderzoekers van de UW, Montana State University, Yale University en de Universiteit van Nanjing is gepubliceerd in Nature Ecology & Evolution. Dit artikel is gebaseerd op een persbericht van de University of Washington.  

De volledige illustratie van bovenaan, met een weergave van een sociale groep van Filikomys primaevus in een hol terwijl er aan het oppervlak dinosaurussen rondlopen.
Misaki Ouchida

Meest gelezen