Jonas Hamers / ImageGlobe

In België kan één enkele peiling de politiek maandenlang op het verkeerde been zetten

“Het is weer van dat na de Amerikaanse verkiezingen. De opiniepeilers worden met pek en veren overladen.  Weg met die misleidende peilingen, roept men. Maar het laat zich gemakkelijk raden wat er zal gebeuren. Wanneer het stof is gaan liggen, dan zal het weer al peilingen zijn wat de klok slaat in de Amerikaanse media. En dat is in België niet anders. En als ze toch onvermijdelijk zijn, dan kun je er beter zo veel mogelijk hebben”, stelt politicoloog Bart Maddens in zijn maandelijkse opinietekst.

opinie
Bart Maddens
Bart Maddens doceert politieke wetenschappen in Leuven. Hij volgt de communautaire discussies op de voet.

Bij ons is het net zo.  Vlak na de verkiezingen houden de peilers zich, uit eerlijke schaamte, wat gedeisd.   Hun voorspellingen zouden op hoongelach worden onthaald.  Gelukkig voor hen duurt dat slechts even.  Een paar maanden later worden de peilingen alweer doodernstig genomen.  De partijvoorzitters en de journalisten becommentariëren de resultaten als betrof het echte verkiezingen.  

In België is elke peiling naar de kiesintenties groot nieuws.  Dat komt vooral omdat peilingen relatief zeldzaam zijn.  De jongste peiling dateert van 11 oktober.  Dat was de peiling van VTM, Het Laatste Nieuws en Le Soir.  Die vindt in principe om de drie à vier maanden plaats.  Normaalgezien is het dus wachten tot begin 2021 voor een nieuwe blik op de kiesintenties.  In totaal zullen er in 2020 slechts vier peilingen geweest zijn.

Erg ver naast

Het wegvallen van de halfjaarlijkse peiling van De Standaard en de VRT heeft de schaarste nog vergroot.  Die is sinds dit jaar vervangen door ‘de stemming’, een jaarlijkse bevraging van de publieke opinie.  Daarbij komen de kiesintenties slechts zijdelings aan bod.  Dat komt misschien ook omdat de VRT/DS-peiling er in de aanloop naar de verkiezingen van 2019 wel erg ver naast zat.  Die voorspelde 9,3% voor Vlaams Belang, exact de helft van wat het in werkelijkheid was.   

Is die schaarste aan peilingen een zegen of een vloek voor de regering De Croo? 

We weten inmiddels dat het in de Verenigde Staten peilingen regent.  Maar ook in de ons omringende landen zijn die zeer frequent.  In Nederland waren er sinds begin 2020 al dertig landelijke peilingen, in Duitsland niet minder dan 180.  Bij ons dus vier. 

Is die schaarste aan peilingen een zegen of een vloek voor de regering De Croo   Eerder een zegen, zou je op het eerste zicht denken.  Want peilingen dreigen de coalitie te destabiliseren.  Zeker langs Vlaamse kant is Vivaldi een coalitie van kleine partijen.  Alle vier staan ze op een paar stappen van de afgrond.   Ze hebben geen electorale buffer meer.  

Nagelbijtend wachten

Voor de N-VA was het verlies in 2019 een zware dobber.  Dat was echter geen existentieel probleem.  De partij was in 2014 zo groot geworden dat er wel wat af kon.  Zelfs met een vijfde kiezers minder bleef de partij dominant.  Stel even dat elk van de Vivaldi-partijen, uitgedrukt in procentpunten, evenveel zou verliezen in 2024 als de N-VA in 2019.  Dan zou dit de verkiezingsuitslag zijn : 7,3% voor CD&V, 6,6% voor Open VLD, 3,9% voor SP.A/Vooruit en 2,9% voor Groen.  Het zou neerkomen op de implosie van ons partijsysteem.  

De Groenen zal het angstzweet beginnen uit te breken als de kiesintenties tegenvallen

Natuurlijk is de kans klein dat dit scenario zich voltrekt.  Wie weet zal Vivaldi het er als geheel niet eens zo slecht van af brengen.  Maar zelfs al is dat zo, dan nog zullen ze allicht niet alle vier ongehavend uit dit avontuur komen.  De kans is reëel dat de volgende verkiezing voor minstens één Vivaldi-partij fataal wordt.  

Volgens de eerder geciteerde peiling van oktober zou dat wel eens Groen kunnen worden.  Die partij zakte naar 7,6%.  Dat zegt echter niet veel, want op dat moment was de nieuwe regering amper  gevormd.  De Groenen moeten dus nagelbijtend wachten tot de nieuwe peiling begin volgend jaar.  Als de partij opnieuw slecht scoort, dan zullen ze daar zenuwachtig beginnen te worden.   

Zeker, “het is maar een peiling”, “we weten wat die waard zijn”, en “de prijzen worden uitgereikt aan de eindmeet”.  Die clichés mogen dan allemaal waar zijn, toch zal de Groenen het angstzweet beginnen uit te breken als de kiesintenties tegenvallen.  Het wordt toch niet weer zoals in 2003 ?    De groene ministers zullen zich meer willen profileren binnen de regering.  Ze zullen snel willen scoren met groene thema’s.  Wat dan weer vooral de liberalen de gordijnen in zal jagen.  Anders gezegd, met elke peiling loert het kibbelkabinet 2.0 om de hoek. 

Bizar fenomeen

En toch zou de regering misschien beter af zijn met heel veel peilingen.  Een peiling kan er toevallig heel ver naast zitten.  Al naargelang van de gebruikte techniek kunnen peilingbureaus de score van sommige partijen systematisch onder- of overschatten.  Als er veel peilingen zijn, uitgevoerd door verschillende bureaus, dan kun je controleren voor die meetfouten door naar het gemiddelde te kijken.  Zo gebeurt dat in andere landen.  Als een regeringspartij slecht scoort in een peiling, dan blijkt meteen of dit al dan niet een toevallige uitschieter was.  Bij ons daarentegen kan één enkele peiling de politiek maandenlang op het verkeerde been zetten.

Al bij al blijven peilingen een bizar fenomeen.  We verwensen ze.  We geloven er niet in.  Maar we zijn in het geniep wel heel nieuwsgiering naar de resultaten.  Politici kunnen niet aan de verleiding weerstaan om die ernstig te nemen.  Peilingen trekken ook kijkers en lezers aan.  Alleen al daarom zullen ze blijven bestaan.  En als ze toch onvermijdelijk zijn, dan kun je er beter zo veel mogelijk hebben.   Dat is de paradox van de peilingen.    

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen